Gia Bình – sân bay 4F gần 2.000 ha và áp lực cán đích APEC 2027
Sân bay Gia Bình là dự án cảng hàng không quốc tế cấp 4F với quy mô khoảng 1.960 ha, được định hướng là sân bay lưỡng dụng, vừa phục vụ hàng không dân dụng vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và đối ngoại, đồng thời nhắm tới tiêu chuẩn dịch vụ 5 sao trong nhóm 10 sân bay hàng đầu theo tiêu chí Skytrax. Đây không phải một dự án hạ tầng giao thông thông thường, mà là “bài thi lớn” của Bắc Ninh trong chiến lược nâng cấp vị thế vùng và chuẩn bị cho Hội nghị Cấp cao APEC 2027. Điểm mấu chốt của câu chuyện hiện nay là tiến độ giải phóng mặt bằng sân bay Gia Bình – thước đo năng lực quản trị dự án lẫn khả năng cân bằng giữa tăng trưởng và quyền lợi người dân. Một siêu dự án gần 2.000 ha, vốn đầu tư 196.378 tỷ đồng, không thể thành công chỉ bằng những khẩu hiệu tiến độ; nó phải được “gỡ nút” từ từng thửa ruộng, từng giấy chứng nhận đất, từng phương án tái định cư Bắc Ninh thiết kế cho người bị thu hồi đất.
600 ha trong tháng 10: con số đẹp nhưng không chỉ để báo cáo
Cuộc họp sáng 4/10 do Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh chủ trì đã “chốt” một cột mốc đầy tham vọng: hoàn thành dứt điểm giải phóng mặt bằng khoảng 600 ha đất nông nghiệp thuộc giai đoạn trọng điểm ngay trong tháng 10. Đây là phần việc nằm trong tổng diện tích 1.960 ha của sân bay Gia Bình, trong đó hơn 1.195 ha đất nông nghiệp tại các phường Gia Bình, Nhân Thắng và Lương Tài đã hoàn tất giải phóng mặt bằng 100%. Một câu nói có thể trích dẫn ở thời điểm này là: “Hơn 1.800/1.960 ha toàn dự án đã được giải phóng mặt bằng, tương đương trên 94% kế hoạch”. Con số 600 ha không phải chỉ để làm đẹp báo cáo, vì nó gắn chặt với kế hoạch thông tuyến kỹ thuật trước 31/12/2026 và đủ điều kiện khai thác phục vụ APEC trước tháng 2/2027. Nếu không khóa được quỹ đất này, mục tiêu dự án APEC 2027 sẽ chệch khỏi đường ray, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ hạ tầng giao thông liên quan.
Tái định cư Bắc Ninh: đi tìm sự công bằng trên mặt bằng 1.195 ha
Đằng sau tỷ lệ 94% mặt bằng đã được giải phóng là hàng nghìn số phận phải rời nơi chôn nhau cắt rốn. Thành phố Bắc Ninh đang cố gắng định hình một chính sách tái định cư Bắc Ninh mang tính “không ai bị bỏ lại phía sau”: giữ nguyên hạn mức suất tái định cư tối thiểu theo chủ trương đã ban hành, áp dụng giá đất bồi thường theo các nghị quyết hiện hành và bổ sung hạ tầng khu tái định cư, nghĩa trang theo nhu cầu thực tế của địa phương. Tuy vậy, các vướng mắc được chính các địa phương thừa nhận: tranh chấp, thiếu giấy tờ quyền sử dụng đất, giao đất không đúng thẩm quyền, chênh lệch diện tích, khó khăn trong bố trí kinh phí bồi thường và định giá tài sản đặc thù. Khi phường Gia Bình, Nhân Thắng được “chốt” hạn 20/10 phải phê duyệt xong phương án bồi thường, áp lực không chỉ nằm ở tiến độ, mà ở chất lượng từng quyết định – liệu người dân có cảm thấy họ đang được đối xử công bằng hay chỉ là một con số trong báo cáo giải phóng mặt bằng.
Hạ tầng giao thông đồng bộ: sân bay không thể là “ốc đảo 196.378 tỷ”
Một sân bay 4F công suất hướng tới 30 rồi 50 triệu hành khách mỗi năm không thể vận hành như một công trình cô lập. Song hành với sân bay Gia Bình là dự án tuyến đường kết nối Gia Bình với Hà Nội, mặt cắt rộng tới 120 m, gồm cao tốc 10 làn xe, đường gom song hành và quỹ đất cho tuyến đường sắt chiến lược. Khi hạ tầng giao thông được thiết kế “đi trước một bước”, sân bay mới đủ sức trở thành cực tăng trưởng chứ không chỉ là điểm đón tiễn. Một câu trích dẫn đáng chú ý là: “Giai đoạn 2025-2027, sân bay phải hoàn thành các công trình thiết yếu phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027”. Điều này cho thấy Gia Bình không chỉ phục vụ Bắc Ninh, mà là mắt xích trong mạng lưới hạ tầng vùng. Nếu tiến độ giải phóng mặt bằng các dự án BT1, BT2, BT3, tuyến D1 và di dời đường điện cao thế tiếp tục chậm, sân bay sẽ rơi vào thế “hạ tầng lõi hoàn thành nhưng hạ tầng kết nối chưa kịp lớn”, làm giảm giá trị đầu tư và khả năng khai thác.
APEC 2027 như “deadline tối hậu”: Gia Bình cần gì để về đích?
Theo kế hoạch được công bố, giai đoạn 2025-2027 sân bay Gia Bình phải hoàn thành các công trình cần thiết để phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, còn phần còn lại của giai đoạn 1 kéo dài tới 2030 với mục tiêu công suất 30 triệu hành khách mỗi năm. Đây là một “deadline tối hậu”: hoặc Bắc Ninh và nhà đầu tư biến sân bay Gia Bình thành minh chứng cho một mô hình phát triển mới – vốn doanh nghiệp, không dùng vốn đầu tư công, không theo PPP – hoặc nó sẽ trở thành ví dụ điển hình cho rủi ro “trễ hẹn” với cam kết quốc gia. Muốn về đích đúng hẹn, ưu tiên số một vẫn là giải phóng mặt bằng và tái định cư: xử lý dứt điểm các tồn đọng giấy tờ, đảm bảo chi trả bồi thường đúng hạn, nâng chất lượng hạ tầng khu tái định cư. Ưu tiên thứ hai là bám sát tiến độ thông tuyến kỹ thuật trước 31/12/2026 và chuẩn bị điều kiện khai thác trước tháng 2/2027. Khi hai ưu tiên này vận hành đồng bộ, sân bay Gia Bình mới có cơ hội trở thành cửa ngõ hàng không mới của miền Bắc thay vì một “siêu dự án trên giấy”.
