Giải ngân vốn đầu tư công: con số lớn, khoảng trống trách nhiệm còn lớn hơn
Giải ngân vốn đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch đầu tư công trên giấy thành dòng tiền thực chảy vào các dự án công cộng, từ đó tạo việc làm, hoàn thiện hạ tầng và kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế; nếu quá trình này chậm hoặc ách tắc, toàn bộ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội sẽ bị trì hoãn và chi phí cơ hội trở nên rất lớn. Bộ Tài chính cho biết, lũy kế từ đầu năm đến hết ngày 17/9, cả nước đã giải ngân 540.597,2 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 52,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Đằng sau tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công tưởng như tích cực là sự chênh lệch rất rõ giữa các bộ ngành, địa phương: có nơi về đích sớm, nhưng cũng có nơi gần như đứng im, phơi bày vấn đề kỷ luật thực thi và năng lực tổ chức dự án.
52,9% kế hoạch đầu tư công: nên mừng hay nên lo?
Tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước năm nay được Chính phủ, Thủ tướng giao là 1.022.607 tỷ đồng, gồm 372.380,4 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương và 650.226,6 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Đến ngày 17/9, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết 998.077,5 tỷ đồng, tương đương 97,6% kế hoạch Thủ tướng giao. Nhìn trên giấy, công tác phân bổ vốn đầu tư đã "gần như xong", nhưng tỷ lệ giải ngân mới chỉ đạt 52,9% cho thấy một nửa kế hoạch đầu tư công vẫn là tiềm năng chưa biến thành công trình, việc làm và tăng trưởng. Thậm chí, nếu loại trừ 32.511,3 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương dành tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân mới nhích lên 54,6% kế hoạch. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là dấu hiệu của sự trì trệ trong khâu triển khai các dự án công cộng.
Nhóm chậm chân: 24 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương đang kìm đà tăng trưởng
Trong khi một số bộ, cơ quan trung ương có giá trị giải ngân lớn như Bộ Quốc phòng 31.800 tỷ đồng, Bộ Công an 29.800 tỷ đồng, Bộ Xây dựng 16.400 tỷ đồng, và các địa phương như Hà Nội 97.600 tỷ đồng, TP.HCM 82.000 tỷ đồng, Hải Phòng 24.500 tỷ đồng đã đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung trở lên, thì 24 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương vẫn ở phía sau với tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công dưới mức bình quân cả nước. Nghiêm trọng hơn, một số đơn vị có tỷ lệ dưới 20% hoặc chưa giải ngân, như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Đài Truyền hình Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ và tỉnh Cao Bằng. Khi kế hoạch đầu tư công đã được phân bổ nhưng vốn nằm im, vấn đề không chỉ là thủ tục, mà là trách nhiệm cụ thể của từng chủ đầu tư, từng lãnh đạo đơn vị đối với tiến độ và chất lượng dự án.
Hà Nội tăng tốc giải ngân: một mẫu hình quản trị khác biệt
Hà Nội đang cho thấy cách một địa phương biến kế hoạch đầu tư công thành động lực phát triển kinh tế rõ ràng. Tại cuộc họp trực tuyến của Bộ Tài chính với các tỉnh, thành phố, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú cho biết đến ngày 21/9, thành phố đã giải ngân 99.100 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 82,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao và 61% dự toán thành phố giao. Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 11% trở lên, đầu tư công được xác định là một trong những động lực quan trọng, góp phần tạo việc làm, kích thích sản xuất, kinh doanh và hoàn thiện kết cấu hạ tầng. Nguồn vốn được tập trung cho các dự án công cộng hạ tầng giao thông: 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10, 14, các trục hướng tâm, 7 cầu lớn qua sông Hồng và Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô. Khi tỷ lệ giải ngân gắn chặt với tiến độ, những công trình này sẽ giảm áp lực giao thông, rút ngắn thời gian di chuyển, nâng cao năng lực logistics và mở rộng không gian phát triển đô thị.
Tháo điểm nghẽn ở đâu: từ thủ tục đến tư duy chọn dự án
Điểm nghẽn phổ biến của giải ngân vốn đầu tư công hiện nằm ở hai tầng: kỹ thuật và tư duy. Về kỹ thuật, phần vốn chưa phân bổ chi tiết chủ yếu liên quan các dự án khởi công mới chưa hoàn tất thủ tục đầu tư hoặc các địa phương, đơn vị đề xuất điều chỉnh giảm để điều chuyển cho nơi có nhu cầu. Về triển khai, giải phóng mặt bằng chậm, đặc biệt tại các dự án quy mô lớn, đa địa bàn, khiến chỉ một vị trí vướng cũng kéo lùi toàn bộ dự án. Các chuyên gia kinh tế nhấn mạnh, những dự án đã hoàn thiện thủ tục, có mặt bằng và đủ điều kiện thi công cần được ưu tiên nguồn lực; với dự án vướng mắc kéo dài, phải phân loại nguyên nhân để xử lý cụ thể, tránh tình trạng vốn đã bố trí nhưng không thể giải ngân. Quan trọng hơn, thành phố và các bộ ngành cần ưu tiên những dự án có tính lan tỏa cao, khả năng hoàn thành và đưa vào khai thác sớm, thay vì đầu tư dàn trải vào các dự án công cộng ít tạo sức bật cho nền kinh tế.
