Thương mại Việt Nam Malaysia: Bước nhảy 44,2% và ý nghĩa thực sự
Thương mại Việt Nam Malaysia là tổng giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nền kinh tế, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi cung ứng, cấu trúc ngành và sức cạnh tranh của doanh nghiệp hai nước trong bối cảnh hội nhập khu vực và toàn cầu. Khi kim ngạch song phương tăng vọt, đó không chỉ là câu chuyện về số liệu mà còn là thước đo cho vị thế, khả năng tận dụng các hiệp định thương mại và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trước những thay đổi của kinh tế khu vực. Tăng trưởng mạnh mẽ nhưng mất cân đối sẽ tạo áp lực phải tái cấu trúc chiến lược xuất khẩu, còn tăng trưởng đi kèm cải thiện chất lượng hàng hóa sẽ mở ra chu kỳ hợp tác mới, sâu hơn và bền hơn. Theo cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều trong 9 tháng đã tăng 44,2% so với cùng kỳ, vượt kết quả cả năm trước đó. Điều này cho thấy thương mại Việt Nam Malaysia đang bước vào giai đoạn bứt phá hiếm thấy sau nhiều năm tăng trưởng bình quân chỉ 8,52% mỗi năm giai đoạn 2015-2025. Vấn đề không còn là “có tăng trưởng hay không”, mà là Việt Nam sẽ tận dụng đà tăng này để nâng chất lượng xuất khẩu, thu hẹp khoảng cách nhập siêu và dịch chuyển lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi khu vực.
Động lực tăng trưởng: Điện tử, máy móc dẫn dắt, cà phê và nông sản cần chiến lược mới
Tăng trưởng 44,2% không phải ngẫu nhiên; nó được dẫn dắt bởi sự bứt phá của nhóm hàng công nghệ và công nghiệp chế tạo. Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện xuất khẩu tăng tới 170%, lần đầu sau ba năm vượt mốc kim ngạch trên 1 tỷ USD, trong khi máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng tăng hơn 55% và nhiều nhóm hàng công nghiệp khác cũng tăng mạnh. Ở chiều nhập khẩu, chính các nhóm này cùng xăng dầu, hóa chất và dầu mỡ động thực vật cũng tăng rất cao, phản ánh sự gắn kết ngày càng chặt giữa hai nền công nghiệp. Điều đáng nói là các mặt hàng truyền thống như cà phê, gạo, phương tiện vận tải và xăng dầu lại giảm kim ngạch xuất khẩu. Đây là tín hiệu cảnh báo: nếu Việt Nam không nhanh chóng tái định vị nông sản và hàng truyền thống bằng chiến lược thương hiệu, chế biến sâu và tiêu chuẩn hóa, lợi thế lâu nay sẽ bị bào mòn. Việc Thương vụ Việt Nam tại Malaysia chủ động kết nối đối tác cho doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, như buổi làm việc với Công ty TNHH Vàng Ban Mê tại Kuala Lumpur, cho thấy nỗ lực “cứu” và nâng cấp các ngành hàng này bằng cách đưa chúng vào chuỗi giá trị mới.
Thâm hụt thương mại và bài toán tái cân bằng trong chuỗi cung ứng khu vực
Đằng sau bức tranh tăng trưởng ấn tượng là khoảng cách nhập siêu ngày càng rộng. Thâm hụt thương mại của Việt Nam với Malaysia trong 9 tháng đã vượt mức cả năm trước, cho thấy cấu trúc thương mại đang nghiêng mạnh về nhập khẩu các sản phẩm công nghệ, xăng dầu và nguyên liệu. Nếu xu hướng này kéo dài, Việt Nam sẽ phụ thuộc hơn vào nguồn cung từ Malaysia trong những mắt xích quan trọng của chuỗi sản xuất, trong khi giá trị gia tăng từ xuất khẩu vẫn chưa tương xứng. Tuy nhiên, đây không chỉ là rủi ro mà còn là cơ hội tái cân bằng. Malaysia là nền kinh tế công nghiệp mới, đa dạng ngành, có năng suất lao động cao và là mắt xích lớn trong thị trường bán dẫn toàn cầu, với kế hoạch đầu tư hơn 100 tỷ USD cho ngành bán dẫn. Thay vì chỉ nhập khẩu, doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, hợp tác sản xuất, gia công và dịch vụ hỗ trợ để biến nhập khẩu thành nền tảng cho xuất khẩu giá trị cao. Bài toán không phải giảm nhập bằng mọi giá, mà là biến dòng nhập khẩu hiện tại thành “đòn bẩy” cho chiến lược công nghiệp hóa và nâng cấp chuỗi giá trị của Việt Nam.
