Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum: tuyến xương sống Đông – Tây mới của miền Trung
Dự án cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là tuyến đường bộ hơn 136km, quy mô 4 làn xe, được đề xuất đầu tư với tổng mức vốn sơ bộ hơn 51.500 tỷ đồng, nhằm kết nối trục cao tốc Bắc – Nam phía Đông với phía Tây, tạo hành lang vận tải tốc độ cao giữa Miền Trung và Tây Nguyên, thay thế cho quốc lộ hiện hữu, rút ngắn thời gian di chuyển và giảm chi phí logistics, qua đó tái cấu trúc không gian kinh tế khu vực. Điều đáng nói là dự án không được thiết kế như một tuyến “cho có”, mà như một trục xương sống mới của nền kinh tế vùng. UBND tỉnh Quảng Ngãi đã chính thức gửi tờ trình báo cáo nghiên cứu tiền khả thi lên Thủ tướng Chính phủ, đặt mục tiêu khởi công năm 2027 và đưa vào khai thác năm 2030. Đây là một bước đi mang tính chủ động, cho thấy địa phương nhìn nhận giao thông không chỉ là kết nối vật lý, mà là công cụ chính sách để dịch chuyển dòng hàng, dòng người và dòng vốn.
Bài toán quy mô 4 làn xe và con số đầu tư 51.500 tỷ đồng
Điểm gây tranh luận mạnh nhất của dự án đường bộ 51.500 tỷ này chính là việc lựa chọn đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe ngay từ đầu, thay vì phân kỳ từng giai đoạn. Tuyến cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum được đề xuất có bề rộng nền đường 24,75m, vận tốc thiết kế 100km/h, chỉ giảm xuống 22m và 80km/h tại đoạn đèo Vi Ô Lăk và Măng Đen dài khoảng 66km vì địa hình hiểm trở. Lập luận của Quảng Ngãi là thuyết phục: nếu xây nhỏ rồi mở rộng, nhà nước sẽ phải trả thêm chi phí nền đường, cầu, hầm, nút giao trong điều kiện tuyến đang khai thác, vừa tốn kém vừa tiềm ẩn rủi ro an toàn và ảnh hưởng môi trường. Trong bối cảnh lưu lượng dự báo tăng mạnh từ 2.986–5.673 PCU/ngày đêm năm 2030 lên tối đa 32.679 PCU/ngày đêm năm 2050, việc đầu tư 4 làn ngay từ đầu không phải xa xỉ mà là chuẩn bị năng lực dự phòng cho cả chu kỳ tăng trưởng dài.
Từ quốc lộ 24 quá tải tiềm ẩn đến hành lang logistics mới ra biển
Lý do “vì sao phải làm ngay bây giờ” nằm ở thực trạng quốc lộ 24 – trục đường chủ yếu kết nối Quảng Ngãi với Kon Tum và Tây Nguyên. Dù lưu lượng hiện tại chưa vượt năng lực thông hành, tuyến này có tiêu chuẩn kỹ thuật không đồng đều, nhiều đoạn dốc lớn, cong gấp, mặt cắt hẹp, đặc biệt khu vực đèo Vi Ô Lăk thường xuyên sạt lở, mất an toàn mùa mưa. Khi một tuyến vừa phải phục vụ dân sinh, vừa gánh vận tải liên vùng, lại nhiều điểm giao cắt và phương tiện hỗn hợp, thì khó có thể trở thành hành lang logistics tốc độ cao. Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum được thiết kế để tách dòng giao thông đường dài khỏi giao thông dân sinh, kiểm soát ra vào, nâng vận tốc lên 80–100km/h, rút ngắn 50–60% thời gian vận chuyển và tạo tuyến thay thế khi quốc lộ 24 bị tắc do thiên tai. Lợi ích này đặc biệt đáng giá cho hàng xuất nhập khẩu, nông sản và các loại hàng hóa cần thời gian giao nhanh, ổn định.
Kết nối Miền Trung Tây Nguyên và tái cấu trúc dòng hàng ra biển
Về chiến lược, tuyến cao tốc này là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh đầu tư hạ tầng giao thông để kết nối Miền Trung Tây Nguyên theo hướng Đông – Tây. Điểm đầu của tuyến giao với cao tốc Bắc – Nam phía Đông tại xã Nguyễn Nghiêm, điểm cuối nối với cao tốc Bắc – Nam phía Tây tại xã Đăk Hà, tạo vòng khép giữa hai trục dọc lớn của quốc gia. Quan trọng hơn, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum mở hành lang liên kết Tây Nguyên và cửa khẩu quốc tế Bờ Y ra biển, gắn vùng cao với Khu kinh tế Dung Quất và hệ thống cảng Dung Quất. Khi dòng hàng từ Kon Tum, Gia Lai, thậm chí từ Lào và Campuchia có thể đi thẳng ra biển bằng trục tốc độ cao, cấu trúc logistics khu vực sẽ thay đổi: chi phí vận hành giảm, thời gian hành trình đáng tin cậy hơn, từ đó tạo sức hút đầu tư công nghiệp, kho bãi và dịch vụ logistics bám theo tuyến.
Tác động kinh tế – xã hội và những điều kiện để dự án phát huy hiệu quả
Nếu nhìn rộng hơn phạm vi giao thông, dự án cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là đòn bẩy để định hình lại không gian kinh tế – xã hội ở vùng núi và biên giới. Tuyến này không chỉ phục vụ nhu cầu vận tải hiện hữu, mà còn góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định dân cư tại khu vực miền núi, biên giới – những vùng lâu nay bị hạn chế bởi chi phí đi lại và vận tải cao. Tuy vậy, để nguồn vốn ngân sách Trung ương hơn 119.398 tỷ đồng phân bổ cho ba dự án cao tốc, trong đó có tuyến này, thực sự tạo ra giá trị, cần đi kèm quy hoạch phát triển công nghiệp, nông nghiệp hàng hóa và đô thị hai bên tuyến. Nếu chỉ xây đường mà không có chiến lược thu hút nhà máy chế biến nông sản, trung tâm logistics, dịch vụ hỗ trợ vận tải, thì cao tốc có nguy cơ trở thành tuyến đẹp nhưng chưa khai thác hết công suất. Quyết định đầu tư 4 làn xe là một lựa chọn táo bạo; để nó đúng, chính sách phát triển vùng phải chạy nhanh không kém tốc độ 100km/h mà tuyến được thiết kế.
