Đề chung áp dụng theo khối lớp và thời điểm
Kiểm tra định kỳ theo đề chung là hình thức đánh giá trong đó Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng, thẩm định và cung cấp đề cho một số môn học ở những khối lớp được lựa chọn, thay vì để từng trường tự ra đề như trước. Quy định này nằm trong Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Đây là kiểm tra định kỳ theo quy định, không phải một kỳ thi mới; phạm vi áp dụng cũng không bao trùm mọi môn học.
Học sinh lớp 5 làm bài theo đề chung vào cuối học kỳ I và cuối năm học; học sinh lớp 9 và lớp 12 kiểm tra vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Vì vậy, cụm từ thi chung đề lớp 5 không có nghĩa là mọi bài kiểm tra trong năm đều dùng một đề thống nhất. Sở sẽ chọn môn có kiểm tra bằng đề chung và thông báo trước khi thực hiện. Nhà trường vẫn ra đề ở những môn, khối lớp và thời điểm không thuộc diện này.
Chuẩn hóa để đánh giá thực chất, không phải chạy theo điểm số
Điểm đáng chú ý của chính sách là tạo một thước đo chung giữa các trường trong cùng địa bàn. Khi đề kiểm tra bám yêu cầu của chương trình và được dùng thống nhất ở một số môn, cơ quan quản lý có thêm cơ sở đối chiếu kết quả, nhận diện chỗ chương trình được thực hiện chưa đồng đều và điều chỉnh hỗ trợ. Mục tiêu được nêu là tăng tính khách quan, công bằng và phản ánh thực chất chất lượng dạy, học; qua đó góp phần hạn chế bệnh thành tích.
Tuy nhiên, đề chung không thể tự mình xóa bỏ tình trạng chạy theo thành tích. Kết quả không nên trở thành căn cứ duy nhất để xếp hạng trường, đánh giá giáo viên hay kết luận năng lực của một học sinh; cần xem cùng các hình thức đánh giá khác. Đây là điểm cần giữ vững khi triển khai đổi mới kiểm tra đánh giá: chuẩn hóa giúp so sánh công bằng hơn, nhưng chất lượng giáo dục còn phụ thuộc vào cách đọc và sử dụng dữ liệu.
Học sinh, phụ huynh và nhà trường nên theo dõi điều gì?
Việc chuẩn bị thi học sinh trước hết cần bắt đầu từ thông tin chính xác, không phải đoán môn thi hay chờ đến sát ngày mới hỏi. Học sinh và phụ huynh nên theo dõi thông báo của trường và Sở để biết môn nào dùng đề chung, lịch kiểm tra cụ thể và yêu cầu liên quan. Với kiểm tra định kỳ tháng 12, hãy xác nhận rõ hình thức làm bài, nhất là nếu trường tổ chức trên máy tính, bởi nhà trường phải báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức cùng các yêu cầu kỹ thuật.
Về phía trường, khâu chuẩn bị không thể chỉ dừng ở việc nhận đề: cần rà soát thiết bị và hạ tầng, bảo đảm phần mềm đáp ứng yêu cầu, tập huấn nhân sự và giám sát quá trình tổ chức. Bài làm trên máy tính có giá trị tương đương bài giấy khi bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất dữ liệu. Nếu sự cố kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả, trường cần tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang làm bài giấy theo thời hạn quy định.
Học bạ số đi cùng thay đổi trong kiểm tra
Đề chung không phải thay đổi duy nhất. Thông tư xác định học bạ số là một phần trong hồ sơ đánh giá học sinh, qua đó từng bước chuyển việc quản lý kết quả học tập sang môi trường số. Ở tiểu học, nhận xét, kết quả học tập và thành tích khen thưởng được cập nhật trực tiếp vào học bạ số; giáo viên bộ môn chịu trách nhiệm về độ chính xác, đầy đủ của dữ liệu và ký số xác nhận kết quả môn học, sau đó giáo viên chủ nhiệm ký số xác nhận học bạ của lớp.
Sự kết hợp giữa đề chung và học bạ số có thể giúp dữ liệu đánh giá nhất quán, dễ quản lý hơn, nhưng chỉ có ý nghĩa khi thông tin được cập nhật đúng và kết quả được diễn giải thận trọng. Với học sinh khuyết tật, điều kiện và hình thức kiểm tra cần được điều chỉnh phù hợp để bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng. Kết luận thực tế cho các gia đình là hãy chủ động hỏi trường về môn, lịch, hình thức làm bài và cách theo dõi học bạ số. Chuẩn bị bằng thông tin rõ ràng sẽ thiết thực hơn lo lắng vì một kỳ thi mới vốn không tồn tại.
