Đổi cán cân chưa đồng nghĩa đổi chính sách
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu giữa nhiệm kỳ tổng thống nhằm bầu lại các ghế trong Quốc hội, qua đó có thể thay đổi tương quan quyền lực giữa Nhà Trắng và cơ quan lập pháp. Kết quả năm 2026 đang làm đảo chiều cán cân tại Washington: đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện, khiến các chính sách kinh tế của Tổng thống Donald Trump đối mặt với giám sát chặt hơn. Nhưng kỳ vọng rằng thay đổi ấy sẽ nhanh chóng kéo thuế quan Mỹ xuống là quá lạc quan. Quốc hội có thể chất vấn, điều trần và gây sức ép chính trị; còn nhiều quyết định thương mại vẫn nằm trong tay nhánh hành pháp. Điều đó khiến kết quả bầu cử quan trọng về quyền giám sát, nhưng chưa phải nút bấm để đảo ngược chính sách. Với doanh nghiệp và đối tác thương mại, điều cần theo dõi không chỉ là số ghế, mà là Nhà Trắng sẽ tiếp tục dùng thẩm quyền sẵn có đến đâu.
Thuế quan khó rời khỏi bàn cờ
Nghịch lý của cục diện mới là Quốc hội có thể làm chính quyền khó đạt đồng thuận lập pháp, nhưng không dễ chặn ngay các biện pháp thuế quan. Sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ việc dùng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế để áp một số loại thuế, chính quyền chuyển sang các căn cứ pháp lý khác. Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, Washington áp thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% với hàng hóa từ 60 nền kinh tế theo Mục 301, đồng thời tiếp tục dùng Mục 232 cho một số mặt hàng liên quan đến an ninh quốc gia. Các công cụ này vẫn cho Nhà Trắng dư địa hành động, dù phải tuân thủ điều tra và thủ tục pháp lý. Quốc hội Dân chủ có thể tập trung vào chi phí sinh hoạt và tác động thuế nhập khẩu lên người tiêu dùng. Nhưng sức ép giám sát không đồng nghĩa với việc các hàng rào hiện hành sẽ sớm biến mất.
Bế tắc lập pháp, bất định kinh tế
Sự chia rẽ giữa Nhà Trắng và Quốc hội có thể khiến những dự luật lớn khó thông qua, đồng thời làm các cuộc thương lượng ngân sách và trần nợ căng thẳng hơn. Đây là nơi kết quả bầu cử có thể tạo tác động rõ rệt: nếu chính sách thương mại phần lớn do Nhà Trắng định hướng, tài khóa lại phụ thuộc nhiều hơn vào Quốc hội. Nguy cơ đối đầu về ngân sách hoặc nghĩa vụ nợ sẽ làm thị trường khó đoán; ngược lại, bế tắc cũng có thể kìm hãm các chương trình chi tiêu mới hay cắt giảm thuế quy mô lớn. Bởi vậy, không nên xem thế chia rẽ là tín hiệu chắc chắn cho một hướng đi kinh tế duy nhất. Thêm vào đó, biến động địa chính trị tại Trung Đông có thể tác động đến nguồn cung dầu, giá năng lượng, lạm phát và chính sách tiền tệ. Những lực kéo này khiến triển vọng kinh tế phụ thuộc vào nhiều hơn kết quả bỏ phiếu.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho nhiều kịch bản
Trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ, khả năng dự báo chính sách Mỹ sẽ là thách thức lớn với doanh nghiệp Việt Nam: hạn chế lập pháp có thể song hành với việc Nhà Trắng sử dụng thường xuyên hơn các công cụ hành pháp. Vì vậy, đặt cược vào việc thuế quan giảm nhanh là chiến lược rủi ro. Doanh nghiệp nên theo dõi các cuộc điều tra thương mại, yêu cầu pháp lý và tín hiệu từ cơ quan hành pháp, đồng thời chuẩn bị phương án cho cả việc duy trì lẫn điều chỉnh hàng rào thuế. Các đối tác thương mại được khuyến nghị tiếp tục đối thoại, giữ quan hệ kinh tế ổn định và chủ động thích ứng với yêu cầu thương mại. Kết luận đáng lưu ý không phải là Quốc hội đã làm chính sách thương mại đổi hướng, mà là quyền lực mới khiến quá trình hoạch định khó đoán hơn. Thuế quan có thể trở thành điểm nóng tranh luận, nhưng quyền quyết định và khả năng thực thi vẫn phân tán không cân xứng giữa hai nhánh chính quyền.
