Cột mốc Quảng Ninh: giải phóng mặt bằng quyết định số phận tuyến cao tốc
Đường sắt cao tốc Việt Nam Hà Nội – Quảng Ninh là dự án đường sắt tốc độ cao đầu tiên của cả nước, dài khoảng 120km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, do VinSpeed thuộc Vingroup đầu tư với tổng mức hơn 147.300 tỷ đồng chưa gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Sau khoảng 5 tháng khởi công, Quảng Ninh đã giải phóng gần một nửa diện tích cần thiết và đặt mục tiêu bàn giao toàn bộ mặt bằng trước ngày 30/9. Đây không chỉ là một cột mốc kỹ thuật, mà là phép thử đầu tiên xem hệ thống quản trị dự án lớn của Việt Nam có theo kịp tham vọng hạ tầng giao thông tốc độ cao hay không. Nếu khâu giải phóng mặt bằng Quảng Ninh trật nhịp, giấc mơ công trình 2028 sẽ phải lùi lại, kéo theo chi phí đội lên và mất niềm tin của nhà đầu tư lẫn người dân.
Quy mô "147000 tỷ" và tham vọng trục giao thông mới phía Bắc
Dự án Vingroup 147000 tỷ không đơn thuần là một tuyến tàu nhanh mà là tuyên bố tham vọng tái định hình hạ tầng giao thông miền Bắc. Tuyến dài hơn 121km, trong đó khoảng 116km xây dựng trên cao và chỉ khoảng 4km đi trên mặt đất, kèm theo 9 cầu vượt sông và 11 cầu cạn vượt đường sắt cùng các tuyến đường hiện hữu. Toàn tuyến bố trí 5 ga Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử và Hạ Long Xanh, tạo điểm bám cho các cực đô thị và du lịch mới. Khi hoàn thành, thời gian đi từ Hà Nội đến Hạ Long dự kiến khoảng 23 phút, biến một hành trình cả nửa ngày bằng ô tô thành chuyến đi chưa kịp chợp mắt trên tàu. Một trục giao thông mới được hình thành, kết nối các trung tâm kinh tế, đô thị và du lịch lớn, mở rộng không gian phát triển và liên kết vùng lâu nay bị tắc bởi hạ tầng đường bộ quá tải.
Quảng Ninh: gần 50% diện tích đất được giải phóng trong 5 tháng
Nếu phải chọn một chỉ báo xem dự án đường sắt cao tốc Việt Nam này đang "chạy" tốt hay không, thì con số giải phóng mặt bằng Quảng Ninh là đáng chú ý nhất. Trên địa bàn thành phố Quảng Ninh, dự án liên quan 194,41ha đất, 1.629 hộ gia đình, cá nhân và 19 tổ chức tại 7 phường. Tính đến 11/9, 96,62ha đã được giải phóng, đạt 49,7%, hai phường Tuần Châu và Mạo Khê đã hoàn thành toàn bộ công tác này. Toàn tỉnh dự kiến sẽ bàn giao đầy đủ phần diện tích khoảng 286,5ha trên tổng 568ha đất của toàn tuyến trong tháng 9. Đây là tốc độ hiếm thấy với một dự án liên quan trực tiếp tới hàng nghìn hộ dân và tổ chức. Câu nói có thể trích lại là: "Sau khoảng 5 tháng khởi công, tỉnh Quảng Ninh đã hoàn thành gần 1 nửa diện tích GPMB". Tuy nhiên, nửa đường còn lại luôn là phần khó nhất, nơi vướng mắc về nguồn gốc đất, tài sản và tâm lý người dân dễ khiến tiến độ chậm lại.
Tiến độ GPMB: điểm nghẽn hay lợi thế cạnh tranh cho công trình 2028?
Thành phố Quảng Ninh đã lập Tổ công tác giải phóng mặt bằng do Chủ tịch UBND thành phố làm Tổ trưởng; 7/7 phường có dự án đi qua đều có Ban chỉ đạo riêng, phân công nhiệm vụ tới từng bộ phận. Cơ chế phối hợp liên tục giữa các sở, ngành và địa phương nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ về nguồn gốc đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền bị ràng buộc trách nhiệm trực tiếp với tiến độ giải phóng mặt bằng. Cách tổ chức này cho thấy chính quyền nhận thức rõ: nếu mặt bằng không sạch, mọi kế hoạch kỹ thuật cho công trình 2028 chỉ là bản vẽ đẹp trên giấy. Ngược lại, nếu giữ được nhịp hiện tại và chạm đích 30/9, Việt Nam có thể chứng minh rằng mình biết xử lý bài toán khó nhất của các dự án hạ tầng giao thông lớn: đất đai và sự đồng thuận của người dân.
Hai cuộc đua song song: thời gian và niềm tin vào đường sắt cao tốc
Từ 2028, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội – Quảng Ninh dự kiến vận hành với 16 đoàn tàu, mỗi đoàn 7–8 toa, sức chứa khoảng 600 hành khách, hoạt động từ 6h tới 24h mỗi ngày. Năm đầu, tàu chạy với giãn cách giờ cao điểm khoảng 60 phút, sau đó dần tăng tần suất xuống 30, 20, 15 rồi 12 phút vào các mốc 2030, 2035, 2040 và 2045. Lượng khách ước tính từ 668.000 lượt trong năm đầu lên 3,38 triệu lượt năm 2040. Những con số này chỉ có ý nghĩa nếu công trình kịp hoàn thành và vận hành ổn định. Vì thế, dự án đang chạy hai cuộc đua song song: với thời gian, để không trễ hẹn công trình 2028; và với niềm tin xã hội, để chứng minh tư nhân có thể đầu tư hạ tầng giao thông quy mô và vận hành hiệu quả. Thành công của tuyến này sẽ mở đường cho các dự án đường sắt cao tốc Việt Nam tiếp theo; thất bại sẽ làm mọi tham vọng trở nên dè dặt.
