Cơ hội công bằng bắt đầu từ nội dung nền tảng
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT là quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở giáo dục phổ thông, nhằm phân định rõ nội dung thiết yếu mà mọi học sinh cần được tiếp cận. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành văn bản ngày 30/9/2026; Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở cách sắp xếp hoạt động, mà ở nguyên tắc: cơ hội học những năng lực nền tảng không nên phụ thuộc vào nơi cư trú hay khả năng chi trả của gia đình. Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Ngọc, học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo cần được tiếp cận cùng gói nội dung nền tảng như học sinh đô thị. Đây là bước đi có ý nghĩa với công bằng giáo dục: biến quyền học tập thành cơ hội cụ thể, thay vì để khoảng cách địa lý quyết định em nào được học thêm kỹ năng cần thiết.
Tách rõ phần chung và phần theo nhu cầu
Thông tư phân định hai nhóm hoạt động với mục đích khác nhau. Giáo dục tăng cường dành cho nội dung cốt lõi như kỹ năng sống, phòng chống xâm hại và năng lực số; nhà trường không được thu tiền người học cho nhóm hoạt động này dưới bất kỳ hình thức nào. Trong khi đó, hoạt động theo nhu cầu có thể mở rộng, nâng cao hoặc đào sâu nội dung, chẳng hạn phát triển năng khiếu, nghệ thuật hay chuẩn bị chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế; học sinh đăng ký tự nguyện và kinh phí phải được công khai, minh bạch. Sự phân định này là cần thiết: nếu kỹ năng thiết yếu chỉ được tổ chức theo hình thức đăng ký có thu phí, học sinh có điều kiện kinh tế sẽ có lợi thế, còn học sinh vùng sâu có thể bị hạn chế cơ hội. Chuẩn hóa giáo dục vì thế không có nghĩa mọi em phải học giống nhau, mà là bảo đảm phần nền tảng không bị biến thành đặc quyền.
Chuẩn hóa để trường học đáp ứng nhu cầu phát triển
Khi ranh giới giữa hai loại hoạt động rõ ràng, nhà trường có căn cứ lập kế hoạch, xác định mục tiêu, nội dung, thời lượng và cách tổ chức phù hợp hơn. Hoạt động tăng cường có thể củng cố kỹ năng, tạo cơ hội thực hành và trải nghiệm; hoạt động theo nhu cầu giúp học sinh mở rộng kiến thức theo năng lực, sở thích và định hướng cá nhân. Cách tiếp cận này có thể giảm tình trạng nội dung chồng chéo, gây quá tải hoặc bị tổ chức thành dạy thêm dưới tên gọi khác. Tuy nhiên, quy định chỉ tạo khung; chất lượng phụ thuộc vào việc trường có giáo viên, điều kiện tổ chức và kế hoạch phù hợp hay không. Các địa phương cần cụ thể hóa quy định trong dự toán kinh phí hằng năm, còn các trường cần được hướng dẫn rõ về nội dung, yêu cầu và điều kiện thực hiện.
Thông tư cũng đang được cơ sở giáo dục và phụ huynh quan tâm trước ngày có hiệu lực. Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức hội thảo để lắng nghe ý kiến từ cơ sở, giải đáp vướng mắc và thống nhất định hướng thực hiện. Việc chuẩn bị này cần đi kèm nguyên tắc bảo vệ quyền lợi học sinh và hạn chế xáo trộn việc dạy, học. Đây là điều đáng theo dõi trong giai đoạn đầu: quy định có thể thống nhất trên văn bản, nhưng năng lực triển khai giữa các trường và địa phương không đồng đều.
Thước đo nằm ở triển khai thực tế
Muốn cơ hội tiếp cận công bằng trở thành hiện thực, cần theo dõi ít nhất ba việc: học sinh có được tham gia đầy đủ các nội dung tăng cường miễn phí hay không; hoạt động theo nhu cầu có thực sự tự nguyện, công khai hay không; và kế hoạch của trường có vừa sức, không lấn át chương trình chính khóa hay không. Cũng cần chú ý khả năng tổ chức các nội dung mới như trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ và năng lực số, nhất là tại những nơi thiếu nhân lực hoặc điều kiện dạy học. Nếu các nội dung nền tảng chỉ hiện diện trên thời khóa biểu mà học sinh vùng xa khó tiếp cận trên thực tế, mục tiêu thu hẹp khoảng cách sẽ chưa đạt. Vì vậy, đánh giá triển khai phải nhìn vào cơ hội học thật của từng nhóm học sinh, không chỉ việc nhà trường đã ban hành kế hoạch.
Thông tư 85 đặt ra một hướng đi đúng: chuẩn hóa phần giáo dục thiết yếu để địa lý và điều kiện gia đình bớt chi phối cơ hội phát triển. Nhưng văn bản không tự xóa được chênh lệch về nguồn lực. Kết quả sẽ tùy thuộc vào hướng dẫn cụ thể, sự chuẩn bị của trường, nguồn lực địa phương và việc giám sát tính tự nguyện, minh bạch. Nếu những khâu ấy được làm nghiêm túc, học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo sẽ có cơ hội tiếp cận nền tảng học tập công bằng hơn; nếu không, mục tiêu tốt đẹp vẫn có nguy cơ dừng ở quy định.
