Khu công nghiệp xanh Tây Giang: bước ngoặt chiến lược của Gia Lai
Khu công nghiệp xanh Gia Lai tại Tây Giang là một khu công nghiệp có quy mô 300ha, định hướng phát triển theo mô hình xanh, hiện đại, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp sạch, chế biến sâu, năng lượng tái tạo, dệt may và công nghiệp hỗ trợ, với mục tiêu vừa thu hút đầu tư, vừa đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững công nghiệp.
Điểm đáng nói không chỉ là quy mô khoảng 300ha với tổng vốn đầu tư gần 1.800 tỷ đồng, mà là lựa chọn đi thẳng vào mô hình khu công nghiệp xanh. Trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn ưu tiên lấp đầy đất công nghiệp bằng mọi giá, Gia Lai chọn cách đặt thanh chuẩn cao ngay từ đầu để tránh rơi vào bẫy công nghiệp “bẩn”, khó sửa sau này. Khu công nghiệp (KCN) Tây Giang nằm trên trục Đông - Tây quốc lộ 19, thuận lợi kết nối Cảng Quy Nhơn, Cảng hàng không Phù Cát và đường cao tốc Quy Nhơn - Pleiku. Đây là một quyết định mang tính định vị: Gia Lai muốn bước vào cuộc cạnh tranh hạ tầng không chỉ bằng giá thuê đất rẻ, mà bằng chất lượng không gian sản xuất và hệ sinh thái logistics gắn với dải hành lang Đông – Tây.
Ý nghĩa kinh tế – xã hội: từ lợi thế vị trí đến chuỗi giá trị mới
Đặt trong chiến lược phát triển của tỉnh, khu công nghiệp Tây Giang được xem là “dự án động lực, góp phần phát huy lợi thế về vị trí, quỹ đất và nguồn lao động, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, thu nhập và hình thành các chuỗi liên kết sản xuất - dịch vụ”. Đây là phát biểu cho thấy tỉnh không coi khu công nghiệp chỉ là nơi cho thuê đất, mà là trung tâm của chuỗi giá trị công nghiệp – dịch vụ mới.
Khi các doanh nghiệp thứ cấp đi vào hoạt động, KCN Tây Giang được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, hình thành các chuỗi liên kết sản xuất - dịch vụ, đồng thời tạo việc làm, thu nhập, hạ tầng và nguồn thu bền vững cho địa phương. Điều này có ý nghĩa cụ thể với người dân: thêm cơ hội việc làm tại chỗ, đa dạng ngành nghề ngoài nông nghiệp; hạ tầng điện, nước, giao thông được cải thiện theo; dịch vụ hậu cần, thương mại, nhà ở công nhân có cơ hội phát triển. Tuy nhiên, để những lợi ích này thành hiện thực, Gia Lai phải quản lý chất lượng dự án và tránh tình trạng khu công nghiệp “treo”, hạ tầng chậm, nhà đầu tư thứ cấp không đến.
Tiêu chuẩn xanh và bài toán phát triển bền vững công nghiệp
Gắn nhãn “khu công nghiệp xanh Gia Lai” là một chuyện, biến nó thành thực tế lại là câu chuyện khác. Tỉnh đã đặt ra những yêu cầu khá cụ thể: dự án phải bảo đảm chất lượng, an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy, môi trường và tuân thủ quy định pháp luật. Nhà đầu tư hạ tầng được yêu cầu xúc tiến đầu tư song song với xây dựng, ưu tiên doanh nghiệp có công nghệ tiên tiến, sử dụng đất hiệu quả, giá trị gia tăng cao và thân thiện môi trường; đồng thời đào tạo, tuyển dụng lao động địa phương và thực hiện tốt trách nhiệm xã hội.
Nhìn từ góc độ phát triển bền vững công nghiệp, đây là bước tiến tích cực: tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội được đưa vào ngay từ khâu lựa chọn nhà đầu tư thứ cấp. Tuy vậy, thách thức nằm ở chỗ giám sát và thực thi. Nếu không có hệ thống quan trắc môi trường độc lập, cơ chế xử phạt rõ ràng, nguy cơ “xanh trên giấy” là có thật. Gia Lai cũng cần tránh tình trạng chạy theo dệt may, công nghiệp hỗ trợ giá trị thấp mà bỏ qua cơ hội với các dự án công nghệ cao và năng lượng tái tạo có yêu cầu môi trường khắt khe hơn nhưng giá trị dài hạn lớn hơn.
Cuộc đua hạ tầng: Tây Giang trong bức tranh các dự án lớn của Gia Lai
KCN Tây Giang không xuất hiện đơn lẻ, mà nằm trong một “làn sóng” dự án hạ tầng Gia Lai khởi công cùng ngày để chào mừng kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Trong đó, nổi bật là dự án thành phần 2 đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku, đoạn Km22+000 - Km90+000, có tổng mức đầu tư khoảng 27.576 tỷ đồng, dài 68,895km, đi qua nhiều xã như Bình Phú, Bình Khê, Ya Hội, Đak Pơ, Hra và phường An Bình.
Song song là các dự án hạ tầng khác như tuyến đường ven biển ĐT.639, đoạn Mỹ Thành - Lại Giang, thuộc Dự án Phát triển tích hợp thích ứng với tổng mức đầu tư 2.660 tỷ đồng, cùng nhiều tuyến đường đô thị và một nhà máy sản xuất viên nén chất đốt và pallet với tổng vốn hơn 461 tỷ đồng. Bức tranh này cho thấy Gia Lai đang chọn chiến lược “mở toang” hạ tầng giao thông và công nghiệp cùng lúc, đặt cược vào khả năng trở thành điểm trung chuyển mới giữa Tây Nguyên và duyên hải. Ưu điểm là tạo cú hích đồng bộ, nhưng rủi ro nằm ở khả năng điều phối vốn, giải phóng mặt bằng và bảo đảm tiến độ, tránh tình trạng công trình dang dở kéo dài.
Tiến độ 2027–2029 và những điều Gia Lai phải làm để không bỏ lỡ cơ hội
Theo kế hoạch, hạ tầng kỹ thuật KCN Tây Giang sẽ bàn giao mặt bằng sạch cho các nhà đầu tư thứ cấp từ quý I/2027 và hoàn thành toàn bộ trong quý IV/2029. Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu nhà đầu tư khẩn trương hoàn thiện kế hoạch, bố trí đủ nguồn lực, ưu tiên hoàn thành hạ tầng có khả năng tiếp nhận nhà đầu tư thứ cấp từ tháng 1/2027. Đây là khung thời gian tham vọng, nhất là trong bối cảnh nhiều khu công nghiệp ở nơi khác chậm tiến độ vì giải phóng mặt bằng và thiếu vốn.
Để không bỏ lỡ cơ hội, Gia Lai cần ba điểm then chốt. Một là kỷ luật tiến độ: nếu mốc 2027 trễ, niềm tin nhà đầu tư thứ cấp sẽ giảm. Hai là chiến lược thu hút chọn lọc, bám đúng định hướng khu công nghiệp xanh, tránh chấp nhận dự án ô nhiễm chỉ để lấp đầy diện tích. Ba là gắn khu công nghiệp với đào tạo nghề và phát triển đô thị, bảo đảm người dân địa phương là người hưởng lợi chính, chứ không chỉ là nguồn cung đất đai và lao động giá rẻ. Nếu làm được, khu công nghiệp Tây Giang có thể trở thành hình mẫu cho phát triển bền vững công nghiệp của Gia Lai, thay vì một khu đất công nghiệp nữa trên bản đồ.
