Động thái mạnh mẽ của Việt Nam trong quan hệ kinh tế với Mỹ
Việc Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề nghị Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3 và công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường là bước đi chính trị – kinh tế cho thấy Hà Nội muốn định vị mình như một đối tác công nghệ và thương mại bình đẳng, chứ không chỉ là công xưởng giá rẻ trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khuôn khổ chuyến công tác tại Mỹ ngày 27–28/8, Phó Thủ tướng đã làm việc với Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ, Bộ Ngoại giao và Bộ Thương mại Mỹ, nhằm cụ thể hóa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện và thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại, tài chính, công nghệ song phương. Theo nguồn tin chính thức, sau 25 năm Hiệp định thương mại song phương có hiệu lực, thương mại hai chiều đã tăng trưởng mạnh, tạo nền tảng để Việt Nam bước sang giai đoạn đòi hỏi đối xử công bằng hơn trong chính sách thương mại Mỹ và kiểm soát xuất khẩu Mỹ. Động thái lần này không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật mà là tuyên bố về khát vọng nâng tầm vị thế kinh tế Việt Nam trong quan hệ kinh tế Việt Mỹ.
Kiểm soát xuất khẩu Mỹ: nút thắt công nghệ Việt Nam muốn tháo
Hệ thống kiểm soát xuất khẩu Mỹ, trong đó có các danh mục như D1, D3, chính là cánh cửa sinh tử đối với các nền kinh tế muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao. Khi vẫn nằm trong danh sách này, Việt Nam đối mặt với nhiều rào cản trong tiếp cận thiết bị, phần mềm và giải pháp tiên tiến – những yếu tố làm nên năng suất và năng lực cạnh tranh của thế hệ doanh nghiệp mới. Trong cuộc gặp với Thứ trưởng Bộ Thương mại Mỹ Jeffrey Kessler và William Kimmitt, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã trực diện đề nghị Mỹ sớm đưa Việt Nam ra khỏi danh sách kiểm soát xuất khẩu D1, D3, đồng thời ủng hộ mô hình hợp tác thương mại – đầu tư hài hòa, bền vững. Đây là cách Hà Nội gửi đi thông điệp: nếu Washington coi Việt Nam là đối tác chiến lược, thì chính sách thương mại Mỹ cần chuyển từ tư duy phòng thủ sang tư duy cùng phát triển, nhất là trong lĩnh vực công nghệ.
Nền kinh tế thị trường: hơn một nhãn gọi trong hồ sơ điều tra
Yêu cầu Mỹ xem xét công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường không phải chuyện danh xưng mà là vấn đề cốt lõi của môi trường kinh doanh. Khi chưa được công nhận, hàng hóa Việt Nam thường bị đối xử như xuất phát từ nền kinh tế phi thị trường trong các vụ việc phòng vệ thương mại, khiến biên độ điều tra và rủi ro thuế chống bán phá giá cao hơn. Việc được nhìn nhận là nền kinh tế thị trường sẽ là bước giảm thiểu đáng kể những rủi ro này trong quan hệ kinh tế Việt Mỹ. Trong làm việc với Bộ Thương mại Mỹ, Phó Thủ tướng đề nghị Washington có cách tiếp cận khách quan, công bằng trong các vụ việc phòng vệ thương mại đối với hàng hóa Việt Nam và xem xét công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Đằng sau yêu cầu là thông điệp chính trị: Việt Nam muốn chính sách thương mại Mỹ phản ánh đúng mức độ cải cách, minh bạch và định hướng thị trường trong điều hành kinh tế của mình, chứ không bị “đóng khung” bởi các đánh giá cũ.
ART và chiến lược nâng tầm quan hệ kinh tế Việt Mỹ
Khung Hiệp định Thương mại đối ứng, cân bằng và công bằng (ART) mà hai bên đang đàm phán là mảnh ghép quan trọng trong chiến lược nâng tầm quan hệ kinh tế Việt Mỹ. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh mong muốn hai bên sớm hoàn tất ART để tạo nền tảng cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư song phương, trong khi Đại sứ Jamieson Greer khẳng định USTR mong phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để đạt được mục tiêu này. Điểm đáng chú ý là ART được thảo luận song song với đề nghị gỡ kiểm soát xuất khẩu Mỹ và công nhận nền kinh tế thị trường, cho thấy Việt Nam không tìm kiếm ưu đãi ngắn hạn mà xây dựng trật tự thương mại mới dựa trên tính cân bằng, bền vững và cùng có lợi. Chính sách thương mại Mỹ, nếu điều chỉnh theo hướng này, sẽ biến quan hệ kinh tế Việt Mỹ từ “điểm sáng” thành một trụ cột thực chất của cấu trúc kinh tế khu vực.
Từ chuỗi cung ứng toàn cầu đến hợp tác công nghệ nền tảng
Nếu giai đoạn trước, Việt Nam chủ yếu được nhắc đến như mắc xích sản xuất trong chuỗi cung ứng, thì giờ Hà Nội muốn chuyển sang vai trò đối tác công nghệ nền tảng. Phó Thủ tướng khẳng định Việt Nam đang xác lập mô hình phát triển mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt, đồng thời hoan nghênh doanh nghiệp công nghệ Mỹ mở rộng đầu tư, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và hỗ trợ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Làm việc với Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kinh tế Jacob Helberg, hai bên nhất trí tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực mang tính nền tảng, chiến lược như khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, hạ tầng số, đồng thời nghiên cứu cơ chế ưu đãi phù hợp để doanh nghiệp Mỹ hiện diện lâu dài tại Việt Nam. Nếu các đề nghị về kiểm soát xuất khẩu Mỹ và nền kinh tế thị trường được đáp ứng, yêu cầu này sẽ không còn là lời mời gọi mà trở thành cơ hội cấu trúc cho cả hai nền kinh tế.
