Cú hích hạ tầng qua sông Sài Gòn: câu chuyện không chỉ là hai cây cầu
Các dự án cầu Thủ Thiêm 4 và các cầu vượt mới qua sông Sài Gòn là hai mắt xích hạ tầng giao thông chiến lược, được TP.HCM triển khai từ quý IV/2026 đến quý IV/2028 nhằm gia tăng năng lực kết nối trục Nam – Thủ Thiêm, giảm tải cho khu trung tâm và tạo thêm không gian công cộng ven sông, qua đó từng bước tái cấu trúc giao thông TP.HCM theo hướng đa trục thay vì phụ thuộc vào những nút choke point hiện hữu.
Điều đáng nói là thành phố chọn thời điểm tăng tốc đầu tư hạ tầng khi mạng lưới cầu, hầm hiện hữu qua sông Sài Gòn đã đến ngưỡng chịu tải. Hiện phương tiện từ khu Nam muốn sang Thủ Thiêm và phía Đông phải đi vòng qua các trục Nguyễn Tất Thành, Tôn Đức Thắng, cầu Khánh Hội, hầm sông Sài Gòn, cầu Ba Son hoặc cầu Thủ Thiêm – những tuyến đang thường xuyên quá tải giờ cao điểm. Việc khởi động đồng thời nhiều dự án cầu sông Sài Gòn cho thấy thành phố chấp nhận chi mạnh để phá thế "thắt cổ chai" lâu nay, thay vì tiếp tục vá víu bằng các giải pháp tổ chức giao thông ngắn hạn.
Cầu Thủ Thiêm 4: cầu vượt 8 làn xe kiêm không gian công cộng trên sông
Cầu Thủ Thiêm 4 là dự án trung tâm trong nhóm cầu vượt sông Sài Gòn mới, với tổng chiều dài khoảng 2,16km, phần cầu dài hơn 1,6km, kết nối đường Nguyễn Văn Linh, khu vực cầu Tân Thuận 2 với đường Nguyễn Cơ Thạch – trục Bắc – Nam của Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Công trình được thiết kế quy mô cầu vượt 8 làn xe, gồm 6 làn ô tô và 2 làn hỗn hợp, tốc độ thiết kế 60km/giờ, sử dụng toàn bộ vốn ngân sách thành phố với tổng mức đầu tư khoảng 5.063 tỷ đồng. Đây là con số thể hiện rõ mức ưu tiên của TP.HCM dành cho kết nối Nam Thủ Thiêm.
Ở khía cạnh kỹ thuật và kiến trúc, cầu chính được thiết kế theo kết cấu 3 nhịp vòm liên tục 85m + 180m + 85m, tổng chiều dài dải vòm khoảng 350m, với vòm thép kết hợp dầm chủ liên hợp thép – bê tông, đảm bảo tĩnh không thông thuyền 15m. Phần vòm phía trên được tạo hình thành 4 nhịp sóng, lấy cảm hứng từ hiện tượng bán nhật triều trên sông Sài Gòn, biến công trình từ một cây cầu thuần giao thông thành biểu tượng cảnh quan. Quan trọng hơn, tuyến đường dành riêng cho người đi bộ và xe đạp được bố trí độc lập, chạy dọc theo hệ vòm, nối với công viên ven sông hai đầu cầu và nâng dần độ cao để tạo một ban công ngắm cảnh nhìn ra trung tâm TP.HCM.
Tiến độ, thiết kế và bài toán tổ chức giao thông đến 2028
Theo kế hoạch, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ được chuẩn bị để khởi công trong quý IV/2026 và hoàn thành, đưa vào khai thác trong quý IV/2028 – một khung thời gian 24 tháng cho dự án hơn 5.000 tỷ đồng, đòi hỏi khả năng quản lý tiến độ và giải phóng mặt bằng rất chặt chẽ. Dự án được chia làm hai phần: bồi thường, hỗ trợ và tái định cư với vốn khoảng 1.385 tỷ đồng; phần xây dựng cầu khoảng 3.678 tỷ đồng. Nếu các mốc này giữ được, bức tranh giao thông TP.HCM 2028 sẽ rất khác: thêm một trục kết nối trực tiếp Nam – Thủ Thiêm, giảm phụ thuộc vào các nút trung tâm vốn đã quá tải.
