Cột mốc bàn giao mặt bằng: bước ngoặt cho tuyến HSR đầu tiên Việt Nam
Tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội Quảng Ninh là dự án đường sắt cao tốc đầu tiên tại Việt Nam, dài khoảng 120–121 km, kết nối Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh, do VinSpeed thuộc Vingroup đầu tư với tổng mức vốn hơn 147.000 tỷ đồng chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Chính vì vậy, cột mốc bàn giao mặt bằng đường sắt tại Quảng Ninh trước ngày 30/9 không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là thước đo cho năng lực triển khai một dự án hạ tầng tư nhân quy mô lớn. Khi địa phương có quỹ đất sạch sau khoảng 5 tháng kể từ thời điểm khởi công 12/4, dự án Vingroup 147000 tỷ cho thấy một nhịp độ chuẩn bị hiếm thấy ở các công trình giao thông 2028 khác. Đây là tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra kỳ vọng rất cao về tiến độ những bước tiếp theo.
Tiến độ giải phóng mặt bằng Quảng Ninh: vì sao lại quan trọng đến vậy?
Quảng Ninh là địa phương gánh phần diện tích đất lớn nhất của đường sắt cao tốc Hà Nội Quảng Ninh, với khoảng 286,5 ha trên tổng 568 ha toàn tuyến. Việc tỉnh “đẩy nhanh giải phóng mặt bằng (GPMB)… phấn đấu hoàn thành toàn bộ phần việc trên địa bàn trước ngày 30/9/2026 để tạo quỹ đất triển khai dự án” là bước đi then chốt cho toàn bộ tiến độ. 7 xã, phường trên địa bàn đang đồng loạt kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất và tài sản, thể hiện một cách làm khá quyết liệt so với mặt bằng chung các dự án hạ tầng. Nếu khâu bàn giao mặt bằng đường sắt trượt mốc, toàn bộ lịch trình thi công từ cầu, dầm đến nhà ga sẽ bị kéo dài. Ngược lại, mốc này đạt đúng thời gian là “điểm cộng” lớn, giúp nhà đầu tư và các nhà thầu tự tin tổ chức thi công trên tuyến cao tốc đầu tiên Việt Nam theo đúng kế hoạch.
Thi công tăng tốc: vai trò của nhà thầu Đạt Phương và hệ thống PPP
Ở chiều ngược lại của bài toán mặt bằng, tiến độ xây lắp đang được kích hoạt bằng các gói thầu chuyên biệt. Theo công bố ngày 21/9, Đạt Phương đã ký hợp đồng thi công gói thầu “Đúc dầm và lao dầm cầu điển hình Km0+000 - Km13+499” với tổng giá trị gần 2.294 tỷ đồng. Việc một nhà thầu trong nước, từng tham gia nhiều dự án cầu lớn, được giao khối lượng công việc đáng kể cho thấy VinSpeed chọn cách chia nhỏ dự án Vingroup 147000 tỷ thành nhiều mảng kỹ thuật cụ thể, huy động năng lực của hệ sinh thái xây lắp nội địa. Triển khai theo phương thức PPP, với phần vốn tự có hơn 22.000 tỷ đồng, dự án đặt lên bàn bài kiểm tra: liệu mô hình hợp tác công – tư có đủ linh hoạt để giữ nhịp cho công trình giao thông 2028, hay sẽ bị chậm lại trước những thủ tục và rủi ro thị trường.
Đường sắt cao tốc và tác động thực tế tới người dân, doanh nghiệp
Điểm hấp dẫn nhất của tuyến HSR đầu tiên Việt Nam nằm ở tác động hữu hình đến người dùng. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ Hà Nội đến Hạ Long dự kiến chỉ còn khoảng 23 phút, rút ngắn đáng kể so với mọi phương thức vận tải hiện tại. Mỗi đoàn tàu 7–8 toa, sức chứa khoảng 600 hành khách, khai thác từ 6h đến 24h với 16 đoàn tàu, cho thấy nhà đầu tư không coi đây là “biểu tượng” mà là một hệ thống vận tải hàng ngày. Thời gian giãn cách dự kiến chỉ 60 phút giờ cao điểm trong năm đầu 2028 rồi giảm dần về 12 phút vào 2045. Với mật độ đó, tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội Quảng Ninh có thể trở thành trục giao thông xương sống, kéo theo dòng khách du lịch, lao động chất lượng cao và đầu tư bất động sản, đồng thời dần thay đổi thói quen đi lại vốn phụ thuộc đường bộ.
Khả năng giữ mốc 2028 và những rủi ro không thể xem nhẹ
Mục tiêu đưa tuyến vào khai thác từ năm 2028 là tham vọng lớn, nhất là với một công trình giao thông 2028 lần đầu ứng dụng công nghệ đường sắt cao tốc, đường đôi, điện khí hóa, tốc độ thiết kế lên tới 350 km/h. Về mặt tích cực, việc khởi công từ giữa tháng 4 và đặt mốc bàn giao mặt bằng Quảng Ninh sau khoảng 5 tháng cho thấy khả năng huy động nguồn lực và phối hợp giữa doanh nghiệp với chính quyền địa phương khá nhịp nhàng. Tuy nhiên, từ dầm, cầu đến 5 nhà ga (Cổ Loa, Gia Bình, Ninh Xá, Yên Tử, Hạ Long Xanh), khối lượng kỹ thuật vẫn còn rất lớn. Bất kỳ trục trặc nào về nguồn vốn, công nghệ hay nhân lực đều có thể khiến mốc 2028 bị thử thách. Quan điểm hợp lý lúc này là kỳ vọng vào đà tiến độ hiện tại, nhưng đồng thời tỉnh táo nhìn nhận rủi ro để không thần thánh hóa một dự án vẫn đang ở giai đoạn đầu.
