Từ quyết định chính trị đến bước ngoặt chiến lược của miền Bắc
Việc Quốc hội xem xét và phê duyệt thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương là một quyết định chính trị mang tính bước ngoặt, không chỉ điều chỉnh địa giới hành chính mà còn tái định vị hai địa phương này như các cực tăng trưởng, trung tâm phát triển hạ tầng và kinh tế đô thị mới của khu vực miền Bắc, tạo ra kỳ vọng về một mạng lưới thành phố trực thuộc Trung ương năng động hơn, cạnh tranh hơn và gắn kết hơn với chiến lược phát triển quốc gia dài hạn.
Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa XVI diễn ra tập trung từ ngày 3–24/8, chia thành hai đợt, đã dành thời gian cho việc thảo luận, xem xét lập hai thành phố trực thuộc Trung ương mới. Chiều 4/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội thông qua hai nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh ngay tại kỳ họp này, cho thấy đây là ưu tiên trong chương trình nghị sự về tổ chức không gian phát triển quốc gia. Quyết định này không trung tính: nó phát đi tín hiệu mạnh rằng trung ương muốn tái cấu trúc bản đồ cạnh tranh của Quảng Ninh Bắc Ninh trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc, thay đổi mức độ kỳ vọng về phát triển hạ tầng miền Bắc và cơ hội kinh tế đô thị tại đây.
Quảng Ninh: từ tỉnh ven biển đến cực tăng trưởng đa trung tâm
Quảng Ninh bước vào giai đoạn mới không phải vì danh xưng mà vì đã đạt đủ "7/7 tiêu chuẩn thành phố trực thuộc Trung ương" theo luật hiện hành, từ quy mô dân số, diện tích đến tiêu chí đô thị loại I và trình độ phát triển kinh tế – xã hội. Ngày 27/7, Chính phủ ban hành Nghị quyết 202/NQ-CP, thông qua hồ sơ đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hiện hữu, với hơn 6.231 km2 diện tích, dân số 1.523.400 người và 54 đơn vị hành chính cấp xã. Theo tầm nhìn đã được phê duyệt, Quảng Ninh được định hình là đô thị xanh thông minh, tổ chức không gian đô thị – biển – đảo – biên giới – di sản thành một hệ sinh thái thống nhất, chuyển từ mô hình phân tán sang đa trung tâm nhằm tăng kết nối và liên kết vùng.
Điểm đáng bàn không nằm ở việc lên "thành phố" mà ở cách Quảng Ninh dùng vị thế thành phố trực thuộc Trung ương để tái cấu trúc động lực phát triển. Địa phương đặt trọng tâm vào kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa, song hành với khoa học công nghệ và chuyển đổi số như các động lực chính. Thành phố Quảng Ninh được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng năng động, trung tâm phát triển hiện đại của phía Bắc, cửa ngõ kết nối với Đông Bắc Á và ASEAN, mô hình tiên phong về quản trị hiện đại và chuyển đổi số. Nếu thực hiện được, đây sẽ là một thí điểm quan trọng cho phát triển hạ tầng miền Bắc theo hướng tích hợp đô thị – cảng biển – logistics – du lịch, thay vì những mô hình đô thị nội địa truyền thống.
| Chỉ tiêu | Thành phố Quảng Ninh | Ý nghĩa phát triển |
|---|---|---|
| Diện tích tự nhiên | Hơn 6.231 km2 | Không gian đủ lớn cho mô hình đô thị đa cực, gắn biển – đảo – biên giới |
| Quy mô dân số | 1.523.400 người | Thị trường lao động, dịch vụ đủ rộng để hình thành trung tâm kinh tế – du lịch cấp vùng |
| Đơn vị hành chính cấp xã | 54 (30 phường, 22 xã, 2 đặc khu) | Cho phép tổ chức chính quyền đô thị và đặc khu theo mô hình linh hoạt, chuyên biệt |
Bắc Ninh: tham vọng thành phố đáng sống tầm châu Á gắn với công nghiệp công nghệ cao
Nếu Quảng Ninh thiên về cấu trúc biển – đảo – di sản thì Bắc Ninh lên thành phố trực thuộc Trung ương với tham vọng rất rõ: trở thành "cực tăng trưởng kinh tế của miền Bắc và cả nước" và đến năm 2050 là "thành phố đáng sống đạt đẳng cấp khu vực châu Á". Nghị quyết 205/NQ-CP ngày 1/8 của Chính phủ thông qua hồ sơ đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trên cơ sở diện tích tự nhiên 4.713 km2, dân số 3.989.623 người và 99 đơn vị hành chính cấp xã sau khi thành lập thêm 12 phường mới. Đề án được xây dựng trên nền địa giới tỉnh Bắc Ninh hiện nay, giữ nguyên tổ chức bộ máy và trụ sở, nhằm giảm xáo trộn, đồng thời tận dụng ngay hệ thống quản trị sẵn có.
