Lá phiếu gửi thông điệp về quyền lực tổng thống
Quyền lực tổng thống Mỹ là thẩm quyền hiến định cho phép người đứng đầu hành pháp điều hành chính phủ và quyết định một số vấn đề quốc gia, nhưng vẫn bị giới hạn bởi Quốc hội, luật pháp và các cơ chế kiểm soát khác. Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3/11 có thể làm thay đổi tương quan ở Washington, đặt Donald Trump trước hai năm cuối nhiệm kỳ với ít sự hậu thuẫn lập pháp hơn. Đây không chỉ là phép thử giữa hai đảng: nó còn phản ánh yêu cầu của cử tri về việc Quốc hội phải giám sát Nhà Trắng chặt chẽ hơn. Khảo sát AP cho thấy khoảng 70% cử tri đi bỏ phiếu cho rằng Quốc hội Mỹ chưa làm đủ để kiềm chế quyền lực của ông Trump. Con số ấy không tự động trao thêm quyền cho phe đối lập, nhưng là tín hiệu chính trị rõ ràng: nhiều cử tri không muốn một Quốc hội chỉ thuận theo tổng thống.
Một khảo sát trước bầu cử cũng cho thấy 58% người được hỏi muốn Quốc hội kiểm soát và cân bằng quyền lực của Trump, trong khi 25% muốn cơ quan này hỗ trợ chương trình nghị sự của ông. Khoảng cách ấy giúp lý giải vì sao thay đổi số ghế có thể mang ý nghĩa vượt khỏi cuộc đua đảng phái. Sau hai năm Nhà Trắng dựa vào Quốc hội do Cộng hòa kiểm soát, một cán cân mới sẽ buộc chính quyền thương lượng nhiều hơn. Tuy vậy, kỳ vọng cử tri về giám sát không đồng nghĩa mọi quyết định của tổng thống sẽ bị chặn. Chính sự khác biệt giữa mong muốn chính trị và quyền lực thực tế mới là điểm cần theo dõi.

Quốc hội có thể cản trở chương trình nghị sự
Nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, Nhà Trắng sẽ khó tiếp tục dựa vào đa số cùng đảng để thông qua các ưu tiên lập pháp. Những sáng kiến lớn có thể bị trì hoãn, sửa đổi hoặc bác bỏ; chính quyền sẽ phải tìm thỏa hiệp với một Quốc hội đối lập. Một Hạ viện do Dân chủ nắm quyền còn có thể chủ trì các ủy ban, tổ chức điều trần, yêu cầu tài liệu và điều tra hoạt động của chính quyền. Nếu đảng này đồng thời kiểm soát Thượng viện, áp lực đối với Nhà Trắng sẽ lớn hơn. Đây là ràng buộc thể chế cụ thể, không phải việc tổng thống mất quyền điều hành. Trump vẫn có thể đề xuất chính sách và sử dụng các thẩm quyền hành pháp, nhưng khả năng biến ưu tiên thành luật sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào thương lượng và sự ủng hộ tại Quốc hội Mỹ.
Vì thế, kịch bản đáng chú ý không phải Nhà Trắng bị tước quyền, mà là một tổng thống vẫn giữ thẩm quyền hiến định nhưng gặp thêm trở ngại khi chuyển quyết định chính trị thành chính sách. Thế đối đầu cũng có thể kéo dài sang ngân sách liên bang và trần nợ công, những vấn đề được dự báo có thể gây căng thẳng trong năm 2027. Đây là lý do thay đổi sau bầu cử giữa kỳ có thể khiến hai năm cuối nhiệm kỳ gay gắt hơn, chứ không nhất thiết làm chính sách trở nên ổn định hơn.

Bị giới hạn không có nghĩa là hết khó đoán
Một Quốc hội đối lập có thể ngăn hoặc làm chậm luật mới, nhưng không xóa hết các công cụ sẵn có của tổng thống. Trump vẫn nắm những thẩm quyền đáng kể về đối ngoại, quốc phòng và điều hành bộ máy hành pháp. Trong lĩnh vực thương mại, tổng thống cũng còn các quyền hạn theo luật; vì vậy, nguy cơ áp thuế hoặc dùng biện pháp kinh tế để gây sức ép không biến mất. Đây là ranh giới quan trọng: kiểm soát của Quốc hội có thể thu hẹp dư địa lập pháp, song không bảo đảm Nhà Trắng sẽ từ bỏ các quyết định đơn phương hay lựa chọn khó đoán.
Hơn nữa, Trump đã bước vào nhiệm kỳ tổng thống thứ hai và không thể tái tranh cử theo Tu chính án thứ 22 của Hiến pháp Mỹ. Điều đó làm thay đổi phép tính chính trị trong hai năm cuối, nhưng không cho phép kết luận trước ông sẽ phản ứng thế nào trước sự phản kháng của Quốc hội. Thị trường có thể bớt lo ngại về một số quyết định đơn phương, song bế tắc chính trị và xung đột ngân sách vẫn là rủi ro. Nói cách khác, Washington có thể bị buộc phải thương lượng nhiều hơn mà vẫn chưa chắc trở nên dễ đoán hơn.

Ràng buộc tăng, bất định vẫn còn
Thay đổi tương quan tại Quốc hội có khả năng làm suy yếu năng lực thúc đẩy chương trình nghị sự của Trump, nhất là nếu đối thủ kiểm soát một hoặc cả hai viện. Nhưng kiềm chế quyền lực tổng thống không phải công tắc bật tắt: điều trần, điều tra và thương lượng tạo thêm giới hạn, còn thẩm quyền hành pháp vẫn cho phép Nhà Trắng hành động trong nhiều lĩnh vực. Cuộc bầu cử giữa kỳ vì thế có thể đem lại Washington nhiều đối trọng hơn, chứ chưa chắc đem lại một chính quyền ít bất ngờ. Kết luận hợp lý nhất lúc này là Trump sẽ phải đối mặt với nhiều lực cản thể chế hơn; liệu điều đó dẫn đến thỏa hiệp hay thêm đối đầu vẫn còn bỏ ngỏ.






