Một bước ngoặt hành chính cho hai cực tăng trưởng miền Bắc
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình nâng cấp hành chính các tỉnh Quảng Ninh và Bắc Ninh lên đơn vị đô thị trực thuộc Trung ương, giữ nguyên diện tích, dân số, cơ cấu đơn vị hành chính cấp xã hiện có nhưng chuyển sang mô hình chính quyền đô thị với yêu cầu quản trị, quy hoạch và phát triển kinh tế – xã hội cao hơn, tương xứng vai trò cực tăng trưởng vùng đồng bằng sông Hồng và miền Bắc. Điểm nổi bật là sự kiện này không phải là động tác kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị rõ ràng: trung ương đang trao thêm quyền, trách nhiệm và kỳ vọng cho hai địa phương đang giữ vị trí nhóm dẫn đầu cả nước về quy mô kinh tế. Sáng 6/8, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải đã thay mặt Chính phủ trình Quốc hội tờ trình về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh. Điều này đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới, nơi bài toán không còn là "có đủ điều kiện hay không" mà là "tận dụng nâng cấp này như thế nào".
Quy mô, năng lực hiện tại: Quảng Ninh và Bắc Ninh đã sẵn sàng thành phố?
Nhìn vào cấu trúc hiện nay, thành phố Quảng Ninh sau khi thành lập sẽ có 6.231,27 km² diện tích tự nhiên, dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Thành phố Bắc Ninh dự kiến rộng 4.713,75 km², dân số 3.989.623 người, với 99 đơn vị cấp xã gồm 45 phường và 54 xã. Đây là những con số cho thấy quy mô không hề thua kém nhiều thành phố trực thuộc Trung ương hiện hữu. Càng đáng chú ý hơn, hai địa phương này đã đạt đủ 5/5 điều kiện và 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo luật và nghị quyết hiện hành. Một câu nói đáng trích là: "Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh đã bảo đảm đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý theo quy định". Nói cách khác, thành phố hóa không đi trước thực lực, mà là bước đi đi sau để hợp thức hóa vị thế kinh tế – xã hội mà Quảng Ninh và Bắc Ninh đã tích lũy.
Thời điểm hiệu lực và yêu cầu chuẩn bị: thử thách cho năng lực quản trị đô thị
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội không chỉ tán thành sự cần thiết thành lập hai thành phố, mà còn đồng ý với mốc thời gian hiệu lực rất rõ: nghị quyết về thành phố Quảng Ninh dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/9, còn thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9. Các mốc này cho thấy kỳ vọng tiến độ chuẩn bị phải nhanh và chắc, không có nhiều thời gian cho việc điều chỉnh chậm trễ. Chính vì thế, cơ quan thẩm tra đã đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND tỉnh Bắc Ninh khẩn trương kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết khác cho hoạt động của chính quyền đô thị mới, bảo đảm tính đồng bộ ngay sau khi Quốc hội thông qua nghị quyết. Trước mắt, chính phủ định hướng giữ nguyên tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có, sau đó sắp xếp lại để phù hợp mô hình chính quyền đô thị. Điều này đồng nghĩa nâng cấp hành chính sẽ là bài kiểm tra trực tiếp năng lực tổ chức, điều hành, chứ không chỉ là sự thay đổi danh nghĩa.
Tác động đến phát triển kinh tế miền Bắc và đời sống người dân
Thực tiễn cho thấy Quảng Ninh và Bắc Ninh là hai cực tăng trưởng quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Bộ, với quy mô kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Năm 2025, Bắc Ninh đứng thứ 5 cả nước, chiếm 4,1% GDP cả nước, 13,6% của vùng, tăng trưởng 10,27% và đóng góp 5,34% vào tăng trưởng chung. Quảng Ninh đóng góp 2,87% vào GRDP cả nước, 9,4% vùng đồng bằng sông Hồng, với hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ và hiện đại, cùng 247 dự án FDI, tổng vốn đăng ký 17,05 tỷ USD, xếp thứ 7 cả nước về thu hút đầu tư nước ngoài. Trong bối cảnh đó, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được kỳ vọng trở thành các cực tăng trưởng kinh tế mới, góp phần dẫn dắt phát triển kinh tế miền Bắc. Không chỉ là chuyện số liệu, nâng cấp hành chính cũng phải đi kèm mục tiêu "phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống của Nhân dân, để người dân được thụ hưởng thành quả của sự phát triển". Nếu các chính quyền đô thị mới không chuyển đổi được cách quản trị, người dân sẽ khó cảm nhận khác biệt.
Kết luận: Thành phố hóa chỉ là khởi đầu cho một cuộc đổi mới dài hơi
Nhìn tổng thể, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh không phải tự nhiên xuất hiện, mà là kết quả của một quá trình phát huy tiềm năng, lợi thế và duy trì vị trí dẫn đầu về quy mô kinh tế. Việc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị đồng ý chủ trương, Chính phủ trình Quốc hội, và Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết cho thấy đây là quyết định mang tính chiến lược quốc gia chứ không chỉ là ưu ái cho hai địa phương. Tuy nhiên, thành phố hóa mới là bước khởi đầu. Từ nay, thách thức sẽ nằm ở chỗ chính quyền đô thị có dám và đủ năng lực tái cấu trúc không gian, hạ tầng và dịch vụ công để kinh tế tiếp tục tăng trưởng nhưng người dân cũng được hưởng lợi rõ ràng từ nâng cấp hành chính. Nếu Quảng Ninh và Bắc Ninh tận dụng được cơ hội này để củng cố vai trò cực tăng trưởng, thành phố hóa sẽ là mô hình tham chiếu quan trọng cho các địa phương khác trong chiến lược phát triển kinh tế miền Bắc.
