Nà Sản là gì và vì sao khôi phục sân bay này là bước ngoặt cho Tây Bắc?
Sân bay Nà Sản là một cảng hàng không được xây dựng từ những năm 1950 tại xã Chiềng Mung, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La, từng phục vụ mục đích quân sự rồi dân dụng, nhưng đã ngừng khai thác suốt 22 năm và nay đang được tái quy hoạch với mục tiêu trở thành đầu mối kết nối hàng không của vùng Tây Bắc.
Điểm đáng chú ý không chỉ là câu chuyện “hồi sinh” một sân bay cũ, mà là cách Việt Nam chọn Nà Sản làm mảnh ghép chiến lược trong mạng lưới hạ tầng hàng không toàn quốc. Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã ký Quyết định 1624/QĐ-BXD thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không Nà Sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Đây không phải một thủ tục kỹ thuật, mà là thông điệp chính sách: Nhà nước muốn biến một sân bay bị bỏ quên thành công cụ kết nối Tây Bắc, trong bối cảnh đường bộ khu vực còn nhiều hạn chế và nhu cầu vận tải, du lịch, logistics đang tăng nhanh.
Từ sân bay bỏ hoang 22 năm đến tham vọng 2 triệu khách/năm
Nhìn lại lịch sử, sân bay Nà Sản từng được người Pháp xây dựng với đường băng đất phục vụ mục đích quân sự, sau đó lần lượt được Không quân và ngành hàng không dân dụng Việt Nam khai thác với các loại máy bay AN2, AN24, YAK40 và ATR72. Tuy nhiên, đường cất hạ cánh xuống cấp nghiêm trọng khiến sân bay buộc phải đóng cửa từ năm 2004, rơi vào tình trạng bỏ trống, không đón chuyến bay nào suốt 22 năm. Thực tế này cho thấy: nếu không có tầm nhìn dài hạn và nguồn lực ổn định, hạ tầng chiến lược hoàn toàn có thể bị “chết lâm sàng”.
Lần trở lại này, tham vọng đặt ra không hề nhỏ. Cảng hàng không Nà Sản được định hướng quy hoạch trên diện tích hơn 544 ha, đạt tiêu chuẩn sân bay cấp 4C theo ICAO. Công suất thiết kế phân kỳ: khoảng 1 triệu hành khách/năm giai đoạn 2021-2030 và nâng lên khoảng 2 triệu hành khách/năm đến 2050. Đây là mục tiêu đủ lớn để “ép” các bên phải nghiêm túc về mô hình khai thác, thay vì chỉ khôi phục tượng trưng. Nà Sản không thể quay lại như một sân bay nhỏ lẻ; nó buộc phải trở thành một mắt xích có trọng lượng trong chuỗi kết nối Tây Bắc.
Quy hoạch sân bay Nà Sản trong bức tranh hạ tầng hàng không quốc gia
Khôi phục sân bay Nà Sản không phải một dự án đơn lẻ, mà là phần của điều chỉnh Quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc theo Quyết định 1140 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Trong hệ thống của ACV, Nà Sản là một trong 22 chi nhánh cảng hàng không hạch toán phụ thuộc nằm trong mạng lưới hạ tầng hàng không quốc gia do ACV trực tiếp quản lý. Nói cách khác, mỗi quyết định với Nà Sản sẽ tác động đến phân bổ đường bay, đội tàu bay, thậm chí cán cân khách giữa các sân bay khu vực.
Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Nà Sản tập hợp đại diện nhiều bộ, ngành, từ Quốc phòng, Công an, Tài chính đến Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cùng các tổng công ty quản lý bay, cảng hàng không, hãng hàng không. Cục Hàng không có trách nhiệm mời hai chuyên gia độc lập tham gia phản biện hồ sơ quy hoạch. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Cảng hàng không Nà Sản được định hướng đầu tư xây dựng trên khu đất hơn 544 ha và trở thành đầu mối giao thương quan trọng của vùng Tây Bắc”. Điều này cho thấy nhà nước muốn tránh lặp lại kịch bản quy hoạch hình thức, thiếu phản biện, dẫn tới chậm tiến độ hoặc lãng phí.
Lợi ích thực tế: từ kết nối Tây Bắc đến du lịch – logistics vùng
Trong điều kiện kết nối đường bộ tại khu vực Tây Bắc còn khó khăn, việc khôi phục cảng hàng không Nà Sản được định hướng nhằm tăng khả năng kết nối của Sơn La với các địa phương khác, phục vụ nhu cầu đi lại và các hoạt động kinh tế – xã hội. Đây là tác động trực tiếp đến người dân: thời gian di chuyển rút ngắn, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, việc làm ở các trung tâm lớn được mở rộng. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là du lịch và nông sản, sân bay chính là “cửa ra” cho dòng khách và hàng, giúp nâng giá trị sản phẩm thay vì chỉ phụ thuộc đường bộ.
Khi Nà Sản trở lại mạng lưới hàng không, Sơn La và khu vực Tây Bắc có thêm một phương thức kết nối, giảm phụ thuộc vào một vài điểm nút như Nội Bài hay Điện Biên. Quy hoạch sân bay Nà Sản hướng đến biến cảng này thành đầu mối giao thương quan trọng của vùng Tây Bắc, chứ không chỉ một sân bay tỉnh lẻ. Nếu khai thác hiệu quả, Nà Sản có thể trở thành “cửa ngõ” cho các tour du lịch vùng cao, cầu nối logistics cho nông sản, đồng thời tạo thêm lực hút đầu tư vào các khu công nghiệp, dịch vụ hậu cần.
Bài học vốn, quản trị rủi ro và điều kiện để Nà Sản cất cánh bền vững
Nà Sản từng nhiều lần được đề xuất khôi phục nhưng vướng ở bài toán vốn. Năm 2015, ACV phối hợp Cục Hàng không lập dự án đầu tư khu bay, nhà ga, sân đỗ với tổng mức đầu tư hơn 1.984 tỷ đồng, nhưng phải tạm dừng do không thu xếp được nguồn vốn. Năm 2019, phương án đầu tư đồng bộ với kinh phí 2.268 tỷ đồng tiếp tục không được phê duyệt vì vướng cân đối vốn và chưa được Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước chấp thuận. Điều này nhắc lại một thực tế: quy hoạch đẹp đến đâu cũng có thể “đắp chiếu” nếu không chuẩn bị sẵn cơ chế tài chính rõ ràng, ổn định.
Bước khởi động lại với Hội đồng thẩm định quy hoạch chi tiết chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để sân bay Nà Sản thực sự cất cánh bền vững là: (1) quy hoạch sân bay gắn chặt với quy hoạch du lịch, logistics và đô thị khu vực; (2) cơ chế huy động vốn linh hoạt hơn cho ACV và các đối tác; (3) chính sách đường bay, phí, dịch vụ đủ hấp dẫn để các hãng đưa máy bay đến. Nếu những điều kiện này được đáp ứng, Nà Sản có cơ hội trở lại không chỉ như một sân bay “hồi sinh từ quá khứ”, mà như biểu tượng của cách Tây Bắc bước ra khỏi thế cô lập, kết nối mạnh mẽ hơn với phần còn lại của đất nước.
