Thỏa thuận nghiên cứu đặt trọng tâm tại Nghi Sơn
Thu giữ và lưu trữ CO₂ (CCS) là nhóm công nghệ nhằm tách carbon dioxide khỏi các dòng phát thải, sau đó lưu trữ để hạn chế lượng khí này đi vào khí quyển; hiệu quả của nó phụ thuộc vào công nghệ, quy định an toàn và cách triển khai.
Trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, sáng 9/11 tại Tokyo, UBND tỉnh Thanh Hóa, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) và Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC) ký biên bản hợp tác về trung hòa carbon và nghiên cứu thu giữ, lưu trữ CO₂ tại Thanh Hóa. Đây là khuôn khổ trao đổi thông tin và chia sẻ kinh nghiệm, không nên bị hiểu nhầm là một dự án CCS đã đi vào vận hành.
Trọng tâm là Khu kinh tế Nghi Sơn, nơi các bên dự kiến xem xét giảm phát thải từ hoạt động công nghiệp. Thanh Hóa có vai trò kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức trong tỉnh; PVN cung cấp thông tin về ngành năng lượng và các khuôn khổ liên quan; JOGMEC góp phần chia sẻ kinh nghiệm và hiểu biết về công nghệ. Cách phân vai này biến hợp tác Việt Nhật thành bước chuẩn bị để thảo luận tính phù hợp của CCS với bối cảnh địa phương, thay vì chỉ dừng ở tuyên bố chung.
CCS là một công cụ, không phải toàn bộ lộ trình khí hậu
Giá trị của thỏa thuận nằm ở việc gắn nghiên cứu công nghệ với những điều kiện triển khai thực tế. Các bên dự kiến trao đổi về chính sách, khuôn khổ pháp lý, yêu cầu an toàn, nâng cao nhận thức cộng đồng và sự tham gia của các bên liên quan. Những nội dung này rất quan trọng: thu giữ CO₂ không thể được đánh giá chỉ bằng khả năng kỹ thuật, nếu chưa làm rõ trách nhiệm quản lý và cách bảo đảm an toàn.
Tỉnh Thanh Hóa sẽ cung cấp thông tin về hoạt động sản xuất, kết nối đối thoại tại địa phương và hỗ trợ thủ tục, mặt bằng, hạ tầng hậu cần cho doanh nghiệp Nhật Bản. PVN phối hợp cung cấp thông tin về ngành năng lượng Việt Nam và kết nối các đối tác trong nước. Các bước hỗ trợ ấy tạo điều kiện cho nghiên cứu, nhưng chưa tự thân chứng minh công nghệ khả thi hay bảo đảm mức giảm phát thải cụ thể.
Đích đến mà hợp tác hướng tới là tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và cam kết đưa phát thải ròng của Việt Nam về 0 vào năm 2050. Vì vậy, CCS nên được xem là một lựa chọn cần khảo sát bên cạnh giảm phát thải tại nguồn và các giải pháp chuyển đổi khác, chứ không phải phương án thay thế cho toàn bộ lộ trình.
Đối thoại chính sách mở rộng bức tranh hợp tác
Thỏa thuận ở Thanh Hóa diễn ra trong bối cảnh đối thoại môi trường Việt–Nhật rộng hơn. Ngày 6/11 tại Tokyo, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Quốc vụ khanh Bộ Môi trường Nhật Bản Azemoto Shigo đồng chủ trì hội nghị chính sách, thống nhất thúc đẩy hợp tác dựa trên mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á.
Chương trình bao gồm thị trường carbon và Cơ chế tín chỉ chung (JCM) theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris, với định hướng thúc đẩy tín chỉ từ xử lý chất thải, năng lượng tái tạo và nông nghiệp giảm phát thải. Hai bên cũng đặt kinh tế tuần hoàn, tái chế vật liệu, quản lý rác điện tử và hóa chất nguy hại vào nghị trình. Đây là mối liên hệ đáng chú ý: CCS có thể bổ sung cho hợp tác giảm phát thải, nhưng cần đặt trong hệ thống chính sách và đo lường chung.
Đối thoại còn đề cập công nghệ xử lý chất thải, phát điện từ rác, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, cùng ứng dụng viễn thám và trí tuệ nhân tạo để quan trắc, kiểm soát ô nhiễm. Nhìn theo hướng đó, hợp tác khí hậu không chỉ là câu chuyện về một công nghệ hay một địa điểm; nó đòi hỏi phối hợp giữa quản lý phát thải, chất thải và chất lượng môi trường.
Bước tiếp theo là biến trao đổi thành đánh giá cụ thể
Theo kế hoạch được nêu, Thanh Hóa và JOGMEC dự kiến phối hợp tổ chức diễn đàn về trung hòa carbon và CCS tại Thanh Hóa vào trung tuần tháng 12/2026. Diễn đàn có thể mở rộng trao đổi giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan; điều quan trọng là làm rõ nội dung nghiên cứu và những điều kiện cần kiểm chứng, thay vì coi việc ký biên bản là kết quả cuối cùng.
Đối thoại chính sách giữa hai nước cũng đặt ra những việc tiếp nối trong thị trường carbon, quản lý chất thải và kiểm soát ô nhiễm. Kết nối các chủ đề này với nghiên cứu tại Nghi Sơn sẽ giúp đánh giá CCS trong tương quan với những giải pháp giảm phát thải khác, đồng thời nhấn mạnh vai trò của quy định, dữ liệu và sự tham gia của cộng đồng.
Thỏa thuận Thanh Hóa–PVN–JOGMEC là một bước khởi đầu có ý nghĩa vì đưa nghiên cứu thu giữ và lưu trữ CO₂ vào hợp tác khí hậu Việt–Nhật với địa bàn cụ thể. Nhưng đóng góp của nó đối với trung hòa carbon sẽ chỉ rõ nét khi trao đổi được chuyển thành đánh giá minh bạch, yêu cầu an toàn rõ ràng và sự phối hợp nhất quán với chính sách khí hậu rộng hơn.
