Khi chỉ đạt 21% chỉ tiêu: thất bại của một mô hình phát triển
Khu công nghiệp Gia Lai là hệ thống các không gian sản xuất tập trung được quy hoạch nhằm thu hút đầu tư công nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tạo công ăn việc làm, nhưng kết quả thu hút dự án thấp cho thấy mô hình hiện nay đang vận hành dưới chuẩn kỳ vọng. Đối với 7 khu công nghiệp còn dư địa, tỉnh giao thu hút 57 dự án với tổng vốn đầu tư tối thiểu 31.500 tỷ đồng, nhưng sau 9 tháng mới có 12 dự án, đạt 21% chỉ tiêu, với tổng vốn đăng ký tương đương 10% kế hoạch. Đằng sau những con số khô lạnh là một sự thật khó chịu: bộ máy nhà nước, nhà đầu tư hạ tầng và doanh nghiệp thứ cấp vẫn chưa cùng nhìn khu công nghiệp như một ưu tiên có tính sống còn. Với 423 dự án thứ cấp đã được cấp chủ trương nhưng tỷ lệ lấp đầy bình quân chỉ 33,5%, Gia Lai đang sở hữu nhiều khu đất công nghiệp nhưng ít "động cơ" vận hành, khiến tiềm năng vùng bị giam chân trong quy hoạch trên giấy hơn là trong các dây chuyền sản xuất thực sự.
Thủ tục hành chính: nút thắt đầu tiên cần tháo gấp
Nếu phải chọn một điểm nghẽn phát triển công nghiệp nổi bật nhất hiện nay ở Gia Lai, thủ tục hành chính là ứng viên hàng đầu. Toàn tỉnh đang theo dõi, đôn đốc khởi công 419 dự án với tổng vốn đầu tư lớn, nhưng đến tháng 9, trong số 168 dự án phải khởi công thì vẫn còn 52 dự án chưa khởi công, 31 dự án tại 22 xã, phường đã quá hạn từ 2–3 tháng. Thực tế này không thể chỉ đổ cho nhà đầu tư chậm trễ. Dù UBND tỉnh đã ban hành Quyết định 3263 về quy chế phối hợp giải quyết thủ tục đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy, nhiều cơ quan cấp cơ sở vẫn kéo dài thời gian xử lý hồ sơ so với quy định. Có hồ sơ đánh giá tác động môi trường bị kéo dài thêm 10 ngày, thủ tục giao đất cấp tỉnh bị một xã hẹn trả kết quả dài hơn tới 20 ngày so với quy chế. Khi luật chơi đã rõ mà người cầm còi vẫn thổi sai nhịp, bất kỳ nhà đầu tư nghiêm túc nào cũng phải cân nhắc lại việc đưa dòng vốn vào đây.
Giải phóng mặt bằng và hạ tầng: mặt đất chưa sạch, khung chưa xong
Ngay cả khi vượt qua được rào cản thủ tục, nhà đầu tư vào khu công nghiệp Gia Lai vẫn vấp phải hai bức tường khác: giải phóng mặt bằng công nghiệp và hạ tầng khu công nghiệp. Tại KCN Nam Pleiku, dù đã thu hút được 3/8 dự án theo chỉ tiêu, hạ tầng kỹ thuật mới thực hiện gần 38% trong khi thời hạn hoàn thành đặt ra đến hết tháng 10. KCN Tây Giang có quy mô 300 ha, nhưng mới giải phóng khoảng 80/250 ha đã kiểm đếm, tức phần lớn diện tích vẫn nằm trong tình trạng "nửa dở dang". UBND tỉnh thừa nhận hàng loạt vướng mắc liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng, giao và cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, quy hoạch chi tiết 1/500, môi trường, phòng cháy chữa cháy, xây dựng. Khi nền đất không sạch, tuyến đường chưa thông, nhà máy xử lý nước thải chưa có và điều kiện môi trường chưa đáp ứng, khó có doanh nghiệp công nghệ cao nào mạo hiểm đặt dây chuyền tại đây, nhất là khi giá thuê đất được đánh giá là cao so với chất lượng hạ tầng.
Xúc tiến đầu tư yếu và trách nhiệm chưa rành mạch
Thu hút đầu tư công nghiệp không thể thành công nếu xúc tiến đầu tư vẫn vận hành kiểu "bắt tay xong rồi về" như chính lãnh đạo tỉnh đã phê bình. Trường hợp KCN Becamex Bình Định là một cảnh báo: được giao thu hút 20 dự án nhưng sau 9 tháng vẫn chưa có dự án nào, dù doanh nghiệp hạ tầng cho biết đã tiếp xúc 44 nhà đầu tư tiềm năng, đón 13 đoàn khảo sát, tổ chức hơn 50 hội nghị, hội thảo. Sự lệch pha giữa nỗ lực tiếp thị và kết quả cho thấy thông điệp về năng lực hạ tầng, nhân lực và chi phí logistics của khu công nghiệp Gia Lai chưa đủ sức thuyết phục. Ở chiều ngược lại, tỉnh cũng chỉ ra trách nhiệm của nhà đầu tư: chậm bố trí kinh phí giải phóng mặt bằng, chậm nhận bàn giao đất dù đã đủ điều kiện, chậm hoàn thiện thủ tục hoặc chưa triển khai thi công theo cam kết. Khi cả phía công và phía tư đều không thực hiện đúng phần việc của mình, các biên bản ghi nhớ đầu tư khó có cơ hội trở thành nhà máy, kho bãi và dòng thuế thực tế.
Muốn khu công nghiệp cất cánh: phải siết kỷ luật, đổi cách làm
Điều tích cực là tỉnh Gia Lai đã bắt đầu thừa nhận rõ các điểm nghẽn và đưa ra giải pháp cụ thể, thay vì chỉ nói chung chung về "khó khăn khách quan". UBND tỉnh yêu cầu nhà đầu tư tập trung tối đa nguồn lực, bố trí đầy đủ kinh phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, nhận bàn giao đất và tổ chức thi công ngay trên phần diện tích đủ điều kiện; các dự án phải lập tiến độ chi tiết từ khâu mặt bằng đến khởi công, thi công và hoàn thành. Sở Tài chính được giao theo dõi, đôn đốc để dự án chậm nhất cũng phải khởi công trước ngày 15/10. Về phía nhà nước, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan quản lý vào cuộc quyết liệt hơn, giao Ban Quản lý khu kinh tế làm đầu mối tiếp nhận vướng mắc từ khu công nghiệp, Sở Công Thương xử lý vấn đề liên quan cụm công nghiệp, đồng thời nhấn mạnh phải đẩy nhanh làm hạ tầng song song với dự án thứ cấp để nhà đầu tư triển khai ngay khi vào khu. Nếu những yêu cầu này được thực thi nghiêm túc, khu công nghiệp Gia Lai có cơ hội thoát khỏi tình trạng "đẹp trên quy hoạch, yếu trong thực tế" và trở thành động lực thực sự cho chuyển dịch công nghiệp của tỉnh.
