Từ phên dậu thành cửa ngõ kinh tế
Trung du và miền núi phía Bắc là vùng gồm các tỉnh miền núi, trung du ở phía Bắc, có vị trí chiến lược về quốc phòng, môi trường và giao thương với Trung Quốc, đồng thời giữ vai trò kết nối các hành lang kinh tế trong khu vực. Tham vọng biến vị trí ấy thành lợi thế phát triển là hợp lý, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa khi đường sá, đường sắt và cơ chế phối hợp vượt qua ranh giới từng tỉnh cùng vận hành.
Sáng 28/10, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chủ trì cuộc họp trực tuyến với lãnh đạo Lào Cai, Phú Thọ, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Cao Bằng và Lạng Sơn. Bà yêu cầu các địa phương kiên định mục tiêu tăng trưởng hai con số, gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn.
Định hướng được đặt ra là chuyển lợi thế “phên dậu” thành cửa ngõ kết nối ASEAN Trung Quốc, cụ thể là với vùng Tây Nam Trung Quốc. Đây không nên chỉ là khẩu hiệu địa lý: kết nối phải giúp hàng hóa lưu thông thuận lợi hơn, tạo cơ hội việc làm và đưa dịch vụ thiết yếu đến gần người dân vùng biên.
Tăng trưởng khá nhưng chưa đủ rộng
Con số tăng trưởng cho thấy đà đi lên, nhưng cũng phơi bày giới hạn của mô hình hiện tại. Trong chín tháng năm 2026, GRDP toàn vùng tăng 9,43%, vượt mức bình quân cả nước là 9,01%, song chỉ chiếm khoảng 8,5% quy mô kinh tế quốc gia. Công nghiệp và xây dựng tăng 13,03%, đóng góp khoảng 57% mức tăng trưởng vùng.
Đà phát triển còn tập trung vào Thái Nguyên và Phú Thọ; hai địa phương này chiếm 56,4% quy mô kinh tế vùng. Trong khi đó, nhiều tỉnh vẫn dựa nhiều vào nông nghiệp, khai khoáng và thủy điện, còn các năng lực sản xuất mới hình thành chậm. Vì vậy, tăng trưởng vùng phía Bắc không thể được đánh giá chỉ bằng thành tích của vài đầu tàu: nếu các tỉnh còn lại không mở rộng cơ hội sản xuất, khoảng cách nội vùng sẽ tiếp tục kìm chân toàn khu vực.
Phó Thủ tướng gọi mục tiêu tăng trưởng hai con số là yêu cầu không thể lùi và đòi hỏi các tỉnh rà soát kịch bản đến từng tuần, tháng, ngành và sản phẩm, với trách nhiệm được xác định rõ. Nhưng mục tiêu cao cần đi cùng động lực đa dạng hơn; nếu không, áp lực hoàn thành chỉ tiêu có thể khiến địa phương dựa thêm vào các nguồn tăng trưởng sẵn có thay vì xây dựng nền tảng bền vững.
Đầu tư công là phép thử của năng lực thực thi
Nút thắt trực tiếp nhất là khả năng đưa vốn từ kế hoạch vào công trình. Toàn vùng mới giải ngân khoảng 44.500 tỷ đồng, đạt 63,6% kế hoạch Thủ tướng giao, thấp hơn mức bình quân cả nước 69,4%; vùng còn 178 dự án tồn đọng, kéo dài. Trong bối cảnh ấy, đầu tư công miền núi không thể dừng ở việc phân bổ vốn: từng dự án phải có mặt bằng, vật liệu, người chịu trách nhiệm và mốc hoàn thành khả thi.
Chín dự án giao thông trọng điểm liên vùng, trong đó có cao tốc Bắc Kạn – Cao Bằng, Hữu Nghị – Chi Lăng và đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đang chậm vì vướng giải phóng mặt bằng và nguồn cung vật liệu. Đây là những trở ngại có tính dây chuyền: một đoạn tuyến đình trệ có thể làm giảm giá trị kết nối của cả hành lang, bất kể các tỉnh khác đã hoàn thành phần việc của mình.
Yêu cầu giải ngân 100% kế hoạch vào cuối năm 2026 và điều chuyển vốn khỏi dự án chậm sang dự án có khả năng hoàn thành là cần thiết. Tuy nhiên, chạy theo tỷ lệ giải ngân không thể thay thế chất lượng công trình. Trọng tâm phải là tháo gỡ vướng mắc thực tế, phối hợp tiến độ giữa các tỉnh và ưu tiên những tuyến tạo liên kết liên vùng.
Liên kết vùng phải thành việc làm cụ thể
Cửa ngõ không hình thành nếu mỗi tỉnh chỉ tối ưu đoạn đường nằm trong địa giới của mình. Hạ tầng cần được nối thông với các tuyến xuyên vùng và cửa khẩu; quy hoạch, tiến độ giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu và điều chuyển vốn phải được phối hợp như một chương trình chung. Khi đó, kết nối ASEAN Trung Quốc mới có thể chuyển thành dòng lưu thông và hoạt động kinh tế thực chất, thay vì danh xưng trong chiến lược.
Chính phủ yêu cầu các tỉnh sớm xây dựng kịch bản phát triển kinh tế - xã hội cho năm 2027 và giai đoạn 2027–2030, đồng thời làm rõ người phụ trách, công việc, tiến độ, trách nhiệm, quy trình và kết quả. Đây là cơ hội để gắn mục tiêu tăng trưởng với danh mục dự án có thứ tự ưu tiên, thay vì để từng địa phương chạy theo chỉ tiêu riêng.
Tăng trưởng cũng phải được nhìn từ đời sống người dân. Chính sách giảm nghèo, an sinh, chăm sóc sức khỏe và trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đang được quan tâm, triển khai. Những kết quả ấy cần đi cùng hạ tầng và sinh kế bền vững để người dân được hưởng lợi từ vai trò cửa ngõ, chứ không chỉ sống cạnh các tuyến giao thông.
Tham vọng của Trung du miền núi Bắc Bộ là có cơ sở, nhưng tăng trưởng hai con số và vai trò cửa ngõ không thể đạt bằng mệnh lệnh hay vị trí địa lý đơn thuần. Thước đo thực sự sẽ là dự án liên vùng được tháo gỡ, vốn được dùng đúng chỗ và lợi ích phát triển lan tới nhiều tỉnh, nhiều cộng đồng hơn.
