Kế hoạch chung, cách thực hiện cần phù hợp từng cấp học
Quản lý điện thoại học sinh là việc xây dựng quy định cho cách sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội trong trường học, nhằm bảo vệ việc học mà vẫn giúp các em dùng công nghệ có trách nhiệm. Theo Nghị quyết 353/NQ-CP ngày 6/11/2026, Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng và trình ban hành kế hoạch tổng thể quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội tại cơ sở giáo dục. Đây là nhiệm vụ cần thiết khi điện thoại ngày càng phổ biến trong học sinh, vừa hỗ trợ học tập vừa kéo theo những hệ lụy nếu sử dụng thiếu kiểm soát. Nhưng một kế hoạch tốt không nên đồng nghĩa với lệnh cấm đồng loạt: nhu cầu học tập, tâm lý và mức độ tự chủ của học sinh khác nhau theo lứa tuổi, nên quy định cần tạo khung chung nhưng để từng cơ sở triển khai phù hợp.
Theo định hướng được nêu, kế hoạch sẽ đề xuất cách quản lý phù hợp đặc điểm từng cấp học, làm căn cứ để các cơ sở giáo dục thực hiện. Điều đó gợi ra một nguyên tắc hợp lý: học sinh tiểu học cần giới hạn và hướng dẫn chặt hơn, trong khi học sinh lớn hơn có thể được trao quyền sử dụng có điều kiện. Đây là phân tầng cần thiết, không phải chi tiết hành chính. Nếu quy định áp dụng cùng một khuôn cho mọi lứa tuổi, trường học có nguy cơ hoặc kiểm soát quá mức, hoặc để trống những rủi ro đáng lẽ cần phòng ngừa.
Rủi ro không dừng ở chuyện mất tập trung trong lớp
Điện thoại có thể làm học sinh xao nhãng giờ học, nhưng ảnh hưởng của việc dùng thiếu kiểm soát còn kéo dài ra ngoài lớp. Qua thiết bị, trẻ có thể tiếp cận mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và nội dung không phù hợp lứa tuổi; đồng thời đối mặt nguy cơ bị bắt nạt, lừa đảo hoặc xâm phạm thông tin cá nhân trên không gian mạng. Tình trạng sử dụng điện thoại và mạng xã hội không kiểm soát trong trường cũng được nêu là có thể làm giảm tập trung, làm tăng nguy cơ xung đột và bạo lực học đường. Vì vậy, mạng xã hội trường học không thể chỉ được xem là chuyện riêng của từng học sinh hay gia đình: cách ứng xử trên mạng có thể tác động trực tiếp đến môi trường học tập và quan hệ giữa các em.
Quy mô các biện pháp hiện có cho thấy đây không còn là vấn đề riêng lẻ. UNESCO ghi nhận đến tháng 3/2026, 114 hệ thống giáo dục trên thế giới đã áp dụng lệnh cấm điện thoại trong trường, tương đương 58% số quốc gia và vùng lãnh thổ được khảo sát. Tại TP.HCM, hơn 500 trường hạn chế học sinh sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi và tổ chức hoạt động thay thế. Những con số này ủng hộ việc có định hướng thống nhất, nhưng không chứng minh rằng cấm hoàn toàn là giải pháp duy nhất. Trường cần quy định rõ khi nào thiết bị được dùng cho học tập, khi nào phải cất đi và cách xử lý vi phạm, thay vì chỉ thu điện thoại mà không có phương án giáo dục đi kèm.
Quản lý thiết bị thôi chưa đủ: phải dạy kỹ năng số
Thu điện thoại đầu buổi rồi trả cuối buổi có thể giảm xao nhãng trong khuôn viên trường, nhưng không thể kiểm soát thời gian học sinh dùng mạng sau giờ học. Nhà trường không thể theo dõi các em cả ngày; vì thế, quản lý thiết bị cần đi cùng việc trang bị kỹ năng số học sinh. Các em cần biết chọn nội dung phù hợp, bảo vệ thông tin cá nhân và ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội. Nếu chỉ dừng ở giới hạn truy cập, học sinh có thể tuân thủ khi có người giám sát nhưng vẫn thiếu khả năng tự bảo vệ mình khi ở ngoài trường.
Cũng cần tránh nhìn điện thoại như một mối nguy tuyệt đối. Khi được sử dụng đúng cách, thiết bị có thể giúp học sinh tiếp cận tri thức, phát triển sáng tạo và thích nghi với môi trường số. Bài toán chính sách do đó không phải chọn giữa cấm và thả nổi, mà là xác định ranh giới rõ ràng, đồng thời dạy học sinh hiểu vì sao ranh giới ấy tồn tại. Quản lý có thể hạn chế tác động tiêu cực trước mắt; giáo dục kỹ năng mới giúp các em hình thành năng lực tự chủ lâu dài.
Thước đo thành công là học sinh biết tự chịu trách nhiệm
Bước tiếp theo là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, trình ban hành kế hoạch; các cơ sở giáo dục sẽ dựa trên định hướng ấy để lựa chọn cách thực hiện phù hợp từng cấp học. Vì vậy, chất lượng kế hoạch không nên được đánh giá chỉ bằng số trường thu điện thoại hay mức độ nghiêm khắc của lệnh cấm. Cần xem quy định có minh bạch, khả thi, phù hợp độ tuổi và tạo được môi trường học an toàn hay không.
Một chính sách hiệu quả phải giúp học sinh vừa tập trung học tập vừa biết nhận diện nội dung nguy hiểm, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử đúng mực trên mạng. Nếu quản lý chỉ kiểm soát thiết bị, nhà trường mới xử lý phần dễ nhìn thấy của vấn đề. Kết luận cần hướng đến là rõ ràng: quy định linh hoạt theo cấp học có thể đặt giới hạn cần thiết, nhưng kỹ năng số mới giúp học sinh mang sự an toàn và trách nhiệm ấy ra khỏi cổng trường.
