Khi học sinh tự kể chuyện về nơi mình sống
Học liệu số trong giáo dục di sản là những nội dung như video, bản đồ, hình ảnh và câu chuyện được tạo hoặc kết nối bằng công nghệ để giúp người học khám phá lịch sử, văn hóa ngay trong môi trường học tập. Giá trị lớn nhất của cách làm này là trao cho học sinh vai trò người tìm hiểu và kể chuyện, thay vì chỉ nghe rồi ghi nhớ. Trong tiết học minh họa do cô Nguyễn Diệu Ngân cùng học sinh lớp 8A15, Trường THCS Nhân Chính thực hiện, các em chủ động tìm tư liệu, trải nghiệm thực tế và chuyển kiến thức về địa phương thành video, sản phẩm song ngữ, phần trình diễn và bản đồ số. Đây là hoạt động thuộc chuyên đề giáo dục địa phương cấp THCS theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, hướng đến đổi mới giảng dạy bằng trải nghiệm và công nghệ. Nhờ vậy, học sinh khám phá lịch sử bằng những hình thức gần với cách các em tiếp nhận thông tin hằng ngày.
Bản đồ, mã QR và những câu chuyện có thể mở rộng
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc đưa màn hình vào lớp học, mà ở cách công nghệ nối tư liệu với địa điểm và câu chuyện cụ thể. Bộ ấn phẩm Việt – Anh giới thiệu Thanh Xuân có poster gắn mã QR, dẫn người xem tới bản đồ số, video và nội dung văn hóa để tiếp tục tìm hiểu các địa danh trên thiết bị di động. Cách thiết kế này biến một sản phẩm học tập thành lời mời khám phá, đồng thời giúp học sinh tập giới thiệu quê hương cho nhiều đối tượng. Em Đỗ Phương Mai cho biết hình ảnh, video và tư liệu giúp em dễ hình dung, ghi nhớ bài hơn, còn bản đồ số khiến việc tra cứu thêm hào hứng. Đó là tác động thiết thực: di sản địa phương không còn xa cách hay bị giới hạn trong trang sách, mà có thể được khám phá theo nhịp độ và sự tò mò của từng em.
Từ trải nghiệm ở lớp đến tình yêu di sản
Video và bản đồ không thay thế việc đến tận nơi; chúng có ích nhất khi khơi gợi câu hỏi rồi dẫn học sinh trở lại với địa danh, nhân vật và ký ức văn hóa bằng sự quan sát của chính mình. Một học sinh lớp 8A15 đặc biệt ấn tượng với phần tái hiện lễ hội 5 làng Mọc, bởi tiếng trống và màn biểu diễn gợi cảm giác như đang hòa vào không khí lễ hội. Cách tiếp cận trải nghiệm ấy cũng hiện diện tại quần thể di tích Cố đô Huế: riêng tháng 10/2026, hơn 2.000 học sinh và hơn 100 giáo viên từ 6 trường tham gia các chương trình tham quan, học tập và trải nghiệm. Tại đây, hoạt động thực tế và trải nghiệm thực tế ảo kết nối dấu tích lịch sử với không gian số, đưa việc tìm hiểu di sản ra khỏi kiểu nghe giới thiệu thụ động.
Học liệu mở cần được nuôi dưỡng lâu dài
Một tiết học hấp dẫn sẽ chỉ tạo dấu ấn nhất thời nếu sản phẩm không được cập nhật và sử dụng tiếp. Cô Nguyễn Diệu Ngân cho biết bản đồ số có thể được bổ sung bằng hình ảnh, video và câu chuyện học sinh sưu tầm qua các chuyến tham quan hoặc cuộc gặp với người am hiểu lịch sử địa phương. Nếu được duy trì, những sản phẩm ấy có thể phát triển thành nguồn học liệu mở cho các năm học sau. Đây là hướng đi đáng theo đuổi: học sinh vừa học kiến thức, vừa rèn năng lực số, hợp tác và khả năng diễn đạt; cộng đồng cũng có thêm cách chia sẻ ký ức và giá trị văn hóa. Công nghệ không tự tạo ra tình yêu lịch sử, nhưng có thể mở cánh cửa để các em tự bước vào câu chuyện quê hương. Khi được trao cơ hội tìm hiểu, trải nghiệm và kể lại, học sinh có thêm lý do để gìn giữ di sản địa phương và truyền tiếp những giá trị ấy.
