Việt Nam tăng tốc: câu chuyện hội tụ từ GDP bình quân đầu người
Hội tụ kinh tế Đông Nam Á là quá trình các nền kinh tế trong khu vực thu hẹp dần khoảng cách về mức thu nhập và năng suất, được đo lường qua các chỉ tiêu như GDP bình quân đầu người, sức mua tương đương PPP và quy mô tổng sản phẩm, phản ánh cả tốc độ tăng trưởng lẫn chất lượng phát triển dài hạn. Trong bức tranh đó, Việt Nam đang là một trong những trường hợp tiêu biểu nhất. Từ một nền kinh tế có GDP bình quân đầu người thấp sau Đổi Mới, Việt Nam đã trở thành quốc gia đứng thứ 6 toàn cầu về mức tăng GDP thực bình quân đầu người theo PPP giai đoạn 1990-2025, với mức tăng 526% từ khoảng 2.500 lên 15.500 USD theo dữ liệu ngân hàng thế giới. Con số này, dù không nói hết về chất lượng tăng trưởng, cho thấy quỹ đạo hội tụ rõ rệt với các nước láng giềng Đông Nam Á – đặc biệt là Thái Lan.
Từ 11% đến 89%: kinh tế Việt Nam – Thái Lan và ý nghĩa hội tụ
Nếu muốn hiểu hội tụ kinh tế Đông Nam Á, không thể bỏ qua cặp so sánh Việt Nam – Thái Lan. Năm 1994, quy mô GDP danh nghĩa của Việt Nam chỉ bằng khoảng 11% Thái Lan; đến năm 2025, Việt Nam đã đạt gần 89% quy mô nền kinh tế của nước láng giềng. Khoảng cách tuyệt đối vẫn còn, nhưng tỷ lệ tương quan đã thay đổi căn bản. Trong khi Thái Lan duy trì mức tăng trưởng khiêm tốn 2,4% thì Việt Nam tăng 8% trong năm 2025 theo dữ liệu ngân hàng thế giới. Những bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội Thái Lan về việc "20 năm trước, quy mô kinh tế Thái Lan gần gấp bốn lần Việt Nam, nhưng khoảng cách đó giờ đây về cơ bản đã không còn" cho thấy chính người Thái cũng phải xem lại vị thế của mình. Sự hội tụ này không phải kết quả của một cú bứt tốc ngắn hạn, mà là thành quả tích lũy của nhiều thập kỷ công nghiệp hóa, mở rộng thương mại và hội nhập chuỗi cung ứng.
Động cơ tăng trưởng: sản xuất, xuất khẩu và sức mua tương đương PPP
Mức tăng 526% của GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương PPP không tự nhiên xuất hiện. Đằng sau là sự mở rộng nhanh của khu vực sản xuất – xuất khẩu, đặc biệt trong công nghiệp chế biến, chế tạo – động lực được chính các doanh nghiệp coi là đáng chú ý nhất. Việt Nam đã trở thành một mắt xích ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực ở các lĩnh vực điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc và thiết bị. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt khoảng 930,05 tỷ USD, với xuất khẩu khoảng 475,04 tỷ USD, trong đó công nghiệp chế biến chiếm tới 88,7% kim ngạch xuất khẩu. Nhóm điện tử, máy tính và linh kiện lần đầu vượt mốc 100 tỷ USD, lên khoảng 107,7 tỷ USD. Những con số này cho thấy tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện dựa trên năng lực sản xuất hướng ra thị trường quốc tế, chứ không còn là nền kinh tế khép kín dựa chủ yếu vào nông nghiệp như ba thập kỷ trước.
Mặt trái của thành công: FDI áp đảo và bài toán giá trị gia tăng
Sự thật khó né tránh của quá trình hội tụ là tăng trưởng hiện tại của Việt Nam vẫn dựa nặng vào khu vực FDI. Năm 2025, khu vực này chiếm tới khoảng 77,3% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa, tương đương hơn 367 tỷ USD. FDI mở ra cơ hội mở rộng sản xuất cho điện tử, linh kiện, máy móc, logistics, khu công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ, đồng thời là nguyên nhân khiến Việt Nam bứt tốc về quy mô GDP và xuất khẩu. Nhưng phía sau con số GDP là bài toán lớn hơn: doanh nghiệp Việt Nam phải tạo được nhiều giá trị gia tăng hơn trong chuỗi sản xuất. Câu hỏi không chỉ là có bao nhiêu nhà máy mới, mà là "bao nhiêu giá trị được giữ lại trong nước, bao nhiêu doanh nghiệp Việt có thể trở thành nhà cung ứng cấp cao và mức độ chuyển giao công nghệ thực tế ra sao". Nếu không giải được bài toán này, hội tụ về số liệu sẽ không đồng nghĩa với hội tụ về năng lực nội tại.
Tương lai hội tụ: từ thị trường mới nổi thứ cấp đến nền kinh tế tạo giá trị
Việc Việt Nam được một tổ chức xếp hạng tài chính quốc tế xác nhận đáp ứng tiêu chí để được phân loại vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, với quá trình tái phân loại có hiệu lực từ ngày 21/9/2026 và dự kiến hoàn tất vào tháng 9/2027, là một bước đi mang tính biểu tượng cho quá trình hội tụ. Nó cho thấy thế giới bắt đầu nhìn Việt Nam như một nền kinh tế đang tiến vào nhóm trung bình khá, chứ không còn thuộc nhóm thu nhập thấp. Nhưng chặng đường tiếp theo không chỉ là mở rộng quy mô nền kinh tế; với doanh nghiệp, câu chuyện quan trọng hơn nằm ở năng suất, công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa và khả năng chuyển từ gia công sang tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Trong giai đoạn tới, vấn đề được quan tâm là khả năng doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nâng cao năng suất và tăng hàm lượng giá trị gia tăng trong nước. Nếu làm được, hội tụ kinh tế Đông Nam Á sẽ không dừng ở việc bắt kịp Thái Lan về con số, mà là xây dựng một nền kinh tế tự tin, độc lập hơn về năng lực tạo giá trị.