Bắc Ninh không che giấu tham vọng dùng vị thế thành phố trực thuộc Trung ương để đẩy nhanh phát triển công nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo; xây dựng hạ tầng giao thông, logistics đồng bộ, hiện đại; và hoàn thiện kết nối các trung tâm đô thị lớn với hạ tầng dịch vụ logistics đa phương thức. Với xuất phát điểm là trung tâm công nghiệp và làng nghề truyền thống, sự nâng cấp này nếu đi cùng cải cách chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả sẽ tạo thêm cơ hội kinh tế đô thị cho cả doanh nghiệp lẫn người lao động. Câu hỏi đặt ra là Bắc Ninh có đủ khả năng chuyển từ mô hình công nghiệp gia công sang chuỗi giá trị cao hơn để xứng với định hướng thành phố xanh, thông minh, văn minh mang bản sắc Kinh Bắc.
Hạ tầng, thể chế và đời sống người dân: thành phố trực thuộc Trung ương phải chứng minh giá trị
Từ góc độ người dân và doanh nghiệp, giá trị của việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển hóa thành hạ tầng tốt hơn, dịch vụ công hiệu quả hơn và cơ hội kinh tế đô thị rõ ràng hơn. Tỉnh Quảng Ninh nhấn mạnh việc lập thành phố sẽ mở rộng không gian phát triển, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế cạnh tranh, tăng liên kết vùng, nâng cao chất lượng tăng trưởng và đời sống nhân dân. Bộ trưởng Bộ Nội vụ khẳng định việc thành lập thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh và 12 phường mới là cần thiết, đồng thời đề xuất sử dụng lại trụ sở, tài sản công hiện có và cơ bản giữ nguyên tổ chức bộ máy, tránh tạo thêm chi phí hành chính.
Theo đề nghị của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ 1/9 và thành phố Bắc Ninh từ 20/9, đi kèm yêu cầu hai địa phương phải tập trung nguồn lực để trở thành các cực tăng trưởng kinh tế và nhanh chóng sắp xếp, kiện toàn tổ chức chính quyền đô thị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Nếu chỉ đổi tên mà không đổi chất, cuộc nâng cấp này sẽ bị coi là hình thức. Nhưng nếu Quảng Ninh và Bắc Ninh thực sự cải thiện hạ tầng miền Bắc, phát triển toàn diện văn hóa – xã hội, nâng cao chất lượng sống để người dân "được thụ hưởng thành quả phát triển" thì danh hiệu thành phố trực thuộc Trung ương sẽ trở thành một chuẩn mới cho cạnh tranh phát triển giữa các trung tâm đô thị phía Bắc.
Kết luận: Cơ hội lớn đi cùng trách nhiệm lớn trong bản đồ thành phố trực thuộc Trung ương
Ở tầm quốc gia, việc Quốc hội dành vị trí nổi bật trong kỳ họp không thường lệ để thảo luận và quyết định lập thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh cho thấy trung ương đang tái thiết lại cấu trúc các cực tăng trưởng miền Bắc. Cơ hội phát triển hạ tầng miền Bắc và thu hút đầu tư của hai địa phương là rất rõ: từ hạ tầng giao thông, logistics đa phương thức đến chính quyền đô thị hiện đại, từ kinh tế xanh – kinh tế biển – công nghiệp văn hóa ở Quảng Ninh tới công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo ở Bắc Ninh. Nhưng cơ hội kinh tế đô thị sẽ không tự xuất hiện; nó đòi hỏi hai thành phố phải chấp nhận sức ép cạnh tranh mới: cạnh tranh thu hút vốn, nhân lực chất lượng cao, cạnh tranh chất lượng sống, cạnh tranh năng lực quản trị và tính minh bạch.
Thành phố trực thuộc Trung ương, xét đến cùng, là một lời cam kết chính trị với người dân và cộng đồng doanh nghiệp rằng nhà nước tin địa phương đủ khả năng đảm nhận vai trò đầu tàu vùng. Từ thời điểm nghị quyết có hiệu lực, Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ khó còn chỗ cho tư duy "an phận tỉnh lẻ". Nếu họ biến tầm nhìn đã được vạch ra trong các quy hoạch chiến lược thành những thay đổi đo được: hạ tầng được cải thiện, môi trường sống tốt hơn, cơ hội việc làm và kinh doanh rộng mở hơn, thì bước nâng cấp này sẽ được nhớ như một mốc đổi đời cho cả vùng. Ngược lại, nếu không tận dụng được, hai thành phố sẽ phải đối mặt với sự so sánh ngày càng gay gắt từ chính người dân mà họ đại diện.
