Khuôn khổ hợp tác mới cho mục tiêu giảm phát thải
Thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) là nhóm công nghệ nhằm tách CO₂ từ các nguồn phát thải, sau đó vận chuyển và lưu trữ để hạn chế lượng khí này đi vào khí quyển. Đây là một hướng nghiên cứu đáng chú ý khi các khu công nghiệp cần giảm phát thải nhưng vẫn duy trì hoạt động sản xuất. Sáng 9/11 tại Tokyo, UBND tỉnh Thanh Hóa, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) và Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC) ký biên bản hợp tác về trung hòa carbon, thu giữ và lưu trữ CO₂ tại Thanh Hóa. Thỏa thuận được thúc đẩy trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Điểm đáng chú ý không nằm ở một dự án CCS đã được triển khai, mà ở việc các bên lập khuôn khổ để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và đánh giá hướng hợp tác. Trọng tâm là Khu kinh tế Nghi Sơn, nơi việc nghiên cứu giải pháp giảm phát thải gắn trực tiếp với định hướng phát triển công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn của tỉnh.
Công nghệ phải đi cùng chính sách và sự chấp nhận của cộng đồng
CCS thường được nhìn nhận như một công cụ bổ trợ cho giảm phát thải trong các hoạt động công nghiệp; bản thân công nghệ không thay thế yêu cầu chuyển đổi sản xuất hay các chính sách khí hậu. Vì vậy, nội dung hợp tác không chỉ xoay quanh kỹ thuật thu giữ CO₂ mà còn bao gồm trao đổi về chính sách, khuôn khổ pháp lý, yêu cầu an toàn, nhận thức cộng đồng và sự tham gia của các bên liên quan. Đây là lựa chọn hợp lý: nếu thiếu quy định rõ ràng, đánh giá an toàn và đối thoại với cộng đồng, công nghệ khó đi từ nghiên cứu đến ứng dụng. Thanh Hóa dự kiến cung cấp thông tin về hoạt động sản xuất, kết nối đối thoại tại địa phương và hỗ trợ thủ tục, mặt bằng, hạ tầng hậu cần. PVN điều phối đối tác trong nước; JOGMEC chia sẻ kinh nghiệm và kết nối phía Nhật Bản.
JOGMEC được thành lập năm 2004 và là cơ quan hành chính của Chính phủ Nhật Bản. Kinh nghiệm của tổ chức này có thể giúp các bên nhìn rõ hơn những điều kiện cần thiết để phát triển lưu trữ carbon, nhưng hiệu quả hợp tác sẽ phụ thuộc vào việc kiến thức được chuyển thành đánh giá phù hợp với bối cảnh Nghi Sơn.
Từ trao đổi kinh nghiệm đến khả năng hình thành chuỗi CCS
Ý nghĩa của hợp tác Việt Nhật nằm ở cơ hội kết nối năng lực trong nước với kinh nghiệm quốc tế, qua đó nghiên cứu giải pháp công nghệ mới cho giảm phát thải và hướng tới công nghiệp bền vững. Điều này gắn với cam kết của Việt Nam đưa phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, biên bản hiện tạo khuôn khổ phối hợp và nghiên cứu, không đồng nghĩa một trung tâm CCS hay chuỗi lưu trữ carbon đã được quyết định xây dựng. Bước tiếp theo dự kiến là diễn đàn về trung hòa carbon và CCS tại Thanh Hóa vào trung tuần tháng 12/2026. Các bên sẽ trao đổi định hướng phát triển chuỗi giá trị thu giữ, lưu trữ carbon hoặc mô hình Trung tâm CCS tại Khu kinh tế Nghi Sơn. Diễn đàn sẽ có ý nghĩa nhất nếu giúp làm rõ điều kiện kỹ thuật, pháp lý và mức độ phù hợp của các phương án, thay vì dừng ở trao đổi chung.
Thỏa thuận vì thế là bước khởi đầu có giá trị, nhưng chưa phải bằng chứng rằng CCS sẽ sớm tạo ra mức giảm phát thải cụ thể. Thành công cần được đo bằng chất lượng nghiên cứu, khả năng xây dựng khung an toàn và lộ trình khả thi. Nếu những điều kiện ấy được xác lập, hợp tác có thể giúp Nghi Sơn tiến gần hơn tới mô hình công nghiệp xanh; nếu không, mục tiêu trung hòa carbon vẫn chỉ là định hướng.
