Mô hình giáo dục sáng tạo: bước ngoặt hay một dự án nữa trên giấy?
Mô hình giáo dục sáng tạo là cách tổ chức trường học chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực, nơi học sinh được rèn tư duy phản biện, kỹ năng mềm và khả năng hội nhập quốc tế thông qua các hoạt động STEM/STEAM, chuyển đổi số, ứng dụng AI và học tập bằng tiếng Anh, thay vì chỉ học thuộc lòng và làm bài kiểm tra truyền thống. Điểm quan trọng của đợt thí điểm 544 trường là Nhà nước lần đầu đặt sáng tạo, tư duy phản biện học sinh và hội nhập quốc tế trường học vào trung tâm chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa giáo dục, chứ không coi đó là “phần thêm” bên ngoài. Đây là bước ngoặt cần thiết, nhưng chỉ có ý nghĩa nếu các trường thực sự dám thay đổi cách dạy – cách học, thay vì dựng thêm vài phòng STEM cho đẹp rồi đâu lại vào đó.
Ba trụ cột: trường học thông minh, STEM/STEAM và tiếng Anh – tham vọng có hợp lý?
Mô hình mới được xây trên ba trụ cột: trường học thông minh ứng dụng AI, giáo dục STEM/STEAM và dạy học bằng tiếng Anh. Về lý thuyết, đây là bộ khung khá hợp với yêu cầu học tập thế kỷ 21: học sinh phải vừa biết công nghệ, vừa đủ nền tảng khoa học – kỹ thuật, vừa dùng ngoại ngữ như công cụ giao tiếp và học tập. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn ba nhãn này như phong trào, kết quả sẽ là vài tiết STEM “làm cho vui”, vài ứng dụng AI mang tính trình diễn và một hai môn dạy bằng tiếng Anh mà học sinh không hiểu sâu nội dung. Điểm đáng chú ý là chương trình không tách rời mà gắn công nghệ, STEM và tiếng Anh trong một mô hình giáo dục sáng tạo hướng tới đổi mới phương pháp, chứ không chỉ thêm môn học mới.
Từ học thuộc sang phát triển năng lực: học sinh và phụ huynh được gì?
Cốt lõi đáng mừng của mô hình là mục tiêu chuyển từ dạy học nặng truyền thụ sang dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Khi học theo hướng năng lực, học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, tranh luận, giải quyết vấn đề, hợp tác và sáng tạo, thay vì im lặng ghi chép và chờ đáp án đúng. Các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng mềm, dự án STEM/STEAM, làm sản phẩm số hay trình bày bằng tiếng Anh giúp các em hiểu “vì sao” chứ không chỉ “đáp án là gì”. Với phụ huynh, điều này đồng nghĩa phải thay đổi kỳ vọng: điểm số không còn là thước đo duy nhất, mà là tiến bộ qua sản phẩm học tập, thái độ và khả năng tự học. Nếu phụ huynh không sẵn sàng chấp nhận việc con thử – sai, tranh luận, đặt câu hỏi khác với thầy cô, mô hình sẽ bị kéo ngược về kiểu dạy truyền thống.
Nguồn lực và lộ trình: tham vọng lớn, rủi ro hình thức càng lớn
Để mô hình giáo dục sáng tạo không biến thành phong trào ngắn hạn, bài toán nguồn lực là sống còn. Chương trình dự kiến bồi dưỡng khoảng 12.000 giáo viên cốt cán về STEM/STEAM và phương pháp tổ chức mô hình mới, đồng thời đào tạo nâng cao năng lực cho khoảng 250.000 giáo viên và 70.000 cán bộ quản lý giáo dục. Đây là con số ấn tượng, nhưng nếu việc bồi dưỡng chỉ dừng ở vài lớp tập huấn lý thuyết, giáo viên sẽ khó chuyển hóa thành thay đổi trên lớp học. Trường Tiểu học Võ Thị Sáu đã coi đây là cơ hội nối tiếp nền tảng về STEM, chuyển đổi số, ứng dụng AI, ngoại ngữ, trải nghiệm và giáo dục kỹ năng đã xây dựng. Đồng thời, trường lên kế hoạch triển khai từng bước, lồng ghép nội dung vào kế hoạch giáo dục năm học 2026-2027, đánh giá trên sản phẩm và quá trình thay vì chỉ điểm số. Cách tiếp cận này thực tế hơn so với làm ồ ạt rồi bỏ dở.
Từ 544 trường thí điểm tới mở rộng: cần tránh “bệnh thành tích” trong sáng tạo
Việc thí điểm 544 trường trên toàn quốc là bước khởi động để sau đó mở rộng mô hình trường học thông minh tới tối thiểu 30% cơ sở giáo dục, khoảng 12.000 trường. Nếu làm tốt, đây không chỉ là vài dự án lẻ tẻ, mà là cú chuyển hệ thống sang giáo dục năng lực, giúp thế hệ học sinh mới có tư duy phản biện, kỹ năng mềm và khả năng hội nhập quốc tế trường học rõ ràng hơn. Nhưng rủi ro lớn nhất là “bệnh thành tích”: chạy theo hình thức, báo cáo đẹp, phòng học hiện đại, còn lớp học thì vẫn thầy giảng – trò chép. Chính lãnh đạo Trường Tiểu học Võ Thị Sáu cũng cảnh báo phải tránh biến mô hình thành phong trào, tạo thêm áp lực cho giáo viên và học sinh thay vì hỗ trợ họ. Nếu ngành giáo dục dám đánh giá thẳng thắn, chấp nhận những nơi chưa đạt và học từ sai sót, mô hình giáo dục sáng tạo mới có cơ hội trở thành bước ngoặt thật sự, không phải khẩu hiệu.
