Thông điệp chính: Đã đến lúc Mỹ phải nhìn Việt Nam bằng lăng kính thị trường
Việc Việt Nam chủ động đàm phán với Mỹ để loại bỏ các hạn chế kiểm soát xuất khẩu D1, D3 và được công nhận là nền kinh tế thị trường là bước đi ngoại giao kinh tế nhằm gỡ bỏ rào cản thương mại Mỹ, tạo điều kiện cho đàm phán thương mại Việt Mỹ tiến triển cân bằng hơn và mở rộng không gian xuất khẩu, đầu tư hai chiều trong giai đoạn mới. Trong hai ngày 27–28/8, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã có chuyến công tác tại Mỹ, làm việc với lãnh đạo USTR, Bộ Ngoại giao, Bộ Thương mại và Cơ quan Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ để cụ thể hóa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước, đặt kinh tế – thương mại vào đúng vai trò trụ cột.
Kiểm soát xuất khẩu D1, D3: điểm nghẽn phải được tháo gỡ
Tâm điểm của chuyến đi là yêu cầu Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3 – một cơ chế đang khiến nhiều doanh nghiệp dè chừng khi giao dịch những mặt hàng có yếu tố công nghệ hoặc nhạy cảm. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nêu thẳng đề nghị này trong cuộc làm việc với Bộ Thương mại Mỹ, đồng thời yêu cầu tiếp cận khách quan, công bằng trong các vụ việc phòng vệ thương mại với hàng hóa Việt Nam. Đây không chỉ là câu chuyện thủ tục, mà là thông điệp: Việt Nam muốn được đối xử như một đối tác đáng tin cậy, không bị áp đặt thêm điều kiện mang tính phân biệt. Nếu Washington thực sự coi kinh tế – thương mại là “điểm sáng, trụ cột quan trọng” trong quan hệ song phương như hai bên cùng đánh giá, thì việc gỡ bỏ các tầng kiểm soát không còn là ưu đãi mà là nghĩa vụ đối tác.
Công nhận nền kinh tế thị trường: chìa khóa mở khóa rào cản thương mại Mỹ
Song song với câu chuyện kiểm soát xuất khẩu, đề nghị Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường là bước đi mang tính chiến lược lâu dài. Khi chưa được công nhận, các cuộc điều tra phòng vệ thương mại dễ dựa trên giả định Việt Nam có can thiệp nhà nước lớn, từ đó áp mức thuế cao hơn và tạo ra những rào cản thương mại Mỹ khó lường cho doanh nghiệp xuất khẩu. Phó Thủ tướng đã nhấn mạnh quyết tâm cải cách thể chế, phát triển kinh tế tư nhân, đẩy mạnh khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cho thấy cấu trúc thị trường đang vận hành ngày càng rõ nét. Việc yêu cầu Washington “xem xét công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường” không phải là đòi hỏi danh hiệu, mà là đòi hỏi một khung đối xử công bằng để các số liệu và nỗ lực cải cách được ghi nhận đúng.
Hiệp định ART và mục tiêu mở rộng xuất khẩu, đầu tư hai chiều
Trên nền tảng tháo gỡ kiểm soát xuất khẩu D1 D3 và tiến tới công nhận nền kinh tế thị trường, hai bên đang thúc đẩy đàm phán thương mại Việt Mỹ thông qua Hiệp định thương mại đối ứng, công bằng và cân bằng (ART). Trong cuộc gặp với Đại sứ Jamieson Greer, Trưởng USTR, hai bên thống nhất mục tiêu quan hệ thương mại song phương phải “cân bằng, bền vững và cùng có lợi”, đồng thời cùng mong muốn sớm hoàn tất đàm phán ART để tạo nền tảng cho hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư song phương. Nếu được định hình tốt, ART sẽ là khung chơi chung giúp khử bớt yếu tố chính trị trong các quyết định kinh tế, tăng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp hai nước, và đưa chuỗi cung ứng, dòng vốn, công nghệ Mỹ hiện diện sâu hơn tại Việt Nam thay vì chỉ dừng ở mức cơ hội tiềm năng.
Kết luận: Ngoại giao kinh tế chủ động để không bị “trói tay” trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Điểm đáng chú ý trong các cuộc làm việc là Việt Nam không chờ Mỹ tự thay đổi, mà chủ động định hình nội dung nghị sự: từ kiểm soát xuất khẩu D1, D3, công nhận nền kinh tế thị trường đến hoàn tất ART và mở rộng hợp tác công nghệ, năng lượng, khoáng sản thiết yếu. Cách tiếp cận này phù hợp với tuyên bố kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, nhưng vẫn cởi mở và cùng có lợi. Nếu các đề nghị được đáp ứng, doanh nghiệp Việt Nam sẽ bước vào một sân chơi rõ ràng hơn, ít rủi ro chính sách hơn khi xuất khẩu sang Mỹ và thu hút đầu tư. Ngược lại, nếu Washington chậm thay đổi, Mỹ sẽ tự đánh mất cơ hội gắn kết sâu hơn vào một nền kinh tế đang xác lập mô hình tăng trưởng mới, coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt.
