APEC 2027 và áp lực nước rút hạ tầng tại Phú Quốc
APEC 2027 Phú Quốc là quá trình đặc khu Phú Quốc được chuẩn bị để trở thành điểm tổ chức Hội nghị cấp cao APEC, với gói 21 dự án then chốt về hạ tầng giao thông, kỹ thuật, đô thị và dịch vụ, trong đó tiến độ, chất lượng và khả năng phối hợp giữa các chủ đầu tư, nhà thầu, cơ quan quản lý được xem là phép thử cho năng lực quản trị hạ tầng của địa phương.
Trọng tâm hiện nay không còn là câu hỏi “có làm hay không”, mà là “có kịp hay không”. Theo đề án tổng thể chuẩn bị hội nghị APEC, tỉnh An Giang được giao triển khai 21 dự án, chia thành 11 dự án đầu tư công và 10 dự án PPP. Tính đến đầu tháng 9, nguồn vốn ngân sách bố trí cho các dự án đầu tư công phục vụ APEC đạt hơn 13.796 tỷ đồng, giải ngân được hơn 6.460 tỷ đồng, tương ứng 46,83% kế hoạch năm. Đây là con số ấn tượng trên giấy, nhưng lại phản ánh sự phân hóa rất rõ giữa nhóm dự án chạy tốt và nhóm ì ạch.
Cách chính quyền siết tiến độ cho thấy một thái độ rõ ràng: APEC 2027 không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là cú hích để đặc khu Phú Quốc tái cấu trúc hạ tầng, định hình lại không gian phát triển trong ít nhất một thập kỷ.
Những công trình then chốt: giao thông, cảng hàng không và đô thị mới
Nhóm dự án hạ tầng giao thông và cấu trúc đô thị là trục xương sống của kế hoạch chuẩn bị hội nghị APEC. Danh mục then chốt gồm mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, Đại lộ APEC, Đường ĐT.975, Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1, các khu tái định cư An Thới, Hàm Ninh, Cửa Cạn, khu đô thị Bãi Đất Đỏ và các dự án ngầm hóa hạ tầng kỹ thuật khu vực Dương Đông, An Thới.
Đáng chú ý, nhóm “chạy tốt” được Sở Tài chính An Giang xếp gồm Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, ngầm hóa hạ tầng Dương Đông, kè và san lấp Trung tâm Hội nghị APEC, Khu tái định cư An Thới, Hồ nước Cửa Cạn, Khu đô thị Núi Ông Quán và Khu tái định cư Hồ Suối Lớn. Ngược lại, Đại lộ APEC, ĐT.975, tuyến tàu điện và một loạt khu tái định cư vẫn chậm, khối lượng thi công chưa tương xứng kế hoạch.
Trong bức tranh đó, việc mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc – cửa ngõ đón các đoàn cấp cao và khách quốc tế – là phép thử quyết liệt nhất. Dù đã bàn giao 42,5ha trong tổng 49,55ha diện tích phê duyệt, dự án vẫn mắc kẹt 19,45ha chưa phê duyệt phương án do nguồn gốc đất phức tạp, tranh chấp, chồng lấn ranh giới. Nếu nút thắt này không được gỡ sớm, thuật ngữ “cảng quốc tế Phú Quốc” sẽ khó tương xứng với kỳ vọng đặt ra.
Viettel siết hạ tầng viễn thông: chiến dịch 30 ngày đêm và bài học phối hợp
Trong khi nhiều công trình xây dựng cơ bản vẫn loay hoay với giải phóng mặt bằng, mạng lưới viễn thông tại Phú Quốc lại cho thấy cách tiếp cận khác: gom việc khó trong một chiến dịch ngắn hạn, tổ chức quân số tinh gọn, tập trung vào kết quả. Chiến dịch 30 ngày đêm củng cố nhà trạm, tuyến cáp tại Phú Quốc được Viettel triển khai từ 10/8 đến 10/9, nhưng toàn bộ khối lượng công việc đã hoàn thành ngày 6/9, tức sớm 4 ngày so với kế hoạch.
Sau 30 ngày, 176 nhà trạm được củng cố, 193 tuyến cáp được xử lý; 13 tủ ATS, 38 tủ V5 3 pha được lắp đặt; máy phát điện tự động được kiểm tra, chạy thử tại 94 vị trí. Theo Trung tâm Kỹ thuật Khu vực 3, chiến dịch không chỉ là đợt cao điểm xử lý hạ tầng, mà còn là bài kiểm tra khả năng tổ chức lực lượng, điều phối phương tiện và phối hợp đơn vị tại địa bàn trọng điểm phục vụ APEC 2027.
