Bộ Công Thương quản lý địa chất và khoáng sản: bước ngoặt chính sách
Việc Bộ Công Thương quản lý nhà nước về địa chất và khoáng sản là bước ngoặt khi quyền điều tra, quy hoạch, cấp phép và giám sát hoạt động khoáng sản được tập trung vào một cơ quan, hứa hẹn thay đổi cách quản lý địa chất Việt Nam từ phân tán sang thống nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ chuỗi công nghiệp khai thác. Từ ngày 15/9/2026, Bộ Công Thương chính thức đảm nhận quản lý nhà nước về địa chất và khoáng sản theo Nghị định 351/2026/NĐ-CP. Nghị định này mở rộng phạm vi quản lý của bộ sang lĩnh vực địa chất và khoáng sản, bên cạnh các lĩnh vực điện, than, dầu khí, năng lượng mới và năng lượng tái tạo. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý mà là thông điệp chính trị: nhà nước muốn nhìn ngành khai thác bằng lăng kính công nghiệp, không chỉ từ góc độ tài nguyên.
Nghị định 351/2026: Bộ Công Thương nắm trọn vòng đời khoáng sản
Điểm cốt lõi của Nghị định 351/2026 là trao cho Bộ Công Thương quyền quản lý toàn bộ vòng đời của khoáng sản, từ điều tra địa chất đến thu hồi, chế biến và sử dụng khoáng sản. Theo quy định, bộ quản lý điều tra cơ bản địa chất, điều tra địa chất về khoáng sản, bảo vệ tài nguyên địa chất và khoáng sản chưa khai thác, cùng toàn bộ hoạt động khoáng sản. Bộ còn tổ chức lập, phê duyệt hoặc trình phê duyệt quy hoạch điều tra cơ bản địa chất, khoáng sản và quy hoạch khoáng sản, đồng thời khoanh định, phê duyệt khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia và danh mục khoáng sản chiến lược. Một câu nói đáng trích là: “Từ 15/9/2026, Bộ Công Thương được giao cả chức năng quản lý, xây dựng quy hoạch, cấp phép và kiểm tra chuyên ngành trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản”.
Cơ cấu tổ chức bộ ngành: địa chất và khoáng sản được đặt vào hệ sinh thái công nghiệp
Việc bổ sung Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam vào cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương cho thấy quản lý địa chất Việt Nam sẽ không còn đứng riêng rẽ mà gắn chặt với các cục chuyên ngành như năng lượng, công nghiệp và thương mại. Bộ Công Thương hiện có 21 đơn vị trực thuộc, trong đó Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam là một trong 18 đơn vị giúp Bộ trưởng thực hiện chức năng quản lý nhà nước. Song song, Chính phủ ban hành các nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng Bộ Xây dựng. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có 28 đơn vị trực thuộc, còn Bộ Xây dựng có 22 đơn vị (giảm một đơn vị so với trước). Bức tranh này cho thấy một đợt tái thiết cơ cấu tổ chức bộ ngành, trong đó địa chất và khoáng sản được “kéo” về gần khu vực sản xuất và thị trường.
Ý nghĩa đối với ngành công nghiệp khai thác: quản lý thống nhất nhưng đòi hỏi trách nhiệm cao hơn
Khi Bộ Công Thương quản lý khoáng sản, các doanh nghiệp khai thác phải làm quen với một trật tự mới: quy hoạch, đấu giá quyền khai thác, cấp phép, gia hạn, điều chỉnh và thu hồi giấy phép đều tập trung về một đầu mối. Bộ được trao quyền tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản; cấp, cấp lại, gia hạn, điều chỉnh, thu hồi, cấp đổi giấy phép thăm dò, khai thác, cũng như chấp thuận trả lại giấy phép và chuyển nhượng quyền thăm dò, khai thác khoáng sản. Nhìn từ góc độ ngành, đây là cơ hội để xây dựng chuỗi giá trị khoáng sản gắn với chiến lược công nghiệp và năng lượng, thay vì xử lý từng mỏ theo logic cục bộ. Nhưng đồng thời, khi quyền lực được tập trung, yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình và phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong các vấn đề môi trường sẽ trở nên khắt khe hơn.
Cải cách hành chính của Chính phủ: thông điệp và triển vọng
Chính phủ đã ban hành các nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Xây dựng. Về con số, Bộ Công Thương thực hiện 42 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn; Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện 44 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn; Bộ Xây dựng giảm còn 22 đơn vị trực thuộc. Những thay đổi này cho thấy cải cách hành chính chính phủ không dừng ở việc tinh gọn cơ cấu tổ chức bộ ngành, mà còn là tái phân chia lĩnh vực quản lý để phù hợp hơn với cấu trúc kinh tế. Kết luận công bằng là: việc Bộ Công Thương quản lý địa chất và khoáng sản sẽ chỉ mang lại hiệu quả nếu đi kèm quy trình rõ ràng, phân vai mạch lạc với các bộ khác và một chiến lược dài hạn cho ngành công nghiệp khai thác, thay vì chỉ là sự hoán đổi chức năng trên giấy.
