Phòng thủ kết nối thay vì xử lý từng cảnh báo
Kết nối phòng thủ ngân hàng là cách liên thông dữ liệu giám sát an ninh mạng, phát hiện gian lận và chống rửa tiền để nhận diện rủi ro qua nhiều dấu hiệu, thay vì xử lý từng cảnh báo riêng lẻ. Tại hội nghị Smart Banking 2026 ở Hà Nội ngày 22-10, ông Nguyễn Xuân Việt, đại diện FPT IS, đề xuất cách tiếp cận này nhằm bảo vệ giao dịch ngân hàng số. Luận điểm đáng chú ý không nằm ở việc bổ sung thêm một công cụ, mà ở khả năng ghép nối các tín hiệu vốn bị chia cắt giữa nhiều hệ thống. Khi một lần đăng nhập bất thường, dấu hiệu xâm nhập và khoản chuyển tiền đáng ngờ được xem trong cùng bức tranh, ngân hàng có cơ hội phát hiện chuỗi hành vi trước khi thiệt hại lan rộng. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc để mỗi bộ phận tự xử lý phần việc của mình.
Áp lực đã hiện rõ ở quy mô vận hành: hệ thống ngân hàng Việt Nam xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Khối lượng này khiến giám sát thủ công hoặc dựa vào từng cảnh báo đơn lẻ khó theo kịp. Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cũng lưu ý rằng sự cố tại một mắt xích có thể tạo hiệu ứng dây chuyền khi hoạt động ngân hàng phụ thuộc ngày càng nhiều vào công nghệ, dữ liệu và kết nối đối tác. Bởi vậy, an ninh mạng ngân hàng không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận kỹ thuật; nó liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, uy tín và niềm tin của khách hàng.
AI làm rủi ro nhanh hơn và khó nhận ra hơn
AI trong ngân hàng giúp cải thiện dịch vụ và xử lý quy trình, nhưng cũng trao cho kẻ tấn công công cụ tự động tìm lỗ hổng, tăng tốc xâm nhập và mở rộng quy mô lừa đảo. Ranh giới giữa tấn công hệ thống và lừa khách hàng ngày càng mờ: kẻ gian có thể đánh cắp thông tin đăng nhập bằng thủ đoạn thao túng, rồi dùng thông tin hợp lệ để truy cập hoặc thực hiện giao dịch trái phép. Hình ảnh và giọng nói giả do AI tạo ra còn có thể khiến khách hàng hoặc nhân viên tin rằng họ đang làm theo yêu cầu của người quen hay cấp trên, rồi tự chuyển tiền. Vì thế, chỉ xác minh danh tính hay thông tin đăng nhập không đủ để kết luận một giao dịch an toàn.
Đề xuất của FPT là kết nối dữ liệu từ hệ thống giám sát an ninh mạng, phát hiện gian lận và chống rửa tiền để hình thành bức tranh rủi ro toàn diện hơn. Với chống gian lận ngân hàng, điều này có ý nghĩa thực tế: ngân hàng có thể đối chiếu hành vi đăng nhập, dấu hiệu cảnh báo và mẫu giao dịch để ưu tiên tình huống nguy cơ cao, thay vì bắt mọi khách hàng chịu thêm ma sát như nhau. Cần kết hợp xác thực nhiều lớp với phân tích hành vi và thông tin cảnh báo; dữ liệu liên thông có thể rút ngắn thời gian phát hiện, ứng phó với tấn công mạng, lừa đảo và gian lận. Mục tiêu không phải chặn nhiều hơn bằng mọi giá, mà là chặn đúng lúc mà không làm trải nghiệm thanh toán số trở nên nặng nề.
AI cần được kiểm soát bằng dữ liệu và con người
Liên thông dữ liệu chỉ phát huy tác dụng khi ngân hàng quản trị được chất lượng, quyền truy cập và cách sử dụng dữ liệu. Nếu dữ liệu sai lệch hoặc cảnh báo không được phối hợp xử lý, thêm AI có thể chỉ làm quy trình phức tạp hơn. Ngân hàng cần chuyển từ phòng thủ thụ động sang giám sát liên tục, phát hiện sớm và chủ động ứng phó sự cố; phạm vi kiểm soát cũng phải bao gồm thiết bị, ứng dụng và các tác nhân AI có thể tự thực hiện nhiệm vụ. Những hành động có tác động lớn cần được chuyên gia theo dõi và phê duyệt khi cần thiết, thay vì giao toàn quyền cho quyết định tự động.
FPT cho biết đang phát triển trung tâm điều hành an ninh mạng ứng dụng AI để hỗ trợ phân tích cảnh báo, điều tra và xử lý sự cố. Với nguy cơ giả mạo sinh trắc học, doanh nghiệp này cũng đề xuất nghiên cứu phát hiện tấn công chèn dữ liệu sinh trắc học, bên cạnh phương thức phát hiện giả mạo khi trình diện. Đây là những bước tiếp theo đáng theo dõi, nhưng công nghệ mới không thay thế được quản trị dữ liệu, quy trình ứng phó và trách nhiệm của con người. Quan điểm của Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng rằng AI phải tạo giá trị thực, chứ không chỉ tạo ấn tượng công nghệ, đặt đúng thước đo cho các khoản đầu tư này.
Niềm tin số phải là tiêu chí đánh giá
Kết nối hệ thống không nên trở thành lý do để thu thập dữ liệu thiếu giới hạn hoặc chặn giao dịch tràn lan. Ngân hàng cần quy định rõ ai được xem và sử dụng tín hiệu nào, cách xác minh cảnh báo, cũng như thời điểm chuyển xử lý cho chuyên gia. Khi làm đúng, việc đối chiếu dữ liệu giúp đội ngũ tập trung vào tình huống đáng ngờ, còn khách hàng có thể tiếp tục giao dịch thuận tiện hơn. Đó là điểm cân bằng cốt yếu: bảo vệ người dùng mà không biến an toàn thành một loạt rào cản cho mọi giao dịch ngân hàng số.
FPT đề xuất nối an ninh mạng, phát hiện gian lận và chống rửa tiền vì các rủi ro hiện nay không tôn trọng ranh giới giữa những hệ thống ấy. Quy mô giao dịch lớn, thủ đoạn dùng AI tinh vi và nguy cơ sự cố lan rộng khiến mô hình xử lý riêng lẻ ngày càng kém phù hợp. Nhưng kết nối dữ liệu chỉ đáng tin khi đi cùng quản trị chặt chẽ, năng lực ứng phó sự cố và sự giám sát của con người. Ngân hàng nên đánh giá thành công bằng khả năng phát hiện sớm, xử lý đúng mức và giữ được niềm tin khách hàng—không phải bằng số lượng công cụ AI đã triển khai.