Từ góc độ tổ chức giao thông, cầu Thủ Thiêm 4 được kỳ vọng rút ngắn khoảng 5–8 km hành trình giữa khu Nam và phía Đông, đồng thời phân bổ lại dòng xe, giảm áp lực cho các tuyến Nguyễn Tất Thành, Tôn Đức Thắng, cầu Khánh Hội, cầu Kênh Tẻ, cầu Ông Lãnh, cầu Nguyễn Văn Cừ và loạt nút giao lân cận. Nói cách khác, đây không chỉ là thêm một dự án cầu sông Sài Gòn mà là công cụ tái điều phối lưu lượng trên toàn mạng lưới. Vấn đề nằm ở chỗ: nếu không gắn với các giải pháp kiểm soát phát triển đô thị hai đầu cầu, rất dễ xảy ra kịch bản "cầu mới – kẹt xe mới" khi dòng vốn bất động sản chạy theo hạ tầng.
Tác động dài hạn: từ kết nối Nam Thủ Thiêm đến không gian sống ven sông
Khi hoàn thành, cầu Thủ Thiêm 4 sẽ tạo thêm tuyến kết nối trực tiếp giữa khu Nam và khu Đông TP.HCM, chia sẻ áp lực giao thông với các tuyến Tôn Đức Thắng, Nguyễn Tất Thành, cầu Khánh Hội và khu vực Tân Thuận, đồng thời nâng năng lực lưu thông qua sông Sài Gòn. Ở phía Nam, tuyến cầu kết nối trực tiếp với trục Nguyễn Văn Linh, Khu chế xuất Tân Thuận và hệ thống cảng; ở phía Đông, công trình bám sát Khu đô thị mới Thủ Thiêm – trung tâm đô thị mới của thành phố. Đây là cấu trúc giao thông điển hình cho một thành phố muốn mở rộng không gian đô thị về nhiều hướng thay vì dồn mọi thứ vào lõi trung tâm.
Điểm đáng giá là thành phố không coi cầu Thủ Thiêm 4 chỉ là cây cầu vận tải mà thiết kế nó như một không gian công cộng ven sông: tuyến đi bộ – xe đạp độc lập, ban công ngắm cảnh, công viên cây xanh hai bên cầu, hệ thống chiếu sáng mỹ thuật. Cách nhìn này phù hợp với một đô thị có GRDP đầu người ước đạt khoảng 8.944–8.994 USD, gấp 1,7 lần bình quân cả nước. Một thành phố giàu không thể chỉ đo bằng tốc độ xe chạy mà còn bằng chất lượng không gian mà người dân được tiếp cận hằng ngày.
Kết luận: cầu mới có đủ để mở đường cho một nhịp sống mới?
Nhìn tổng thể, các dự án cầu vượt sông Sài Gòn khởi công từ quý IV/2026 là bước đi mang tính chiến lược: giải bài toán giao thông TP.HCM 2028 bằng cách mở trục mới, thay vì cố gắng nới thêm vài làn xe trên những tuyến đã không còn chỗ. Cầu Thủ Thiêm 4, với quy mô cầu vượt 8 làn xe, thiết kế vòm thép và không gian công cộng trên cao, là biểu tượng cho lựa chọn "đô thị ven sông" mà thành phố đang theo đuổi.
Tuy nhiên, hạ tầng không thể tự mình cứu một đô thị nếu thiếu sự đồng bộ về quy hoạch, vận tải công cộng và quản lý phát triển bất động sản. Câu hỏi quan trọng là: thành phố có biến các cây cầu mới thành phần lõi của một chiến lược giao thông đa trung tâm, hay chỉ là thêm một tuyến cho ô tô và xe máy? Câu trả lời sẽ quyết định việc cầu Thủ Thiêm 4 được nhớ đến như một công trình hạ tầng đẹp hay như bước ngoặt thực sự trong cách TP.HCM tổ chức không gian sống và di chuyển của người dân.
