Ba mũi nhọn khu công nghiệp Hà Tĩnh và tham vọng bứt phá
Chiến lược phát triển công nghiệp của Hà Tĩnh hiện được định hình bởi ba trụ cột khu công nghiệp gồm Formosa Hà Tĩnh, VSIP Hà Tĩnh và dự án Hưng Long, tạo thành hệ sinh thái sản xuất – dịch vụ gắn với cảng nước sâu, hạ tầng đô thị và quỹ đất công nghiệp chất lượng, qua đó nâng vị thế địa phương trên bản đồ khu công nghiệp Hà Tĩnh và dần hình thành một cực tăng trưởng mới của vùng Bắc Trung Bộ. Đây không còn là những dự án rời rạc, mà là một tổ hợp công nghiệp hóa bài bản nếu được triển khai đúng hướng.
Điểm đáng nói là cả ba khu công nghiệp đều mang tính biểu tượng cho những giai đoạn khác nhau của quá trình phát triển công nghiệp Hà Tĩnh: Formosa Hà Tĩnh như động cơ công nghiệp nặng, VSIP Hà Tĩnh mở cửa dòng vốn FDI công nghệ cao, còn dự án Hưng Long bổ sung quỹ đất sạch cho công nghiệp tổng hợp. Sự kết hợp này khiến bức tranh phát triển công nghiệp trở nên rõ nét: Hà Tĩnh không chỉ muốn tăng GRDP, mà muốn tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng sản xuất và dịch vụ công nghiệp. Chính ở chỗ đó, tỉnh đang bước qua vai trò một địa phương ven biển thành một trung tâm công nghiệp đang lên.
Formosa Hà Tĩnh: động lực công nghiệp nặng và dịch vụ hậu cần
Nếu phải chọn một dự án đã thay đổi căn bản quỹ đạo phát triển công nghiệp Hà Tĩnh, đó là Formosa Hà Tĩnh. Tổ hợp khu liên hợp gang thép và cảng nước sâu Sơn Dương tại Vũng Áng hiện đóng góp tới 31% GRDP toàn tỉnh, một con số cho thấy phụ thuộc nhưng cũng phản ánh vai trò “đầu tàu” của công nghiệp nặng trong nền kinh tế địa phương. Trong 9 tháng năm 2025, doanh nghiệp này đã nộp thuế hơn 348 tỉ đồng, góp phần đáng kể cho ngân sách và tạo đà tăng trưởng cho giai đoạn tiếp theo.
Tác động của Formosa không chỉ nằm ở sản lượng thép, mà ở chuỗi hạ tầng đi kèm. Việc chọn Vũng Áng – một vùng ven biển trước đó nghèo khó – làm nơi đặt tổ hợp công nghiệp đã thúc đẩy phát triển hạ tầng cảng biển, năng lượng và công nghiệp phụ trợ, kéo theo nhiều dự án nhiệt điện, logistics và dịch vụ cảng. Cảng Sơn Dương, với quy mô cảng nước sâu lớn, giúp Hà Tĩnh tham gia sâu hơn vào luồng thương mại khu vực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn vào một nhà đầu tư cũng là cảnh báo: muốn trở thành trung tâm sản xuất bền vững, Hà Tĩnh buộc phải đa dạng hóa cấu trúc khu công nghiệp, thay vì chỉ dựa vào một đại dự án.
VSIP Hà Tĩnh: chất xúc tác FDI và dịch chuyển sang công nghiệp sạch
Sự xuất hiện của VSIP Hà Tĩnh đánh dấu bước chuyển từ mô hình khu công nghiệp gắn với công nghiệp nặng sang hệ sinh thái gắn với công nghiệp sạch, công nghệ cao và dịch vụ. Dự án đặt tại Thạch Liên và Việt Tiến, với vị trí giao thông chiến lược kết nối quốc lộ 1A, 15B và cao tốc Bắc – Nam, cho thấy Hà Tĩnh chủ động gắn khu công nghiệp với trục logistics quốc gia, thay vì phát triển manh mún. VSIP Hà Tĩnh có tổng vốn đầu tư 1.555,512 tỉ đồng, quy mô sử dụng đất 190,41 ha và thời hạn hoạt động 50 năm, thể hiện tầm nhìn dài hạn.
