Trung Quốc đẩy nhanh quân sự hóa Biển Đông: Từ Đá Ba Ba tới Đá Hải Sâm
Trung Quốc tăng tốc xây dựng cơ sở hạ tầng và radar quân sự ở quần đảo Hoàng Sa, biến các bãi cát nhỏ như Đá Ba Ba và Đá Hải Sâm thành mắt xích trong mạng lưới quân sự hóa Biển Đông nhằm mở rộng kiểm soát chiến lược trên tuyến hàng hải quan trọng này.
Hình ảnh vệ tinh mới cho thấy các công trình dạng ba nhánh xuất hiện trên Bãi Ba Ba – một bãi cát nhỏ gần Đá Hải Sâm thuộc quần đảo Hoàng Sa ở Biển Đông. Các cấu trúc này được nhận định có nét tương đồng với cơ sở radar cảnh báo sớm quân sự đã thấy ở những nơi khác trên Biển Đông và nhiều khả năng là bước khởi đầu cho một cơ sở radar cảnh báo sớm hỗ trợ cho Đá Hải Sâm gần đó. Hoạt động xây dựng tại đây bắt đầu từ tháng 3–4 theo dữ liệu vệ tinh ngày 17/8 do công ty Vantor cung cấp. Nói cách khác, Trung Quốc Biển Đông không còn chỉ là tranh chấp pháp lý mà đã chuyển hẳn sang giai đoạn củng cố hiện diện quân sự trên thực địa.
Đá Hải Sâm và Antelope Reef: Tầng mới của cơ sở radar quân sự
Trọng tâm của chiến lược mới là Đá Hải Sâm (Antelope Reef), nơi Trung Quốc đã hoàn thành giai đoạn đầu xây dựng đảo nhân tạo trong quần đảo Hoàng Sa, tạo nên một tiền đồn lớn hơn nhiều so với phần lớn thực thể khác ở khu vực. Đảo nhân tạo tại đây có diện tích khoảng 6–6,02 km², với đường bờ biển kéo dài hơn 3 km – được nhiều nhà phân tích xem là tiền đề cho một đường băng quân sự. Một câu có thể trích dẫn là: "Hình ảnh vệ tinh cho thấy đảo nhân tạo gần 6 km chiều dài, với một đoạn bờ thẳng dài hơn 3 km mà nhiều nhà phân tích coi là đường băng tiềm năng".
Không chỉ vậy, một cầu cảng dài khoảng 680 mét hướng ra vùng nước sâu đã được xây dựng, nơi từng ghi nhận tàu Hải cảnh Trung Quốc neo đậu. Theo báo cáo, công việc ban đầu cho đường băng đã bắt đầu, cho thấy Đá Hải Sâm đang được thiết kế như một cơ sở radar quân sự kết hợp hậu cần, đủ sức hỗ trợ máy bay, tàu mặt nước và hoạt động giám sát lâu dài. Khi Đá Hải Sâm cách Tam Á (Hải Nam) khoảng 162 hải lý và cách Đà Nẵng 216 hải lý, vị trí này cho phép Bắc Kinh vươn “bàn tay” radar và tên lửa sâu vào khu vực trung tâm Biển Đông – điều không thể xem là thuần túy “phục vụ mục đích dân sự” như họ tuyên bố.
Ý nghĩa chiến lược: Lưới cảnh báo sớm và tham vọng kiểm soát tuyến hàng hải
Sự kết hợp giữa cơ sở radar cảnh báo sớm ở Đá Ba Ba và đảo nhân tạo quy mô lớn ở Đá Hải Sâm cho thấy một chiến lược phân tầng rõ ràng: các đảo lớn làm trung tâm chỉ huy, các thực thể nhỏ đóng vai trò trạm quan sát, radar và hậu cần hỗ trợ. Điều này phù hợp với nhận định rằng Trung Quốc muốn "độc chiếm Biển Đông" và tích hợp vùng biển này vào các dự án chiến lược rộng hơn, đồng thời thách thức trật tự an ninh do Mỹ dẫn dắt.