Hồ sơ thị trường Malaysia: Công cụ chiến lược cho doanh nghiệp Việt Nam
Để chuyển từ tăng trưởng số lượng sang tăng trưởng chất lượng, doanh nghiệp Việt Nam cần hiểu sâu cơ hội thị trường Malaysia, thay vì chỉ nhìn vào kim ngạch xuất nhập khẩu. Malaysia là nền kinh tế hỗn hợp, công nghiệp hóa cao, thu nhập trung bình khá, có khả năng cạnh tranh và đổi mới thuộc nhóm dẫn đầu trong ASEAN, đồng thời là trung tâm thương mại Hồi giáo toàn cầu và nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất khu vực. Đây là thị trường có yêu cầu cao về tiêu chuẩn, nhưng cũng sẵn sàng trả giá tốt cho sản phẩm có chất lượng, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện thương hiệu rõ ràng. Nhận thấy điều đó, Thương vụ Việt Nam tại Malaysia đã xây dựng bộ Hồ sơ thị trường Malaysia để giúp cộng đồng doanh nghiệp trong nước hiểu rõ hơn về cấu trúc ngành, quy định, xu hướng tiêu dùng và cơ hội đầu tư tại đây. Việc hai nước cùng là thành viên CPTPP và RCEP tạo thêm nền tảng pháp lý và ưu đãi thuế quan để doanh nghiệp Việt Nam khai thác tốt hơn cơ hội thị trường Malaysia, không chỉ ở quy mô kim ngạch mà còn ở chất lượng và cấu trúc thương mại song phương. Nếu coi Hồ sơ thị trường là “bản đồ”, thì trách nhiệm của doanh nghiệp là đọc kỹ, chọn đúng lộ trình và dám đầu tư dài hạn.
Triển vọng đến 2027: Từ mục tiêu 20–25 tỷ USD đến yêu cầu nâng cấp chiến lược
Với tốc độ tăng trưởng 44,2% trong 9 tháng và việc kim ngạch đã vượt cả năm trước, mục tiêu sớm đạt 20 rồi 25 tỷ USD trong thương mại Việt Nam Malaysia không còn là tham vọng xa vời. Nhưng nếu chỉ chạy theo con số, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội dùng giai đoạn bứt phá này để tái định hình vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực. Malaysia là đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam trong ASEAN, và việc cùng tham gia CPTPP đã tạo ra động lực mới, sâu sắc và bền vững cho hợp tác thương mại song phương, cả về quy mô lẫn chất lượng. Từ nay đến 2027, ưu tiên không nên dừng ở việc tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà phải là: đẩy mạnh xuất khẩu nhóm hàng công nghệ, chế biến sâu; nâng cấp nông sản và hàng truyền thống bằng thương hiệu và tiêu chuẩn; chủ động tham gia chuỗi bán dẫn, kinh tế số và thương mại Hồi giáo; đồng thời sử dụng các công cụ như Hồ sơ thị trường Malaysia để giảm rủi ro và tăng khả năng cạnh tranh. Nếu làm được, thương mại Việt Nam Malaysia sẽ không chỉ là câu chuyện tăng trưởng 44%, mà là bước chuyển chiến lược giúp Việt Nam tiến lên nấc thang giá trị cao hơn trong khu vực.
