Artemis không chỉ nhắm tới một lần đổ bộ
Căn cứ Mặt Trăng là hạ tầng phục vụ nghiên cứu và hoạt động lâu dài của con người trên bề mặt Mặt Trăng, không phải một điểm đến chỉ dùng cho chuyến thăm ngắn ngày. NASA đang thúc đẩy chương trình Artemis với mục tiêu đưa phi hành gia trở lại bề mặt vào năm 2028, đồng thời chuẩn bị các thiết bị để xây dựng căn cứ gần cực nam—một lựa chọn khác hẳn các địa điểm gần xích đạo của chương trình Apollo.
Điểm đáng chú ý là NASA đang xem sự hiện diện lâu dài như một bài toán hạ tầng, chứ không chỉ là màn tái hiện Apollo. Cực nam được chọn làm trọng tâm khảo sát, nơi các phương tiện thăm dò có thể tìm nước và tài nguyên tiềm năng để hỗ trợ những hoạt động tiếp theo. Chuyến phóng đầu tiên phục vụ việc xây dựng căn cứ có thể diễn ra trước cuối năm nay, nhưng đó mới là bước chuẩn bị: mục tiêu đổ bộ năm 2028 vẫn phụ thuộc vào việc nhiều hệ thống hoạt động đúng nhịp.
Các mốc thử nghiệm cho thấy con đường còn nhiều bước
NASA xác nhận Artemis III vẫn dự kiến phóng vào mùa hè năm 2027. Chuyến bay kéo dài hai tuần với bốn phi hành gia sẽ ở quỹ đạo Trái Đất, tập trung thử nghiệm kết nối tàu Orion với các tàu đổ bộ do SpaceX và Blue Origin phát triển.
Theo kế hoạch, Orion sẽ thử ghép nối với phương tiện của Blue Origin rồi đến Starship của SpaceX; các tàu đổ bộ dự kiến được phóng trong mùa hè năm 2027 để phục vụ thử nghiệm. Artemis IV, sứ mệnh đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng lần đầu kể từ Apollo, được lên kế hoạch vào năm 2028. Việc Artemis III chỉ thử nghiệm trên quỹ đạo là lựa chọn thận trọng: thành công của một chuyến đổ bộ sẽ không thể tách rời khả năng kết nối, phối hợp và vận hành giữa các phương tiện.
Áp lực tiến độ đến từ cuộc cạnh tranh không gian giữa Mỹ và Trung Quốc, vốn gay gắt hơn sau những chậm trễ trước đó, theo Giám đốc NASA Jared Isaacman. NASA nói sẽ cắt bớt các cuộc họp kéo dài và thủ tục gây chậm trễ, đồng thời tăng nhân lực. Cách làm khẩn trương gợi lại Apollo, nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa nếu không làm giảm độ tin cậy của những thử nghiệm then chốt.
Xe tự hành biến căn cứ thành nơi có thể làm việc
Một căn cứ không thể duy trì hoạt động nếu mọi nhiệm vụ đều đòi hỏi phi hành gia tự di chuyển và mang theo thiết bị. NASA đang phát triển cả xe chở người lẫn phương tiện tự vận hành: xe thăm dò vùng cực dự kiến hoạt động vào năm 2027 để khảo sát các miệng hố và tìm dấu hiệu nước, còn dữ liệu thu thập được sẽ giúp đánh giá khả năng sử dụng tài nguyên tại chỗ.
NASA đã đặt hàng Astrolab và Lunar Outpost chế tạo xe địa hình Mặt Trăng (LTV), dự kiến được đưa tới cực nam trước khi phi hành đoàn đến. Theo thông số được công bố, mỗi xe có thể đi tối đa 10 km sau một lần sạc, hỗ trợ tối đa ba chuyến đi bộ trong mỗi chiến dịch Artemis và vận chuyển tới 80 kg mẫu vật cùng dụng cụ. Các xe cũng có thể được điều khiển từ Trái Đất để lập bản đồ trước khi con người đặt chân xuống.
Trong khi đó, xe thăm dò do tàu đổ bộ Blue Moon Mark 1 đưa xuống dự kiến di chuyển hơn 30 km, đo nhiệt độ, ánh sáng và địa hình. Những phương tiện này không phải phần phụ trang trí cho kế hoạch căn cứ: chúng giúp mở rộng phạm vi khảo sát, vận chuyển thiết bị và giảm việc phải đưa con người vào từng khu vực chưa rõ điều kiện.
Cuộc đua tàu đổ bộ có thể định hình Artemis IV
NASA chưa chọn nhà cung cấp tàu đổ bộ cho Artemis IV mà tiếp tục xem xét phương án của cả SpaceX lẫn Blue Origin. Cuộc thử ghép nối dự kiến vào mùa hè năm 2027 sẽ là phép thử kỹ thuật quan trọng, đồng thời khiến cạnh tranh giữa hai công ty có ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn phương tiện cho sứ mệnh năm 2028.
Giữ cả hai phương án có thể giúp NASA tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp khi lịch trình gấp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu đánh giá nhất quán về mức độ sẵn sàng và khả năng tương thích. Các mốc trên giấy chưa bảo đảm một chuyến đổ bộ thành công; kết quả thử nghiệm mới là căn cứ có sức nặng.
Kết luận: mục tiêu năm 2028 là cột mốc tham vọng, còn căn cứ lâu dài chỉ có thể hình thành nếu tàu đổ bộ, xe tự hành và hệ thống hỗ trợ nghiên cứu cùng vận hành đáng tin cậy. Artemis vì thế nên được đánh giá không chỉ bằng ngày phi hành gia đặt chân xuống Mặt Trăng, mà bằng khả năng biến lần trở lại ấy thành nền tảng cho những chuyến tiếp theo.