Điều quan trọng hơn là định hướng ngành nghề. VSIP Hà Tĩnh được kỳ vọng trở thành “thỏi nam châm” thu hút FDI vào điện – điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác, may mặc, giày da, năng lượng, pin xe điện, phụ tùng ô tô, chế biến thực phẩm và dịch vụ kho vận. Hạ tầng được quy hoạch theo chuẩn khu công nghiệp xanh, với trạm điện công suất 126 MVA, nhà máy xử lý nước thải 6.000 m3/ngày đêm và mạng viễn thông tốc độ cao. Đây là bước đi cần thiết để Hà Tĩnh giảm dần hình ảnh gắn chặt với ngành thép, chuyển sang giá trị gia tăng cao hơn. Nếu VSIP Hà Tĩnh lấp đầy bằng các nhà đầu tư công nghệ sạch, câu chuyện khu công nghiệp Hà Tĩnh sẽ khác hẳn trong mắt nhà đầu tư quốc tế.
Dự án Hưng Long: mở rộng quỹ đất công nghiệp và không gian đô thị
Khu công nghiệp Hưng Long cho thấy Hà Tĩnh không chỉ tập trung vào các tổ hợp ven biển, mà bắt đầu mở rộng không gian phát triển công nghiệp về phía Tây thành phố. UBND tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư và chọn Công ty Cổ phần Đầu tư Hưng Long Việt Nam làm nhà đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp này. Dự án có quy mô 198,66 ha, tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 3.018 tỉ đồng, trong đó vốn góp của nhà đầu tư khoảng 467 tỉ đồng, thời hạn hoạt động 50 năm và yêu cầu triển khai không quá 24 tháng kể từ bàn giao mặt bằng.
Khác với Formosa Hà Tĩnh thiên về công nghiệp nặng, dự án Hưng Long được quy hoạch theo hướng khu công nghiệp tổng hợp, đa ngành, ưu tiên các ngành công nghệ cao, công nghiệp sạch và thân thiện môi trường. Sau khi hoàn thành, khu công nghiệp này sẽ cung cấp hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, tạo thêm quỹ đất công nghiệp sẵn sàng cho nhà đầu tư thứ cấp và mở rộng không gian phát triển công nghiệp của Hà Tĩnh. Việc giao Ban Quản lý Khu kinh tế và chính quyền xã Toàn Lưu giám sát, bồi thường, tái định cư cho thấy tỉnh muốn kiểm soát chặt quy trình phát triển, tránh lặp lại những bài học về môi trường và an sinh khi mở khu công nghiệp trước đây.
Từ cực tăng trưởng khu vực đến bài toán phát triển công nghiệp bền vững
Ba dự án Formosa Hà Tĩnh, VSIP Hà Tĩnh và khu công nghiệp Hưng Long đang tạo ra một trục công nghiệp mới, kết nối Vũng Áng – thành phố Hà Tĩnh – Thạch Hà, đẩy mạnh phát triển công nghiệp, dịch vụ hậu cần và đô thị. Với hơn 1.550 dự án, trong đó 73 dự án FDI và tổng vốn đăng ký hơn 16,1 tỉ USD, Hà Tĩnh đã vươn lên nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn nước ngoài. Phát biểu tại lễ khởi công VSIP Hà Tĩnh, lãnh đạo Trung ương đánh giá đây là sự kiện có ý nghĩa thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, đưa Hà Tĩnh trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại, phát triển bền vững và là một trong những cực tăng trưởng của vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ.
Nhưng để tham vọng đó không chỉ dừng ở khẩu hiệu, Hà Tĩnh cần giải quyết đồng thời ba bài toán: phân tán rủi ro khỏi một vài dự án lớn, bảo đảm tiêu chuẩn môi trường ở mọi khu công nghiệp, và gắn phát triển khu công nghiệp với chất lượng sống của người dân từ nhà ở công nhân, dịch vụ xã hội đến cơ hội việc làm. Việc triển khai Hưng Long được kỳ vọng tạo thêm quỹ đất công nghiệp, thu hút dòng vốn mới và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững; còn VSIP Hà Tĩnh sẽ đóng vai trò chất xúc tác thu hút ngành giá trị cao và FDI. Nếu tỉnh duy trì được kỷ luật thực thi, các khu công nghiệp Hà Tĩnh không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà có thể trở thành hạt nhân hình thành một thành phố công nghiệp – dịch vụ thực sự.