Quan trọng hơn, đây mới là bước mở đầu. Một nhiệm vụ trọng tâm tiếp theo là xây dựng các phương án bảo đảm mạng lưới theo nhiều kịch bản, từ lưu lượng tăng cao, mất điện, mất truyền dẫn, sự cố thiết bị đến sự cố diện rộng và tình huống bất thường. Nếu hạ tầng giao thông là phần “xương”, thì mạng lưới viễn thông chính là “hệ thần kinh” của đặc khu Phú Quốc trong dịp APEC; và rõ ràng, bộ phận này đang đi trước một bước về chuẩn bị.
Siết kỷ luật tiến độ: cưỡng chế đất, chia nhóm dự án và kiểm tra tại chỗ
Điểm khác biệt của giai đoạn nước rút này là mức độ “siết” trách nhiệm. Sáng 9/9, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng trực tiếp dẫn đầu đoàn công tác kiểm tra thực địa hàng loạt dự án trọng điểm như Đường ĐT.975, Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1, Trung tâm Hội nghị APEC, Đại lộ APEC và Nhà máy xử lý nước thải An Thới. Hoạt động kiểm tra nhằm siết chặt trách nhiệm người đứng đầu, bảo đảm từng dự án được giám sát liên tục và đánh giá đúng năng lực huy động nhân lực, thiết bị của nhà thầu.
Theo Sở Tài chính, tiến độ các công trình APEC được phân thành ba nhóm: giải ngân tốt, trung bình, chậm. Các dự án chậm chủ yếu vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đất đai, đầu tư, điều kiện thi công và năng lực nhà đầu tư. Đối với UBND đặc khu Phú Quốc, tỉnh yêu cầu tập trung tối đa lực lượng xử lý dứt điểm giải phóng mặt bằng, tăng tốc giao đất, kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế với các trường hợp cố tình dây dằng, ưu tiên cho Hồ nước Dương Đông 2, Hồ nước Cửa Cạn, hai khu tái định cư Hàm Ninh – Cửa Cạn, Nhà máy rác An Thới và Nhà máy nước Dương Đông 2.
Song song, tỉnh bắt buộc các chủ đầu tư, nhà thầu lập và cập nhật tiến độ chi tiết đến từng hạng mục nhỏ, tính toán khối lượng còn lại để huy động nguồn lực bù đắp, báo cáo định kỳ về UBND tỉnh và Sở Tài chính để xử lý kịp thời các tình huống vượt thẩm quyền. Cách chia nhóm dự án và “đi từng công trình, bám từng vướng mắc” cho thấy Phú Quốc không còn chỗ cho sự trì hoãn nếu muốn kịp nhịp APEC.
Thách thức phía trước: thiếu vật liệu, nút thắt môi trường và bài kiểm tra uy tín
Dù tiến độ đang được siết chặt, Phú Quốc vẫn đối mặt những thách thức không thể giải quyết bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần. Hàng loạt dự án hạ tầng kỹ thuật và môi trường – từ Khu xử lý rác Bãi Bổn, Nhà máy điện rác Bãi Bổn, Nhà máy xử lý chất thải rắn An Thới, các nhà máy xử lý nước thải tập trung An Thới, Dương Đông, đến Nhà máy nước Hồ Cửa Cạn và ngầm hóa hạ tầng An Thới – đều thuộc nhóm giải ngân chậm.
Nguyên nhân không chỉ là thủ tục mà còn là thiếu hụt trầm trọng nguồn đá, đất đắp, cát san lấp và bãi chứa đất thải cho các dự án như Hồ nước Dương Đông 2, Hồ nước Cửa Cạn, Khu tái định cư Hàm Ninh, Khu đô thị Bãi Đất Đỏ. Các tuyến ĐT.975, Đại lộ APEC, ngầm hóa hạ tầng Dương Đông, An Thới cũng vướng cột điện, đường ống nước, cáp viễn thông chưa di dời.
Ở chiều tích cực, tỉnh đã yêu cầu Sở Xây dựng khẩn trương làm việc với Bộ Xây dựng để thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật cho Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1 và bổ sung nhân lực chuyên ngành. Tuy nhiên, APEC 2027 không chỉ đo sự hoàn thành công trình đúng ngày khai mạc. Nó sẽ là bài kiểm tra uy tín dài hạn của đặc khu Phú Quốc: liệu địa phương có biến cú hích APEC thành chiến lược hạ tầng bền vững, hay chỉ dừng ở một “chiến dịch nước rút” ồn ào rồi nhanh chóng lặp lại vòng luẩn quẩn tắc nghẽn cũ.
