Kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và cuộc đua 4.622 học sinh TP.HCM
Kỳ thi chọn đội tuyển THPT tham dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là kỳ thi tuyển chọn những học sinh có thành tích học tập, rèn luyện xuất sắc ở các môn văn hóa để đại diện địa phương thi đấu ở cấp quốc gia, qua đó khẳng định chất lượng giáo dục, phát hiện và bồi dưỡng nhân tài cho hệ thống giáo dục phổ thông. Sáng 23-9, 4.622 học sinh lớp 10, 11 và 12 tại TP.HCM bước vào ngày thi đầu tiên của kỳ thi chọn đội tuyển cho kỳ thi năm 2026-2027. Đối tượng dự thi là học sinh có kết quả học tập và rèn luyện năm học 2025-2026 từ loại khá trở lên. Điều này cho thấy đây không phải một sân chơi đại trà, mà là vòng sàng lọc khắt khe dành cho nhóm học sinh giỏi TP.HCM. Số lượng thí sinh lớn phản ánh sức nóng cạnh tranh suất vào đội tuyển, đồng thời cho thấy các trường phổ thông đang đầu tư mạnh cho phong trào học sinh giỏi.
Tiếng Anh dẫn đầu: tín hiệu về ưu tiên mới của học sinh THPT
Dữ liệu đăng ký thi cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt về lựa chọn môn chuyên: tiếng Anh đang lên ngôi trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, môn tiếng Anh có số thí sinh dự thi đông nhất với 779 em, tiếp theo là ngữ văn 746, toán 642 và hóa học 408 thí sinh. Các môn còn lại gồm: vật lý 394, sinh học 375, địa lý 320, lịch sử 314, tin học 312, tiếng Trung 152, tiếng Pháp 92, tiếng Nhật 88 thí sinh. Con số này không chỉ cho thấy sức hút của thi tiếng Anh lớp 10-12 mà còn phản ánh nhận thức của phụ huynh và học sinh: ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, đang được nhìn nhận như chìa khóa mở rộng cơ hội học tập và nghề nghiệp. Việc tiếng Anh vượt cả toán và văn về lượng đăng ký cho thấy vị thế của các môn “truyền thống” đang dần chia sẻ hào quang với ngoại ngữ.
Cấu trúc kỳ thi và áp lực tuyển chọn đội tuyển THPT
Kỳ thi năm 2026-2027 được tổ chức tại 5 điểm thi thuộc 3 khu vực: THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT Marie Curie, THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (khu vực 1); THPT chuyên Hùng Vương (khu vực 2) và THPT Vũng Tàu (khu vực 3). Nội dung bài thi nằm trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, chương trình chuyên cấp THPT và các chương trình nâng cao, khiến kỳ thi này trở thành phép thử toàn diện cho cả kiến thức nền lẫn năng lực chuyên sâu. Mỗi môn có hai bài thi, thời gian 180 phút mỗi bài, bài thứ hai với ngoại ngữ là phần nghe, còn môn tin học là lập trình trên máy tính bằng C++, Pascal hoặc Python. Bài thi được chấm theo thang điểm 20 và điểm xét tuyển là tổng điểm của hai bài thi. Cấu trúc này tạo ra áp lực kép: thí sinh phải có nền tảng vững và khả năng chịu tải trong áp lực thời gian kéo dài, đồng thời buộc các trường phải có lộ trình bồi dưỡng dài hơi để học sinh đủ sức đi đường dài.
Tiêu chí chọn đội tuyển và cuộc sàng lọc khắc nghiệt
Không chỉ dừng lại ở một kỳ thi, chọn đội tuyển THPT tham dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia là cả quy trình sàng lọc nhiều tầng. Với các trường chuyên, tối thiểu 50% học sinh khối 12 được cử dự thi theo môn chuyên đang học; khối 10, 11 được cử tối đa 50% học sinh mỗi khối theo nhu cầu thực tế. Các trường THPT còn lại có từ 28 lớp trở lên được cử tối đa 5 học sinh một môn, trường dưới 28 lớp được cử tối đa 3 học sinh một môn. Sau kỳ thi, học sinh vào đội dự tuyển phải tiếp tục đáp ứng hai điều kiện: duy trì xếp loại học tập, rèn luyện từ khá trở lên và tham gia đầy đủ các buổi bồi dưỡng, đạt yêu cầu qua các bài kiểm tra trong quá trình bồi dưỡng. Đáng chú ý, học sinh lớp 12 thuộc đội tuyển chính thức tham dự kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia được công nhận đạt giải nhất học sinh giỏi cấp thành phố năm học 2026-2027. Cơ chế này tạo động lực mạnh, nhưng đồng thời khiến cuộc cạnh tranh trở nên khốc liệt, đòi hỏi học sinh giỏi TP.HCM phải cân bằng giữa phong trào, học chính khóa và hành trình luyện thi dài hạn.
Từ TP.HCM nhìn rộng hơn: xu hướng môn học và sức ép thành tích
Việc tiếng Anh dẫn đầu về số lượng thí sinh trong kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia cho thấy một dịch chuyển chiến lược trong lựa chọn môn học của học sinh THPT ở đô thị lớn. Đội tuyển ở TP.HCM hiện có đầy đủ các môn: ngữ văn, lịch sử, địa lý, toán, vật lý, hóa học, sinh học, tin học, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Trung, tiếng Nhật, cho thấy hệ thống vẫn duy trì bức tranh đa dạng môn chuyên. Tuy vậy, cán cân đang nghiêng về các môn có lợi thế rõ ràng về cơ hội dài hạn, trong đó tiếng Anh là điển hình. Khi các địa phương khác cũng tổ chức kỳ thi với quy mô riêng, sự chênh lệch về số lượng thí sinh theo từng môn nhiều khả năng sẽ phản ánh khác biệt vùng miền: những nơi có thế mạnh lâu năm về toán, lý, hóa có thể vẫn giữ được độ “hot” của khối tự nhiên, trong khi đô thị lớn lại chuyển trọng tâm sang ngoại ngữ và các môn gắn với hội nhập. Từ xu hướng này, câu hỏi đáng đặt ra cho ngành giáo dục là làm sao duy trì được chiều sâu của các môn khoa học cơ bản, đồng thời tiếp sức cho sự lên ngôi của ngoại ngữ mà không biến kỳ thi học sinh giỏi quốc gia thành cuộc chạy đua thuần túy về thành tích.
