Từ cửa ngõ miền Bắc đến Top 100 thế giới: câu chuyện không chỉ là những con số
Cảng Hải Phòng là cụm cảng biển cửa ngõ miền Bắc, vừa là trung tâm kết nối hàng hóa xuất khẩu quốc tế vừa là hạt nhân của mạng lưới vận tải container và logistics xanh, với hệ thống bến nước sâu Lạch Huyện, hạ tầng cảng biển hiện đại và chiến lược số hóa đang giúp cảng vươn lên nhóm cảng phát triển nhanh hàng đầu châu Á. Năm 2026, đây là cụm cảng có nhịp tăng trưởng mạnh nhất Việt Nam, phản ánh sự dịch chuyển cấu trúc thương mại toàn cầu về phía Đông Nam Á, nơi Việt Nam nổi lên như điểm đến sản xuất và cửa ngõ thương mại nội Á. Điều đáng nói là Hải Phòng không chỉ chạy theo sản lượng, mà đang chủ động định hình chuẩn mực mới: cảng xanh, thông minh và gắn chặt với vận tải thủy nội địa ven biển – hướng đi mà nếu bỏ lỡ, miền Bắc sẽ trả giá bằng tắc nghẽn, chi phí cao và cơ hội bị chuyển sang các trung tâm khác trong khu vực.
Hành lang 2,4 km ở Lạch Huyện: bước nhảy hạ tầng thay đổi thứ hạng
Nếu phải chọn một biểu tượng cho bước nhảy hạ tầng cảng Hải Phòng, đó chính là “hành lang” 2,4 km cầu bến nước sâu tại Lạch Huyện. Việc đưa vào vận hành đồng bộ 6 bến nước sâu, trong đó 4 bến mới (số 3, 4, 5, 6) có tổng mức đầu tư hơn 15.900 tỷ đồng, đã nâng công suất thiết kế khu bến lên khoảng 4,7 triệu TEU/năm và kéo công suất toàn cụm cảng Hải Phòng năm 2025 lên 8.323.043 TEU, tăng 16,4% so với năm 2024. Đây không phải là tăng trưởng ngẫu nhiên, mà là kết quả của một triết lý hạ tầng: phải đủ dài, đủ sâu và đủ đồng bộ để đón tàu lớn, kết nối trực tiếp Bắc Mỹ, Nam Mỹ, Trung Đông, Ấn Độ và châu Âu. Khi các cảng khác còn loay hoay với giới hạn mớn nước, Hải Phòng đã sẵn sàng cho tàu đến 200.000 DWT, biến Lạch Huyện thành điểm neo chiến lược trong mạng lưới vận tải container toàn cầu.
Logistics xanh và vận tải thủy nội địa: lời giải cho chi phí và phát thải
Đằng sau những con số TEU ấn tượng là một nghịch lý: khoảng 98% container qua cảng Hải Phòng vẫn di chuyển bằng đường bộ, kéo theo ùn tắc, ô nhiễm và chi phí logistics cao hơn hẳn mặt bằng các nước phát triển. Khi chi phí logistics của Việt Nam đang ở mức 16,8–17% GDP so với 10–11% ở các nền kinh tế phát triển, tiếp tục phụ thuộc vào xe container là lựa chọn kém cạnh tranh. Câu trả lời nằm ở vận tải thủy nội địa và ven biển – phương thức có thể tiết kiệm trung bình 20–25% chi phí so với đường bộ, đồng thời giảm 15–20 tấn CO₂ cho mỗi hành trình 200 km, tức hơn 70% phát thải so với xe tải. Việc Macstar Group tiên phong khai thác tàu container thủy nội địa, nghiên cứu tàu dùng năng lượng pin và mở các tuyến kết nối Hải Phòng với Cửa Lò, Cửa Việt, Chân Mây, Cái Mép hay thậm chí Phnôm Pênh cho thấy logistics xanh không còn là khẩu hiệu, mà là chiến lược cạnh tranh dài hạn.
Cảng xanh, cảng thông minh: lợi thế mới trong cuộc chơi toàn cầu
Các hãng tàu lớn như Maersk, MSC, CMA CGM đã công bố lộ trình Net Zero và ưu tiên những cảng phát thải thấp; với cảng biển, “xanh” giờ là tấm hộ chiếu chứ không còn là điểm cộng. Hải Phòng hiểu điều đó và đang biến công nghệ xanh thành lợi thế cạnh tranh: các bến 3, 4, 5, 6 ở Lạch Huyện sử dụng cẩu bờ, cẩu bãi chạy hoàn toàn bằng điện, mỗi bến giảm trực tiếp hàng nghìn tấn CO₂ mỗi năm. Ở bến 1–2, kế hoạch hai trạm điện bờ tổng công suất 6 MW sẽ tiếp tục giảm phát thải từ tàu khi neo đậu. Song song, số hóa quy trình giúp thời gian chờ trung bình của xe container tại cổng giảm từ 13 xuống khoảng 6 phút, tiết kiệm nhiên liệu và giảm khí thải. Đây là kiểu cải tiến mà chủ hàng cảm nhận ngay: hàng đi nhanh hơn, chi phí thấp hơn, dấu chân carbon nhỏ hơn – những yếu tố ngày càng được đối tác quốc tế đưa thẳng vào hợp đồng.
Khẳng định vị thế cảng chủ lực miền Bắc và bài toán đến 2030
Tính đến hiện tại, Cảng Hải Phòng trực tiếp quản lý 21 bến với tổng chiều dài cầu cảng hơn 4.200 m, trải từ Chùa Vẽ, Tân Vũ, Đình Vũ đến Lạch Huyện, cùng 50 bến trong toàn cụm, 6 trung tâm logistics, 46 kho ngoại quan và 25 kho CFS. Năm 2026, tổng sản lượng hàng hóa hợp nhất đạt 38,1 triệu tấn, tăng 27,8%; doanh thu 2.750 tỷ đồng tăng 30,7% và lợi nhuận trước thuế 1.443 tỷ đồng tăng tới 55% so với cùng kỳ. Đây là những con số cho thấy cảng chủ lực lớn nhất miền Bắc không chỉ giữ vai trò huyết mạch, mà còn đang bứt lên trên bản đồ hàng hải quốc tế. Tuy nhiên, dự báo sản lượng container qua cảng sẽ đạt 13–15,6 triệu TEU vào năm 2030, tăng 61–93% so với 8,1 triệu TEU năm 2025, đồng nghĩa áp lực hạ tầng kết nối sẽ khốc liệt hơn. Việc khởi công thêm các bến 7–10 ở Lạch Huyện, tăng năng lực khoảng 3,8 triệu TEU đến 2030, chỉ là một nửa bài toán; nửa còn lại là buộc phải chuyển dịch sang vận tải thủy nội địa và ven biển nếu Hải Phòng muốn giữ vững vị thế cửa ngõ số một miền Bắc trong kỷ nguyên logistics xanh.
