Kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia: bức tranh ưu tiên môn học đang thay đổi
Kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia tại TP.HCM là kỳ thi tuyển chọn những học sinh lớp 10-12 có thành tích học tập và rèn luyện xuất sắc để tham gia kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, đồng thời phản ánh khá rõ xu hướng lựa chọn môn học và ưu tiên đầu tư học thuật của các nhà trường và phụ huynh trong bậc THPT hiện nay.
Sáng 23-9, 4.622 học sinh lớp 10 đến 12 ở TP.HCM bước vào ngày thi đầu tiên của kỳ thi chọn đội tuyển để thi học sinh giỏi quốc gia năm học 2026-2027. Họ là những em có kết quả học tập và rèn luyện năm học 2025-2026 từ khá trở lên, được các trường lựa chọn kỹ càng trước khi cử tham dự kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia. Điều này cho thấy đây không chỉ là một sân chơi, mà là tầng cao nhất trong hệ thống thi học sinh giỏi phổ thông, nơi tập trung những kỳ vọng lớn về danh hiệu và cơ hội sau này. Từ góc nhìn đó, cơ cấu môn thi và số lượng đăng ký trở thành tín hiệu quan trọng về ưu tiên học tập.
Tiếng Anh dẫn đầu: từ con số 779 đến sức nặng của một xu thế
Trong toàn bộ các môn của kỳ thi chọn đội tuyển, Tiếng Anh nổi lên như ngôi sao sáng: đây là môn có số thí sinh dự thi đông nhất với 779 em. Kế tiếp là Ngữ văn với 746 thí sinh, Toán 642 và Hóa 408 thí sinh. Cụm môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội còn lại dao động từ hơn 300 đến dưới 400 thí sinh: Vật lý 394, Sinh học 375, Địa lý 320, Lịch sử 314, Tin học 312. Các ngoại ngữ khác như Tiếng Trung (152), Tiếng Pháp (92) và Tiếng Nhật (88) có quy mô nhỏ hơn đáng kể.
Nhìn vào các con số này, không khó để thấy sức hút của môn tiếng Anh lớp 10-12 trong tâm lý lựa chọn môn thi học sinh giỏi. Khi học sinh đã phải cân nhắc rất kỹ giữa khả năng, cơ hội thành tích và lợi ích lâu dài, việc Tiếng Anh vượt qua cả Toán và Văn về số lượng cho thấy phụ huynh và nhà trường đang xem môn này như “tấm hộ chiếu” quan trọng nhất cho cánh cửa đại học, học bổng và việc làm sau này.
Cấu trúc kỳ thi và cuộc đua tuyển chọn: không chỉ là chuyện điểm số
Kỳ thi chọn đội tuyển học sinh giỏi quốc gia của TP.HCM diễn ra trong hai ngày 23 và 24-9 tại 5 điểm thi: THPT chuyên Lê Hồng Phong, THPT Marie Curie, THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (khu vực 1), THPT chuyên Hùng Vương (khu vực 2) và THPT Vũng Tàu (khu vực 3). Mỗi môn có hai bài thi, đều tổ chức vào buổi sáng, với thời gian làm bài 180 phút cho mỗi bài. Riêng ngoại ngữ, bài thi thứ hai là phần nghe; môn Tin học, bài thi thứ hai là lập trình trên máy tính bằng C++, Pascal hoặc Python.
Đối tượng dự thi là học sinh lớp 10, 11, 12 có hạnh kiểm và học lực từ khá trở lên. Các trường chuyên phải cử tối thiểu 50% học sinh khối 12 dự thi theo môn chuyên; khối 10 và 11 có thể cử tối đa 50% học sinh mỗi khối. Trường THPT thường được ấn định số lượng theo quy mô trường: từ 28 lớp trở lên được cử tối đa 5 học sinh/môn, dưới 28 lớp tối đa 3 học sinh/môn. Cách thiết kế này cho thấy kỳ thi không chỉ đánh giá năng lực cá nhân mà còn là bài kiểm tra khả năng phát hiện, bồi dưỡng nhân tài của từng trường.
Ý nghĩa của việc Tiếng Anh dẫn đầu và những câu hỏi cho chiến lược môn học
Việc Tiếng Anh trở thành môn có số thí sinh đông nhất trong kỳ thi chọn đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia không phải hiện tượng nhất thời, mà phản ánh dịch chuyển lâu dài trong ưu tiên giáo dục của bậc THPT. Khi nội dung bài thi đều nằm trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, nội dung dạy học các môn chuyên và chương trình nâng cao cấp THPT, học sinh hoàn toàn ý thức được rằng thành công ở môn nào gắn chặt với lộ trình học tập sau này.
Câu hỏi đặt ra là: trong cuộc đua thi học sinh giỏi, chúng ta có đang thiên lệch vào những môn “có lợi” cho hồ sơ hơn là nuôi dưỡng đa dạng tài năng? Số lượng khiêm tốn của các ngoại ngữ như Tiếng Pháp, Tiếng Nhật, Tiếng Trung hay của các môn khoa học xã hội cho thấy những lĩnh vực quan trọng vẫn đang ở “vùng trũng” chọn lựa. Nếu không có chiến lược khuyến khích và đầu tư cân bằng hơn, bức tranh nhân lực chất lượng cao trong tương lai rất dễ bị lệch về một vài nhóm kỹ năng.
Từ đội dự tuyển đến sân chơi quốc gia: bước sàng lọc cuối cùng
Sau kỳ thi này, bài thi của thí sinh được chấm theo thang điểm 20, điểm xét tuyển là tổng điểm của hai bài thi. Từ đó, Sở sẽ chọn đội dự tuyển để tiếp tục bồi dưỡng trước khi chốt danh sách chính thức tham gia kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Học sinh trong đội dự tuyển phải đáp ứng yêu cầu: tiếp tục giữ hạnh kiểm và học lực từ khá trở lên theo kết quả học kỳ hoặc năm học liền kề; tham gia đầy đủ các buổi bồi dưỡng và đạt yêu cầu các bài kiểm tra trong quá trình bồi dưỡng.
Đáng chú ý, học sinh lớp 12 trong đội tuyển chính thức và tham dự kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia sẽ được công nhận đạt giải nhất học sinh giỏi cấp thành phố năm học 2026-2027. Điều này càng làm kỳ thi chọn đội tuyển trở thành “cửa ải” then chốt, nơi số phận nhiều năm học được quyết định trong vài buổi sáng thi. Từ góc nhìn xã hội, đây là thời điểm thích hợp để ngành giáo dục xem lại: chúng ta đang dùng kỳ thi chọn đội tuyển để phát hiện nhân tài một cách công bằng, đa dạng, hay để tái khẳng định những ưu tiên quen thuộc quanh vài môn “thời thượng” như Tiếng Anh?
