Trí thức Việt ở Australia: từ "kiều bào" đến động lực phát triển
Trí thức Việt Nam nước ngoài tại Australia là cộng đồng các nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, doanh nhân tri thức gắn bó với quê hương, có khả năng tạo ra kênh chuyển giao công nghệ, dẫn dắt hợp tác khoa học quốc tế và thúc đẩy hình thành lực lượng sản xuất mới dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và kết nối thị trường toàn cầu. Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia từ ngày 9-12/8, chiều 10/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp một số trí thức, nhà khoa học tiêu biểu thuộc Hội trí thức, chuyên gia người Việt Nam tại Australia (VASEA). Việc cuộc gặp được đặt ở vị trí quan trọng trong chương trình thăm cấp Nhà nước cho thấy thông điệp rõ ràng: trí thức Việt Nam nước ngoài không còn là “nguồn lực tiềm năng” mà đã được nhìn nhận như một trụ cột của chiến lược phát triển mới.
Cầu nối chuyển giao công nghệ và hình thành lực lượng sản xuất mới
Điểm nhấn lớn nhất từ cuộc gặp là kỳ vọng trí thức Việt tại Australia trở thành cầu nối trong chuyển giao công nghệ và phát triển lực lượng sản xuất mới. Đây không phải khẩu hiệu, mà là định vị chiến lược: thay vì nhập máy móc, Việt Nam cần “nhập” tri thức, chuẩn quản trị, mạng lưới hợp tác khoa học quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị đội ngũ này tăng cường kết nối các cơ quan, viện nghiên cứu trong nước với đối tác Australia có thế mạnh về giáo dục, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo và khoáng sản chiến lược. Lực lượng sản xuất mới vì thế không chỉ là nhà máy hiện đại hơn, mà là toàn bộ hệ sinh thái nhân lực, công nghệ và thị trường gắn với tiêu chuẩn toàn cầu – nơi trí thức kiều bào giữ vai trò “kiến trúc sư kết nối”.
Từ chủ trương của Đảng đến nhu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng
Cuộc gặp tại Australia diễn ra trong bối cảnh Việt Nam triển khai đường lối Đại hội XIV, với các nghị quyết chiến lược về đổi mới mô hình phát triển, bảo đảm an ninh quốc gia, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh và mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh. Sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết 36 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 23, chuyển trọng tâm từ vận động, tập hợp sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực người Việt ở nước ngoài tham gia sâu hơn vào tiến trình phát triển đất nước. Nói cách khác, trí thức Việt Nam nước ngoài, trong đó có cộng đồng tại Australia, được “nâng cấp vai trò” từ đối tượng cần chăm lo thành đối tác chiến lược trong kiến tạo lực lượng sản xuất mới và không gian phát triển mới.
Tài sản trí tuệ toàn cầu: giá trị và trách nhiệm hai chiều
Một trong những mục tiêu trọng tâm hiện nay là hoàn thiện cơ chế, chính sách đồng bộ, đột phá để kết nối, thu hút và phát huy hiệu quả nguồn lực, trí tuệ của người Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời xây dựng hệ sinh thái kết nối bền vững các chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sĩ và thế hệ trẻ người Việt Nam toàn cầu. Đây là cách nhìn đúng: mạng lưới nhà khoa học và chuyên gia Việt ở nước ngoài là tài sản trí tuệ đặc biệt, nếu không có cơ chế sẽ bị phân tán, nếu có cơ chế thì trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Về phía trong nước, Đảng và Nhà nước khẳng định sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng kiều bào phát huy tiềm năng và đóng góp tích cực hơn; đồng thời mong đội ngũ trí thức chủ động đề xuất ý tưởng, kiến nghị giải pháp cho những bài toán lớn của đất nước.
Từ chính sách đến tác động đời sống: làm sao để người dân hưởng lợi?
Câu hỏi quan trọng là: những cuộc gặp cấp cao liệu có chạm tới đời sống người dân? Câu trả lời phụ thuộc vào việc biến tầm nhìn thành sản phẩm và con người cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các bộ, ngành, cơ quan liên quan tổng hợp, nghiên cứu các đề xuất tại buổi tiếp, phối hợp chặt chẽ với Hội trí thức, chuyên gia Việt Nam tại Australia để cụ thể hóa thành những sản phẩm thiết thực, có chất lượng. Nếu triển khai đúng, chuyển giao công nghệ và hợp tác khoa học quốc tế sẽ giúp lan tỏa tư duy làm khoa học, phương pháp đổi mới sáng tạo, góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong nước. Khi đó, người dân được hưởng lợi qua dịch vụ công thông minh hơn, nông nghiệp giá trị gia tăng cao hơn, cơ hội việc làm tốt hơn trong các ngành AI, bán dẫn, năng lượng tái tạo – chính là bản chất của một lực lượng sản xuất mới bao trùm.