Các chuyên gia an ninh cho rằng các công trình mới nhiều khả năng nhằm củng cố kiểm soát quân sự của Trung Quốc đối với khu vực phía bắc tuyến đường thủy quan trọng này. Phát triển Antelope Reef – vốn trước đây là thực thể hầu như luôn chìm – được xem là ví dụ mới nhất cho nỗ lực phô trương sức mạnh trên Biển Đông. Theo một chuyên gia an ninh có trụ sở tại Singapore, việc lắp đặt radar và thiết bị giám sát ở đây có thể làm phức tạp hoạt động tàu ngầm của Mỹ và Việt Nam trong khu vực. Nói cách khác, quân sự hóa Biển Đông không chỉ là câu chuyện tranh chấp chủ quyền mà đang tác động trực tiếp tới thế trận hải quân và khả năng răn đe của nhiều bên liên quan.
Phản ứng của Việt Nam và nguy cơ leo thang khu vực
Trước làn sóng xây dựng này, Việt Nam có lý do để lên tiếng mạnh mẽ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam khẳng định Việt Nam có đầy đủ bằng chứng lịch sử và cơ sở pháp lý để xác lập chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa, bao gồm Đá Hải Sâm. Việt Nam tuyên bố mọi hoạt động của nước ngoài tại đây không có sự cho phép của Việt Nam là bất hợp pháp và vô giá trị, đồng thời cho biết đã giao thiệp và phản đối phía liên quan.
Tuy nhiên, thực tế trên thực địa đang chạy nhanh hơn mọi tuyên bố ngoại giao. Trung Quốc đã chiếm đóng Hoàng Sa từ năm 1974 và tới nay đã có 20 tiền đồn tại quần đảo này. Khi đảo nhân tạo ở Đá Hải Sâm có quy mô gần bằng các thực thể như Đá Chữ Thập, Đá Vành Khăn và Đá Xu Bi – nơi Bắc Kinh đã xây đường băng 3 km, nhà chứa máy bay, hệ thống radar, tên lửa phòng không và cơ sở giám sát điện tử – nguy cơ Hoàng Sa bị biến thành một chuỗi căn cứ quân sự dày đặc là rất rõ. Điều này có thể kéo theo phản ứng đối trọng từ các nước có yêu sách và các đối tác ngoài khu vực, khiến Biển Đông rời xa đối thoại và tiến gần hơn tới cạnh tranh sức mạnh cứng.
Kết luận: Biển Đông đang bước vào kỷ nguyên radar và đường băng
Nhìn tổng thể, các công trình mới ở Đá Ba Ba và Đá Hải Sâm không phải là những dự án đơn lẻ, mà là mắt xích trong chuỗi quân sự hóa Biển Đông đã kéo dài nhiều năm. Trung Quốc Biển Đông đang dịch chuyển tâm thế từ hiện diện tranh chấp sang kiểm soát thường trực, với sự kết hợp giữa cơ sở radar quân sự, đảo nhân tạo, cầu cảng và đường băng dài nhiều km.
Câu hỏi không còn là liệu Biển Đông có bị quân sự hóa hay chưa, mà là mức độ quân sự hóa sẽ tiến xa tới đâu và bằng cách nào khu vực có thể ngăn xu hướng này dẫn tới xung đột. Khi một bãi cát nhỏ như Bãi Ba Ba có thể trở thành trạm radar cảnh báo sớm, còn một rạn san hô chìm như Đá Hải Sâm được biến thành đảo nhân tạo khổng lồ, mọi nước có lợi ích ở tuyến hàng hải này buộc phải tính lại chiến lược an ninh của mình. Muốn giữ ổn định khu vực, cần nhiều hơn những tuyên bố phản đối; đó phải là sự kết hợp giữa pháp lý, ngoại giao và tăng cường hiện diện thực địa hợp pháp để không bị đặt trước “sự đã rồi” trên quần đảo Hoàng Sa.
