Thông tư 85 là gì và vì sao nhà trường không thể xem nhẹ?
Thông tư 85 về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học là quy định mới của giáo dục phổ thông, yêu cầu các trường phải tách bạch rõ nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước với các hoạt động tổ chức theo đăng ký tự nguyện, đồng thời điều chỉnh cách thu, cách dạy và cách xếp thời khóa biểu cho phù hợp với quyền lợi của học sinh và phụ huynh.
Điểm mấu chốt: Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 15/11, áp dụng cho hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông. Nói cách khác, mọi chương trình tăng cường học, chương trình liên kết, môn xã hội hóa… đều phải soi chiếu lại. Nếu trước đây nhiều trường “gộp chung” các loại hình, thì nay ranh giới được kẻ rất rõ: cái gì là trách nhiệm của Nhà nước thì không được thu; cái gì là theo nhu cầu thì phải tự nguyện, có đăng ký và tách khỏi giờ chính khóa.
Thông điệp chính sách khá thẳng: không cấm chương trình liên kết, nhưng cấm lợi dụng danh nghĩa liên kết để thu tiền cho những nội dung lẽ ra phải miễn phí cho học sinh. Điều này buộc ban giám hiệu phải thay đổi tư duy quản trị, chứ không chỉ chỉnh vài dòng trong kế hoạch năm học.
Phân định rạch ròi: tăng cường là trách nhiệm, nhu cầu là tự nguyện
Thông tư 85 xác định hoạt động giáo dục tăng cường là phần nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước và nhà trường, nhằm giúp mọi học sinh được tiếp cận đầy đủ chương trình trong điều kiện học 2 buổi/ngày hoặc theo lộ trình triển khai 2 buổi/ngày. Vì là trách nhiệm, nên trường không được thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào, kể cả quy đổi thành khoản thu bình quân theo đầu học sinh.
Ngược lại, hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học – thường gắn với chương trình nhà trường, môn liên kết – là các nội dung tổ chức trên cơ sở tự nguyện, có thể thu phí khi đáp ứng đủ điều kiện. Ví dụ, các nội dung chuyên sâu về ngoại ngữ, lập trình, robot, IoT, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, hay phát triển năng khiếu văn hóa, nghệ thuật, thể thao… có thể xếp vào nhóm này nếu đúng bản chất và đủ điều kiện.
Điểm quan trọng là trường không được vì khó khăn kinh phí mà “đẩy” nội dung thuộc trách nhiệm Nhà nước sang nhóm theo nhu cầu để thu tiền, dù đó là môn liên kết với đối tác bên ngoài. Nói cách khác, tên gọi hay việc có đối tác không quyết định được quyền thu phí; bản chất nội dung mới là yếu tố phân định.
Thông tư 85 và chương trình liên kết: không phải dừng, mà phải rà soát
Một hiểu lầm đang lan nhanh trong đội ngũ quản lý là “Thông tư 85 buộc dừng toàn bộ chương trình liên kết”. Đại diện cơ quan quản lý đã nói rõ điều ngược lại: Thông tư 85 không quy định việc chấm dứt tất cả các chương trình liên kết đang được tổ chức tại cơ sở giáo dục phổ thông. Việc tiếp tục, điều chỉnh hay chấm dứt phải căn cứ vào bản chất nội dung, điều kiện tổ chức và các quy định liên quan.
Các hoạt động đã được phê duyệt hoặc đang thực hiện theo văn bản, hợp đồng ký trước ngày 15/11 được tiếp tục đến hết năm học 2026–2027. Đây là khoảng “chuyển tiếp” để trường rà soát kế hoạch, nội dung, đối tác, mức thu và điều kiện tổ chức; đồng thời chủ động trao đổi với cơ quan quản lý khi có vướng mắc.
Về bản chất, Thông tư 85 chương trình liên kết không phải là “lệnh cấm”, mà là bộ lọc. Chương trình nào đúng bản chất tăng cường thì phải chuyển về nhóm không thu tiền; chương trình nào đúng nghĩa theo nhu cầu người học thì được tiếp tục, nhưng phải minh bạch, tự nguyện và đúng quy định. Trường nào chọn giải pháp dừng hàng loạt để “an toàn” là đang tự thu hẹp cơ hội học tập đa dạng của học sinh.
Xếp thời khóa biểu nhà trường: tách bạch giờ chính khóa và giờ theo nhu cầu
Thách thức thực thi rõ nhất với giáo viên và ban giám hiệu nằm ở việc xếp thời khóa biểu nhà trường. Với hoạt động giáo dục tăng cường, các trường có thể xếp chung với thời gian học chính khóa, để mọi học sinh đều tham gia mà không phát sinh chi phí. Điều này phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng của học sinh trong khung 2 buổi/ngày.
Ngược lại, với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học – tức các môn liên kết, môn xã hội hóa – thời khóa biểu bắt buộc phải nằm ngoài giờ học chính khóa. Một ví dụ cụ thể: hiện nay một ngày học sinh học 7 tiết (2 buổi/ngày), một tuần 5 ngày, tổng cộng 35 tiết/tuần; thời khóa biểu phải “tải” đủ số tiết quy định này trước, rồi mới xếp đến các tiết theo nhu cầu người học.
Khuyến nghị hợp lý là xếp các tiết theo nhu cầu vào cuối ngày học, để học sinh không đăng ký có thể ra về sớm, tránh xáo trộn lớp học. Tuy nhiên, nếu tất cả trường đều dồn vào tiết cuối hoặc ngày thứ 7, áp lực nhân sự và cơ sở vật chất sẽ rất lớn. Đây là bài toán thời khóa biểu mà mỗi trường phải chủ động tính, thay vì “khoán trắng” cho giáo viên bộ môn.
Nhà trường nên làm gì ngay bây giờ?
Trong bối cảnh GDPT quy định mới đã rõ, điều nhà trường cần là một kế hoạch hành động cụ thể, thay vì tâm lý chờ đợi hoặc dừng toàn bộ cho “chắc ăn”. Trước hết, ban giám hiệu phải rà soát toàn bộ chương trình tăng cường học và chương trình liên kết đang triển khai: nội dung nào là phần cốt lõi của chương trình, phải đưa về nhóm tăng cường không thu tiền; nội dung nào đúng nghĩa mở rộng, chuyên sâu, có thể giữ ở nhóm theo nhu cầu người học.
Tiếp theo, nhà trường cần thiết kế lại thời khóa biểu, đảm bảo: hoạt động giáo dục tăng cường nằm trong khung chính khóa; hoạt động theo nhu cầu được xếp ngoài giờ, có đăng ký tự nguyện, không ép buộc. Song song, phải công khai với phụ huynh về bản chất từng loại hình, tiêu chí thu – không thu, và quyền lựa chọn của học sinh.
Cuối cùng, các trường nên chủ động làm việc với cơ quan quản lý để tháo gỡ vướng mắc, thay vì tự đặt thêm “hàng rào” khiến chương trình bị nghẽn. Thông tư 85 không nhằm triệt tiêu sáng kiến trường học, mà buộc sáng kiến phải đặt trên nền tảng minh bạch, công bằng và đúng trách nhiệm công. Trường nào hiểu đúng và làm sớm sẽ biến áp lực tuân thủ thành cơ hội nâng chất chương trình nhà trường.
