Ảnh vệ tinh quân sự ở Ban Keun hé lộ gì về tham vọng của Bắc Kinh?
Hiện tượng Trung Quốc quân sự Lào tại cơ sở huấn luyện Ban Keun là sự kiện Bắc Kinh triển khai máy bay, phương tiện và xây dựng hạ tầng huấn luyện – hậu cần trên lãnh thổ Lào, qua đó mở rộng khả năng hiện diện quân sự trên bộ và trên không vào sâu trung tâm bán đảo Đông Dương, vượt xa phạm vi các cơ sở trong nước và trên Biển Đông.
Trung tâm Đào tạo và Hỗ trợ chung Trung–Lào cùng Học viện Hàng không Hữu nghị Trung–Lào tại sân bay Ban Keun đã chính thức đi vào hoạt động từ ngày 29/9. Chỉ một ngày sau, ảnh vệ tinh quân sự cho thấy 8 chiếc máy bay mà giới phân tích xác định là cường kích nhẹ K‑8 cùng hơn 20 xe quân sự đã hiện diện ngay tại cơ sở huấn luyện chung này. Đây không còn là những tuyên bố trấn an kiểu “không nhằm vào bất kỳ bên thứ ba nào”, mà là bằng chứng trực quan về một bàn đạp mới của Bắc Kinh trên đất Đông Nam Á. Câu hỏi không phải là liệu đây có phải căn cứ quân sự hay không, mà là Bắc Kinh sẽ dùng điểm tựa này đến đâu trong cuộc chơi quyền lực khu vực.
Máy bay K-8, đường băng dang dở và cấu trúc một điểm tựa không quân
Ảnh vệ tinh do một công ty Mỹ chụp ngày 30/09 cho thấy Bắc Kinh đã điều máy bay tấn công hạng nhẹ và xe vận tải quân sự đến trung tâm huấn luyện chung với Lào tại Ban Keun, ngay cả khi đường băng ở đây vẫn chưa hoàn tất. Các không ảnh ghi lại 8 chiếc máy bay tấn công hạng nhẹ K‑8 cùng hơn hai chục xe vận tải xếp trên đường băng, bao quanh là hàng loạt hạng mục xây dựng quy mô lớn. Nói cách khác, cơ sở huấn luyện này đang được thiết kế như một hạ tầng quân sự có chiều sâu, chứ không chỉ là sân bay dã chiến.
Các nhà phân tích nhận định số máy bay trong ảnh nhiều khả năng là Hongdu JL‑8/K‑8 – loại máy bay hai chỗ vừa dùng huấn luyện vừa có khả năng cường kích nhẹ, vốn được không quân Trung Quốc và không quân Lào sử dụng. Lào hiện chỉ có 4 chiếc K‑8 đang biên chế, trong khi 8 chiếc xuất hiện tại Ban Keun cho thấy phần lớn lực lượng trên không quanh cơ sở là của phía Trung Quốc, dù Bắc Kinh tránh gọi đây là “căn cứ quân sự”. Theo một chuyên gia an ninh, đường băng tại Ban Keun “có vẻ đã được thiết kế để có thể nối dài”, tiềm ẩn khả năng tiếp nhận máy bay vận tải, trinh sát điện tử hoặc thậm chí máy bay chiến đấu cỡ lớn trong tương lai.
Từ huấn luyện tới hiện diện: quan hệ đối tác quân sự Trung Quốc – Lào đang đổi chất
Bề ngoài, cơ sở huấn luyện Ban Keun được mô tả là nhằm “giúp Lào tăng cường đào tạo phi công cho lực lượng không quân” và tuân thủ luật pháp quốc tế liên quan. Thực tế, trung tâm này dựa trên nhiều năm hợp tác ổn định giữa quân đội hai nước, từ diễn tập chung, giáo dục, quốc phòng biên giới đến hậu cần, qua đó từng bước chuyển các trao đổi định kỳ thành một quan hệ đối tác hàng không dài hạn. “Đối với Trung Quốc, điều này giúp thắt chặt mối quan hệ với lực lượng Lào trong việc huấn luyện bay, vận hành thiết bị và hệ thống cung ứng”.
