Nước rút giải ngân đầu tư công: áp lực 36.104 tỷ đồng trong ba tháng
Giải ngân đầu tư công tại TP.HCM quý IV 2026 là giai đoạn thành phố phải chi thêm một lượng vốn rất lớn trong thời gian ngắn, vừa bảo đảm hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao, vừa xử lý các nút thắt về thủ tục, mặt bằng và tổ chức thi công để không đánh đổi chất lượng công trình lấy tốc độ giải ngân. Ngày 12/10, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh chủ trì cuộc họp về tình hình giải ngân vốn đầu tư công trong 3 tháng cuối năm và khả năng hấp thụ vốn bổ sung của các ban quản lý dự án trực thuộc thành phố. Theo Sở Tài chính, đến hết tháng 9, TP.HCM đã giải ngân 111.494 tỷ đồng, đạt 75,5% trên tổng kế hoạch 147.599 tỷ đồng. Điều đó đồng nghĩa, trong quý IV, thành phố phải giải ngân thêm khoảng 36.104 tỷ đồng, tương đương 24,5% kế hoạch vốn. Đây không chỉ là bài toán tốc độ, mà là phép thử năng lực điều hành vốn công.
Các công trình trọng điểm “uống hết” vốn bổ sung: tín hiệu tốt nhưng chưa đủ
Một điểm sáng hiếm hoi trong bức tranh giải ngân đầu tư công là loạt vốn công trình trọng điểm được bổ sung đã gần như giải ngân hết sau 9 tháng. Tại cuộc họp báo kinh tế – xã hội ngày 15/10, đại diện Sở Tài chính cho biết nhiều dự án được điều chỉnh tăng vốn đã đạt tỷ lệ giải ngân rất cao đến cuối tháng 9. Dự án thành phần 1-3 thuộc Vành đai 4, đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai, được bổ sung 5.550 tỷ đồng và đã giải ngân 99,7%. Dự án thành phần 1-1 cùng tuyến, đoạn từ nút giao Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức, được bổ sung 5.000 tỷ đồng, giải ngân 98,5%. Nhiều dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khác như nút giao Gò Công trên Vành đai 3, dự án cải tạo kênh Ba Lon, cầu – đường Bình Tiên, Quốc lộ 1 và đường Lương Định Của đều đạt từ hơn 90% đến 100% vốn bổ sung. Theo Sở Tài chính, “tất cả các dự án được bổ sung vốn đều giải ngân tốt”. Đây là minh chứng rằng, khi vốn được dồn đúng địa chỉ, các dự án lớn hoàn toàn có khả năng hấp thụ nhanh. Nhưng bức tranh chung vẫn còn mảng tối ở các lĩnh vực giải ngân chậm.
Những nút thắt còn lại: không chỉ là chuyện tiền, mà là thủ tục và mặt bằng
Dù một số ban quản lý dự án đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân 74,3% của thành phố, như Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị (85,5%), Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông (81,5%) và Ban Quản lý đường sắt đô thị (74,7%), vẫn còn những “điểm nghẽn” đáng lo. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp mới đạt 60,2%, thấp hơn mặt bằng chung và buộc phải tăng tốc trong quý cuối năm. Vấn đề không nằm ở thiếu vốn, mà ở khả năng chuẩn bị dự án, hoàn thiện thủ tục, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công. Lãnh đạo thành phố yêu cầu các đơn vị phối hợp chặt với địa phương, khẩn trương giải phóng mặt bằng, bàn giao cho nhà thầu; đồng thời rà soát, tháo gỡ vướng mắc trong di dời hạ tầng điện, nước, hoàn thiện thủ tục đầu tư và thi công. Nếu không xử lý triệt để các nút thắt này, 36.104 tỷ đồng còn lại dễ rơi vào vòng xoáy “chạy chỉ tiêu” cuối năm, tiềm ẩn rủi ro chất lượng.
Chiến lược nước rút: điều chuyển vốn linh hoạt và ưu tiên dự án có khối lượng thực
Điểm đáng ghi nhận trong chiến lược giải ngân đầu tư công của TP.HCM là cách tiếp cận linh hoạt với kế hoạch vốn. Từ đầu năm, thành phố đã thực hiện 8 đợt điều chuyển vốn nội bộ và giữa các cơ quan, đơn vị, với hơn 45.000 tỷ đồng được rút khỏi các dự án chậm, chưa có khả năng giải ngân để chuyển sang dự án có tiến độ tốt, có khối lượng thực tế để chi. Đây là lựa chọn đúng hướng: thay vì giữ vốn “nằm chờ” trên giấy, thành phố ưu tiên các công trình có khả năng hoàn thành, đặc biệt là vốn công trình trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, các trục giao thông cửa ngõ và dự án cải thiện môi trường đô thị. Tuy nhiên, điều chuyển vốn chỉ là giải pháp tình thế. Về dài hạn, nếu khâu chuẩn bị dự án không được cải thiện, mỗi năm ngân sách lại phải “chữa cháy” bằng những đợt điều chỉnh tương tự, làm giảm tính ổn định của kế hoạch đầu tư công.
Không thể chỉ chạy theo mốc 100%: giải ngân phải đi cùng hiệu quả
TP.HCM đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công mà Thủ tướng giao. Về mặt con số, đây là mục tiêu cần thiết để bảo đảm nguồn lực không bị “đóng băng” trên giấy. Nhưng nếu chỉ chăm chăm chạm mốc 100%, rủi ro lớn nhất là coi giải ngân như cuộc đua tốc độ, thay vì là quá trình đầu tư dài hạn cho hạ tầng và chất lượng sống đô thị. Trong giai đoạn nước rút, thành phố đã xác định tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục, mặt bằng và tổ chức thi công là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm tiến độ và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Đây là định hướng đúng, nhưng cần được biến thành cơ chế cụ thể: rút ngắn quy trình phê duyệt, tăng trách nhiệm cá nhân, công khai tiến độ từng dự án, và gắn đánh giá cán bộ với kết quả giải ngân lẫn chất lượng công trình. Chỉ khi đó, 36.104 tỷ đồng còn lại trong quý IV mới thực sự biến thành đường sá, cầu cống, môi trường đô thị tốt hơn, chứ không chỉ là một con số đẹp trong báo cáo cuối năm.
