Cột mốc Quảng Ninh: bước ngoặt của đường sắt cao tốc Việt Nam
Tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh là dự án đường sắt cao tốc Việt Nam đầu tiên, do Vingroup đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, kết nối Thủ đô với Hạ Long trong 23 phút và đánh dấu bước nhảy vọt về hạ tầng giao thông Việt Nam, cả về quy mô vốn, công nghệ lẫn tầm ảnh hưởng liên vùng.
Điểm đáng nói không phải là lễ khởi công 12/4/2026, mà là cột mốc thầm lặng nhưng then chốt: Quảng Ninh hoàn thành bàn giao toàn bộ mặt bằng vào ngày 30/9 như kế hoạch. Một dự án hạ tầng khổng lồ chỉ thực sự bước sang giai đoạn “không thể quay xe” khi đất đã sạch, hồ sơ đã chốt và chính quyền chấp nhận đứng mũi chịu sào cho tiến độ. Với 194,41 ha cần giải phóng, liên quan tới 1.629 hộ và 19 tổ chức tại 7 phường, mục tiêu hoàn thành GPMB trong vài tháng là phép thử cho năng lực điều hành ở địa phương hơn là bài toán kỹ thuật thuần túy.
Quy mô chưa từng có và vai trò của dự án Vingroup Quảng Ninh
Đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh có chiều dài khoảng 120 km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, với tổng mức đầu tư hơn 147.300 tỷ đồng, chưa gồm chi phí GPMB. Nghĩa là chỉ riêng hạ tầng đã là dự án khổng lồ, vượt xa các tuyến đường bộ thông thường, báo hiệu một chuẩn mực mới cho hạ tầng giao thông Việt Nam. Riêng đoạn qua Quảng Ninh đã chiếm khoảng 48.100 tỷ đồng và hơn một nửa tổng diện tích đất toàn tuyến với 286,5 ha, cho thấy địa phương này đang là tâm điểm của dự án Vingroup Quảng Ninh.
Sự tham gia của Công ty CP Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed – thành viên Vingroup – không chỉ mang lại nguồn lực tài chính mà còn đặt ra chuẩn mới về kỷ luật tiến độ. Cột mốc bàn giao mặt bằng đúng kế hoạch là tín hiệu rằng mô hình “tư nhân dẫn dắt, nhà nước đồng hành” nếu vận hành nghiêm túc hoàn toàn có thể làm được những dự án vài trăm nghìn tỷ mà trước đây chỉ dừng ở đề xuất. Nói cách khác, GPMB Quảng Ninh là bài kiểm tra đầu tiên mà cả hệ thống đã vượt qua.
Giao thông Hà Nội – Hạ Long: 23 phút thay đổi bản đồ di chuyển
Nếu phải chọn một con số để diễn tả ý nghĩa của tuyến đường sắt cao tốc này, đó là 23 phút. Thời gian di chuyển dự kiến bằng tàu cao tốc từ Hà Nội đến Hạ Long chỉ còn khoảng 23 phút, ở tốc độ thiết kế 350 km/h trên tuyến chính, trong đó đoạn qua Hà Nội thiết kế 120 km/h. Khi khoảng cách thời gian bị nén lại như vậy, khái niệm “đi chơi biển cuối tuần” hay “họp buổi sáng ở Hà Nội, chiều về Hạ Long” sẽ không còn là mơ ước.
Với 5 ga Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long Xanh, tuyến đường không chỉ phục vụ giao thông Hà Nội Hạ Long mà còn mở trục di chuyển mới qua Bắc Ninh và Hải Phòng. Đây là loại hình giao thông đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam, được hàng triệu người mong chờ bởi nó bổ sung một phương thức vận tải tốc độ cao, sạch hơn, an toàn hơn, thay thế cho cảnh “kẹt xe, tắc đường” trên cao tốc hiện tại. Ở tầm liên vùng, tuyến này chủ động tái định hình trục động lực kinh tế phía Bắc, kéo dịch chuyển dòng người, dòng vốn và cả du lịch về gần nhau hơn.
Tiến độ GPMB: mặt trận ít hào nhoáng nhưng quyết định thắng – thua
Tính đến 11/9, Quảng Ninh đã GPMB được 96,62 ha, đạt 49,7% trên tổng 194,41 ha phải giải phóng; diện tích bàn giao cho nhà đầu tư đạt 175,62 ha trên 273,41 ha mặt bằng cần bàn giao. Đây là những con số khô khan nhưng là thước đo thành bại thật sự. Hai phường Tuần Châu và Mạo Khê đã hoàn thành, trong khi Hoàng Quế – nơi có số hộ bị ảnh hưởng nhiều nhất – phải căng mình xử lý vướng mắc.
Việc chính quyền yêu cầu người đứng đầu cấp ủy, chính quyền địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ GPMB cho thấy dự án đường sắt cao tốc Việt Nam không còn là câu chuyện “xin – cho” mà là cam kết chính trị rõ ràng. Đây cũng là phép thử cho quy trình bồi thường, tái định cư, minh bạch thông tin. Nếu Quảng Ninh giữ được nhịp này, đó sẽ là tiền lệ tốt: muốn có hạ tầng giao thông Việt Nam đẳng cấp mới, phải chấp nhận chuẩn kỷ luật mới – nơi thời hạn không còn là khuyến nghị mà là tiêu chuẩn bắt buộc.
Từ mốc bàn giao mặt bằng đến viễn cảnh đoàn tàu đầu tiên lăn bánh
Cột mốc 30/9 không phải đích đến mà là vạch xuất phát cho giai đoạn xây dựng thực tế. Khi mặt bằng sạch được bàn giao đúng hạn, nhà đầu tư có thể tăng tốc thi công cầu, đường, các ga Cổ Loa, Yên Tử, Hạ Long Xanh…, cùng 9 cầu vượt sông và 11 cầu cạn dự kiến trên toàn tuyến. Việc 116 km trong tổng 121 km được xây trên cao cho thấy mức độ phức tạp về kỹ thuật và nhu cầu huy động nguồn lực liên tục, không thể chấp nhận những khoảng trống do chậm GPMB.
Theo phương án khai thác, mỗi đoàn tàu gồm 7–8 toa, sức chứa khoảng 600 hành khách, hoạt động từ 6h đến 24h, với 16 đoàn tàu trong năm đầu khai thác dự kiến 2028; thời gian giãn cách giờ cao điểm khoảng 60 phút, sau đó giảm dần xuống 30 phút năm 2030, 20 phút năm 2035, 15 phút năm 2040 và 12 phút năm 2045. Năm đầu, tuyến có thể phục vụ hơn 668.000 lượt khách, lên khoảng 1,49 triệu năm 2030 và 3,38 triệu năm 2040. Những con số này sẽ chỉ là bảng tính nếu hạ tầng nền không được hoàn thành đúng cam kết. Nhưng việc Quảng Ninh hoàn tất GPMB đúng hạn cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng biến giấc mơ cao tốc đường sắt thành lịch trình cụ thể, thay vì những bản vẽ nằm trên giấy.