Cơ sở ở Lào không đứng riêng lẻ. Trước đó, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã mở căn cứ hải ngoại đầu tiên tại Djibouti và một trung tâm hậu cần – huấn luyện chung tại căn cứ hải quân Ream ở Campuchia, khiến Lào trở thành quốc gia thứ ba tiếp nhận loại cơ sở này. Một chuyên gia quân sự đánh giá đây là “khoản đầu tư dài hạn vào việc bán vũ khí và ảnh hưởng quân sự”, mở rộng các lựa chọn phô trương sức mạnh và độ linh hoạt của Bắc Kinh trên khắp vùng lục địa Đông Nam Á. Cốt lõi của câu chuyện Trung Quốc quân sự Lào vì thế là sự đổi chất: từ hỗ trợ huấn luyện sang một mối liên kết chiến lược mà Lào khó rút lui.
Ban Keun – nút hàng không mới trong thế trận quyền lực Đông Nam Á
Việc lựa chọn cơ sở huấn luyện Ban Keun không phải ngẫu nhiên. Lào là quốc gia không giáp biển nhưng nằm đúng trung tâm địa lý của bán đảo Đông Dương, giáp Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan, Campuchia và Myanmar. Từ sân bay Ban Keun, bán kính hoạt động của các chuyến bay có thể bao trùm đông bắc Thái Lan, sườn tây Việt Nam, miền đông Myanmar và miền bắc Campuchia. Theo một nhà phân tích quân sự, Ban Keun là “một nút hàng không vươn sâu vào trung tâm bán đảo” Đông Dương.
Một chuyên gia thuộc một viện nghiên cứu ở Úc nhận định việc chọn Ban Keun nhiều khả năng là “chớp lấy cơ hội hơn là đáp ứng một nhu cầu tác chiến rõ ràng”, khi Lào có đường biên giới chung và hạ tầng kết nối – bao gồm tuyến đường sắt – giúp Trung Quốc dễ tiếp cận Đông Nam Á bằng đường bộ. Thêm một cơ sở tại đất liền, bên cạnh tiếp cận cảng Ream và căn cứ Djibouti, giúp Đảng Cộng sản Trung Quốc đa dạng hóa khả năng tiếp cận quân sự khắp khu vực. Những địa điểm này chưa tạo thành một mạng lưới hoàn chỉnh, nhưng đã cho phép quân đội Trung Quốc có thêm không gian di chuyển, tiếp tế và phối hợp hoạt động trong một bán đảo vốn trước đây là “sân sau” an ninh của nhiều cường quốc khác.
Cân bằng quyền lực Đông Nam Á trước bàn đạp mới của Bắc Kinh
Bắc Kinh cố tránh dùng cụm từ “căn cứ quân sự” để giảm bớt cảnh giác của các nước ASEAN, nhưng logic an ninh khu vực không đơn giản như vậy. Khi hai nước thành viên ASEAN là Campuchia và Lào chấp nhận đặt cơ sở của quân đội Trung Quốc trên lãnh thổ mình, Bắc Kinh trên thực tế có trong tay hai lá phiếu đáng tin cậy trong các cuộc thương lượng về Bộ Quy tắc ứng xử Biển Đông, qua đó khoét sâu thêm các rạn nứt nội khối. Nếu trong thời gian tới, máy bay vận tải Trung Quốc qua lại thường xuyên, kho nhiên liệu mở rộng, xuất hiện hầm trú ẩn kiên cố hay hoạt động thường trực của máy bay chiến đấu, drone và trinh sát, Ban Keun sẽ chuyển từ trung tâm huấn luyện thành một căn cứ tác chiến trên thực tế.
Nhìn rộng hơn, các cơ sở kiểu Ban Keun chưa đủ để quyết định cục diện chiến tranh ở eo biển Đài Loan hay Biển Đông, nhưng chúng đang âm thầm thay đổi “bản đồ chính trị và tư thế trong thời bình” của Đông Nam Á. Trung Quốc quân sự Lào, cùng với hiện diện tại Campuchia và Djibouti, gửi đi một thông điệp rõ ràng: Bắc Kinh sẽ không chấp nhận bị kiềm chế trong phạm vi ven bờ. Đối với phần còn lại của ASEAN, câu hỏi không còn là có nên lo ngại hay không, mà là mỗi nước sẽ chuẩn bị thế nào cho một trật tự an ninh mới, nơi cơ sở huấn luyện Ban Keun có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi hiện diện quân sự đang dài thêm của Trung Quốc.
