Khai giảng là cột mốc, chưa phải đích đến
Trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới là cơ sở giáo dục kết hợp nhiều cấp học với hoạt động nội trú, nhằm tổ chức dạy học, chăm sóc và nuôi dưỡng học sinh vùng biên. Đến nay, 108 trường giai đoạn một đã khai giảng phục vụ năm học 2026–2027; theo thông tin kết luận của Chính phủ, 40 trường đã hoàn thành toàn bộ hạng mục. Đây là dấu mốc đáng kể, nhưng không nên đánh đồng lễ khai giảng với việc công trình đã sẵn sàng trọn vẹn. Tại thời điểm Bộ GD-ĐT tổng hợp số liệu đến ngày 20/10, 42 trong 108 trường đã hoàn thành 100% hạng mục và hoạt động đầy đủ công năng; 66 trường còn thi công các phần phụ trợ trong khi dạy học, nuôi dưỡng học sinh. Sự chênh lệch giữa hai thống kê nhắc rằng tiến độ thay đổi theo thời điểm cập nhật; điều phụ huynh cần quan tâm là điều kiện an toàn và chất lượng vận hành thực tế.
Tiến độ xây dựng trường chịu sức ép từ hiện trường
Khoảng cách từ một ngôi trường đã mở cửa đến một cơ sở hoàn chỉnh không chỉ nằm trên báo cáo phần trăm. Khan hiếm vật liệu, thiếu nhân công, vướng giải phóng mặt bằng, thời tiết mưa kéo dài và địa hình, địa chất phức tạp đều khiến tiến độ xây dựng trường khó đồng đều giữa các địa phương. Trong nhóm giai đoạn một, có 9 trường còn khối lượng thi công dưới 80%; chỉ đạo của Phó Thủ tướng yêu cầu ưu tiên hoàn thành các hạng mục còn lại, đặt mốc cụ thể và hoàn tất trước ngày 30/11. Đáng lưu ý, tại một số nơi, học sinh phải học và sinh hoạt trong lúc công trình phụ trợ còn được thi công. Vì vậy, tốc độ không thể là thước đo duy nhất: không được đưa hạng mục chưa đủ điều kiện, chưa nghiệm thu vào sử dụng, và phải bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên, người lao động.
Giai đoạn hai có điểm sáng, nhưng cần giữ nhịp
Song song với việc hoàn thiện các trường đã khai giảng, 121 trường giai đoạn hai tại 17 tỉnh, thành phố đã khởi công và đang được tập trung xây dựng. Trong báo cáo của 12 địa phương về 69 dự án, 63 trường đạt mức hoàn thành từ 30% trở lên; hai trường Bạch Đích và Cán Tỷ tại Tuyên Quang đã vượt 50%, đạt từ 51% trở lên. Đây là tín hiệu tích cực, song tiến độ của một vài công trường nhanh không bảo đảm toàn bộ nhóm dự án sẽ về đích đúng hạn. Các địa phương cần tiếp tục đẩy nhanh thi công để dành đủ thời gian chuẩn bị vận hành trước năm học 2027–2028. Bài học từ giai đoạn một cũng cần được áp dụng sớm: xử lý vướng mắc mặt bằng, vật liệu và nhân lực ngay từ đầu, thay vì chờ đến sát ngày khai giảng mới chạy đua hoàn thiện.
Vận hành an toàn phải đi cùng hoàn thiện công trình
Một ngôi trường nội trú không thể được đánh giá chỉ bằng phòng học và khối nhà đã xây xong. Việc vận hành còn cần đủ giáo viên, nhân viên, kinh phí và điều kiện thiết yếu để dạy học, chăm sóc, nuôi dưỡng học sinh; trong khi các trường mới đang lúng túng vì thiếu nhân lực quản sinh, tư vấn tâm lý, dinh dưỡng và giáo vụ. Bộ GD-ĐT được giao theo dõi tiến độ từng trường, kiểm tra hoạt động sau khi đưa vào sử dụng và tổ chức tập huấn về vận hành, chăm sóc, giáo dục toàn diện. Quan điểm đúng phải là không đánh đổi an toàn và chất lượng lấy một mốc báo cáo đẹp. Với học sinh vùng biên, trường chỉ thật sự hoàn thành khi công trình được nghiệm thu, môi trường học tập an toàn và đội ngũ đủ sức duy trì đời sống nội trú. Khai giảng đã mở đầu hành trình; phần quyết định là hoàn thiện đến nơi và vận hành có trách nhiệm.
