Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc: sự kiện hành chính hay cú tái cấu trúc vùng?
Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là quá trình tái cấu trúc không gian phát triển, mô hình tăng trưởng và cách quản trị đô thị, nhằm biến một vùng đất mỏ truyền thống thành trung tâm kinh tế biển, biên giới và dịch vụ hiện đại, dựa trên hạ tầng đồng bộ và quản trị đô thị thông minh làm trụ cột. Chiều 24/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Đây không phải là động tác “nâng hạng danh xưng” mà là dấu mốc của một chiến lược dài hơi: giữ nguyên diện tích 6.231,27 km² và hơn 1,52 triệu dân để tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển, từ ven biển, đặc khu đến biên giới. Nếu coi các cực tăng trưởng phía Bắc là một “giải đua đô thị”, thì Quảng Ninh vừa đổi xe, vừa thay đường chạy.
Từ kinh tế “nâu” sang “xanh”: lựa chọn chiến lược hay bắt buộc sống còn?
Điểm then chốt của việc Quảng Ninh thành phố trực thuộc là lựa chọn dứt khoát rời khỏi quỹ đạo phát triển “nâu” dựa trên khai khoáng, để chuyển sang mô hình phát triển kinh tế xanh gắn với đô thị biển, dịch vụ chất lượng cao và công nghiệp sạch. Sự kiện Quốc hội bấm nút thành lập thành phố là “kết quả của một quá trình chuẩn bị bài bản, kiên trì chuyển đổi mô hình phát triển từ 'nâu' sang 'xanh', lấy tư duy quản trị đô thị thông minh làm động lực cốt lõi”. Đối với công nghiệp, Quảng Ninh chủ động thu hẹp kinh tế khai khoáng, phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, thân thiện môi trường. Việc thu hút các dự án năng lượng tái tạo, hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm công nghệ đang đặt nền tảng cho tăng trưởng xanh, bền vững. Lựa chọn này không chỉ “đẹp trên giấy”, mà là điều kiện sống còn nếu Quảng Ninh muốn giữ lợi thế cạnh tranh lâu dài so với các đô thị công nghiệp truyền thống.
Quản trị đô thị thông minh: triết lý mới cho cạnh tranh vùng
Quảng Ninh không xây hình ảnh “đô thị thông minh” bằng vài ứng dụng công nghệ, mà biến quản trị đô thị thông minh thành triết lý vận hành nhà nước. Tỉnh này đã chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” thụ động sang “quản trị đô thị thông minh” chủ động và kiến tạo. Xương sống của mô hình là hạ tầng dữ liệu số dùng chung, kết nối từ cấp tỉnh tới xã, phường và các khu chức năng. Trên nền đó, cải cách thủ tục hành chính được đẩy mạnh, người dân và doanh nghiệp được phục vụ tại các trung tâm hành chính công, tiết kiệm thời gian khi làm thủ tục. Một thành phố trực thuộc Trung ương, như chính các đại biểu Quốc hội nhấn mạnh, phải được đo không chỉ bằng quy mô kinh tế mà bằng chất lượng quản trị, môi trường sống, cơ hội phát triển và mức độ hạnh phúc của người dân. Nếu Quảng Ninh kiên định với thước đo này, lợi thế cạnh tranh vùng sẽ bền vững hơn những đô thị chỉ chạy theo dự án lớn.
Hạ tầng Quảng Ninh: nền tảng cứng cho chiến lược đô thị xanh, thông minh
Không có hạ tầng, mọi khẩu hiệu đô thị thông minh hay phát triển kinh tế xanh đều khó đi xa. Quảng Ninh hiểu điều đó và đã chuẩn bị một cách có hệ thống. Tỉnh sở hữu hạ tầng giao thông đồng bộ với đầy đủ đường bộ, cao tốc, hàng không, đường biển, đường thủy nội địa và đường sắt. Việc giữ nguyên toàn vẹn địa giới giúp địa phương tối ưu phân bổ không gian phát triển, kết nối hạ tầng từ ven biển tới các vùng đặc khu và biên giới. Quy hoạch đô thị mới được thiết kế để tôn trọng cảnh quan tự nhiên, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn, vùng ven biển và tài nguyên nước. Nói cách khác, hạ tầng Quảng Ninh không chỉ là đường sá, cảng biển, sân bay; đó là một “khung xương” cho mô hình đô thị biển – biên giới – di sản, với trục dịch vụ – logistics – du lịch sinh thái làm động lực.
Cạnh tranh với các trung tâm kinh tế vùng: cơ hội và phép thử dài hạn
Từ ngày 1/9/2026, khi chính thức là thành phố trực thuộc Trung ương, Quảng Ninh bước vào “sân chơi” mới với tham vọng đô thị hiện đại, văn minh, tầm vóc quốc tế. Việc chuyển từ tỉnh lên thành phố trực thuộc mở ra dư địa phát triển mới, giải phóng nguồn lực chính sách, giúp địa phương chủ động hơn trong thu hút đầu tư quốc tế, mở rộng kết nối logistics xuyên biên giới và kiến tạo không gian sống hiện đại. Nếu có cơ chế tương thích, Quảng Ninh có thể bứt phá theo định hướng đô thị biển đảo, biên giới, di sản, hướng tới hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc. Mục tiêu đến năm 2045 trở thành “Điểm đến toàn cầu” với hệ thống du lịch sinh thái biển đẳng cấp và trung tâm kinh tế biển hiện đại là tham vọng lớn, nhưng đồng thời là phép thử cho mô hình quản trị đô thị thông minh. Thành công hay không sẽ được đo trên khuôn mặt, túi tiền và cảm nhận hạnh phúc của người dân – chứ không chỉ trên các báo cáo tăng trưởng.
