Từ chuyến thăm cấp nhà nước đến mục tiêu thương mại tham vọng
Quan hệ hợp tác tài chính Việt Nam Australia là sự kết nối toàn diện giữa hai nền kinh tế nhằm tăng cường đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quản lý tài khóa, phát triển thị trường vốn và hỗ trợ chuyển đổi năng lượng, qua đó tạo nền tảng bền vững để mở rộng đầu tư, thương mại song phương và gắn kết sâu hơn trong các khuôn khổ khu vực như APEC. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Australia, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có cuộc làm việc với Bộ trưởng Ngân khố Jim Chalmers tại Sydney để bàn về hợp tác tài chính song phương, triển khai Biên bản ghi nhớ tài chính giai đoạn 2024-2028 và phối hợp cho Năm APEC 2027 Việt Nam. Chính thời điểm này cho thấy Hà Nội đang muốn chuyển từ ngoại giao biểu tượng sang ngoại giao kết quả, với kim ngạch thương mại 20 tỷ USD được xem là thước đo cụ thể cho tầm vóc quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện. Việc đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và trở thành nước phát triển có công nghiệp hiện đại vào năm 2045 buộc Việt Nam phải tìm kiếm các đối tác có năng lực tài chính, công nghệ và kinh nghiệm cải cách, và Australia nằm trong nhóm ít ỏi đáp ứng đủ cả ba yếu tố đó.
Hợp tác tài chính: trụ cột chiến lược để mở khóa nguồn lực
Điểm thay đổi quan trọng trong quan hệ hợp tác tài chính Việt Nam Australia là hai bên thống nhất chuyển mạnh từ trao đổi chung sang đối thoại chính sách và hợp tác chuyên môn cụ thể. Biên bản ghi nhớ hợp tác tài chính 2024-2028 được xem là “bản thiết kế” cho giai đoạn này, mở ra bốn hướng ưu tiên rõ ràng: xây dựng ngân sách và khuôn khổ tài khóa trung hạn, chính sách thuế và hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển thị trường tài chính – thị trường vốn, và tài chính khí hậu gắn với chuyển đổi năng lượng. Đây không phải là hợp tác kỹ thuật thuần túy; nếu Việt Nam tận dụng được kinh nghiệm Australia về phân tích và dự báo ngân sách, quản lý rủi ro tài khóa hay bảo vệ nhà đầu tư, thì năng lực điều hành kinh tế vĩ mô sẽ được nâng lên một bậc, giảm bớt phụ thuộc vào vốn ngắn hạn và tăng khả năng huy động vốn dài hạn, nhất là nguồn vốn xanh. Cách tiếp cận đặt trọng tâm vào cải cách thể chế tài chính cho thấy Việt Nam đang hiểu rằng muốn tăng kim ngạch thương mại thì phải bắt đầu từ việc “sửa khung” tài chính công và thị trường vốn, thay vì chỉ theo đuổi các thỏa thuận thương mại thuần túy.
Thương mại, năng lượng và khoáng sản: động cơ tăng trưởng mới
Song song với tài chính, cuộc làm việc giữa Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn và Bộ trưởng Thương mại và Du lịch Australia Don Farrell tập trung vào thương mại, đầu tư, chuyển đổi xanh, năng lượng và khoáng sản. Việc đưa năng lượng và khoáng sản lên thành một trụ cột hợp tác cho thấy hai bên muốn xây dựng chuỗi giá trị dài hơn, thay vì chỉ trao đổi hàng hóa thô. Việt Nam kỳ vọng Australia hỗ trợ nguồn lực, kinh nghiệm và công nghệ, kể cả việc kết nối các doanh nghiệp có năng lực vốn và công nghệ tới đầu tư tại Việt Nam, ví dụ như SunRice trong lĩnh vực lúa gạo và thực phẩm. Ở chiều ngược lại, Australia nhìn thấy ở Việt Nam một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, dân số trẻ và đang mở rộng tầng lớp trung lưu – thị trường tiềm năng cho dịch vụ, du lịch và nông sản chất lượng cao. Hai Bộ trưởng đã thống nhất tiếp tục phối hợp chặt chẽ, phát huy các cơ chế hợp tác kinh tế song phương, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hai nước mở rộng đầu tư, kinh doanh và đóng góp thiết thực cho Đối tác Chiến lược toàn diện. Nếu những cam kết này được cụ thể hóa bằng các dự án năng lượng, khoáng sản và nông nghiệp công nghệ cao, mục tiêu kim ngạch thương mại 20 tỷ USD sẽ trở nên khả thi hơn, thay vì chỉ là một khẩu hiệu ngoại giao.
Chuyển đổi xanh năng lượng và APEC 2027: lợi ích vượt ra ngoài song phương
Việt Nam đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, nhưng để đạt được điều đó, tài chính khí hậu và chuyển đổi xanh năng lượng phải trở thành phần lõi của hợp tác quốc tế. Trong các cuộc làm việc, Việt Nam bày tỏ quan tâm tới kinh nghiệm Australia trong quản lý rủi ro tài khóa do biến đổi khí hậu, tài chính cho chuyển đổi năng lượng và huy động nguồn lực tư nhân cho phát triển hạ tầng. Đây là những “điểm nghẽn” mà nếu tháo gỡ được sẽ tạo ra không gian tài khóa đủ rộng để vừa đầu tư hạ tầng xanh, vừa duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, việc Việt Nam tích cực chuẩn bị cho Năm APEC 2027 và mời Bộ trưởng Jim Chalmers tham dự Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC tại Hạ Long cho thấy Hà Nội muốn đưa câu chuyện chuyển đổi xanh và cải cách tài chính lên một diễn đàn rộng hơn, nơi các sáng kiến có thể nhận được sự ủng hộ của nhiều nền kinh tế chứ không chỉ Australia. Nếu Việt Nam thể hiện vai trò chủ nhà APEC bằng các đề xuất thực chất về tài chính xanh và thị trường vốn khu vực, uy tín quốc tế sẽ tăng lên và khả năng thu hút nguồn vốn dài hạn sẽ cải thiện – yếu tố gián tiếp nhưng quan trọng để đạt mục tiêu kim ngạch thương mại 20 tỷ USD.
Kết luận: Muốn 20 tỷ USD phải bắt đầu từ cải cách và nhân lực
Từ các cuộc làm việc tại Sydney có thể thấy rõ: mục tiêu kim ngạch thương mại 20 tỷ USD chỉ là phần nổi của chiến lược sâu hơn, trong đó hợp tác tài chính Việt Nam Australia, năng lượng, khoáng sản và chuyển đổi xanh được chọn làm trụ cột để tái cấu trúc quan hệ kinh tế song phương. Việt Nam không giấu kỳ vọng Australia tiếp tục hỗ trợ vốn ODA cho hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu, chia sẻ kinh nghiệm quản lý tài chính công và phát triển thị trường tài chính, đồng thời hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, đặc biệt là nâng cao năng lực tiếng Anh phù hợp với định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai. Cách đặt vấn đề đó cho thấy Hà Nội hiểu rằng tiền và công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi thể chế và con người đủ năng lực hấp thụ. Nếu các cam kết trong Biên bản ghi nhớ 2024-2028 được thực thi nghiêm túc, gắn với những chương trình đào tạo chuyên sâu và đối thoại chính sách thường xuyên, thì mốc 20 tỷ USD không chỉ là con số thương mại mà còn là biểu tượng cho một giai đoạn hợp tác dựa trên cải cách, xanh hóa và cùng chia sẻ trách nhiệm với khu vực qua APEC 2027 Việt Nam.
