Nà Sản trở lại: từ “sân bay chết” đến mảnh ghép chiến lược
Sân bay Nà Sản khôi phục là một kế hoạch tái đầu tư hạ tầng hàng không nhằm đưa cảng hàng không từng bị bỏ hoang 22 năm trở lại mạng lưới quốc gia, với mục tiêu biến nơi đây thành đầu mối kết nối vùng Tây Bắc, gia tăng công suất vận tải và hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội địa phương thông qua một sân bay cấp 4C hiện đại, quy mô hàng triệu hành khách mỗi năm.
Điểm đáng chú ý là quyết định thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không Nà Sản thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, do Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh ký, đã chính thức đưa sân bay này vào lại bàn cờ quy hoạch hạ tầng quốc gia. "Cảng hàng không Nà Sản được định hướng xây dựng trên hơn 544ha, đạt chuẩn sân bay cấp 4C, với công suất thiết kế từ 1 đến khoảng 2 triệu hành khách mỗi năm". Đây không chỉ là một dự án hồi sinh sân bay cũ, mà là phép thử cho cách Việt Nam dùng hạ tầng hàng không vùng để mở khóa phát triển.
Chiến lược hai sân bay: khôi phục Nà Sản, mở rộng mạng lưới 4C
Việc quy hoạch sân bay Nà Sản khôi phục cho thấy một bước chuyển trong cách Việt Nam nhìn nhận hạ tầng hàng không vùng: không thể mãi dồn tải vào vài cảng lớn ở đồng bằng rồi bỏ mặc các cửa ngõ Tây Bắc. Cảng này được đưa trở lại quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc, với diện tích hơn 544ha, chuẩn sân bay cấp 4C Việt Nam theo tiêu chuẩn ICAO. Trong mạng lưới ACV, Nà Sản là một trong 22 chi nhánh hạch toán phụ thuộc, vì vậy quyết định đầu tư ở đây là quyết định chiến lược, không chỉ là một dự án địa phương.
Song song với đó, định hướng phát triển sân bay cấp 4C ở các tỉnh mật độ dân số thấp cho thấy một chiến lược hai mũi: vừa nâng cấp những sân bay cũ có vị trí quân sự – lịch sử như Nà Sản, vừa mở quy hoạch sân bay mới để chuẩn hóa mạng lưới. Cách làm này mở rộng bản đồ cảng hàng không Tây Bắc, giảm phụ thuộc vào một vài điểm nút như Điện Biên, đồng thời tạo “mảng ghép 4C” đồng bộ hơn trong cả nước. Đây là cách mở rộng năng lực tiếp đón hành khách thông qua quy hoạch sân bay mới, thay vì chỉ nâng công suất các cảng đã quá tải.
Năng lực 1–2 triệu khách: thừa hay thiếu cho vùng thưa dân?
Với Nà Sản, quy hoạch đặt mục tiêu công suất khoảng 1 triệu hành khách/năm giai đoạn 2021–2030 và khoảng 2 triệu hành khách/năm đến 2050. Với một tỉnh có kết nối đường bộ khó khăn, mục tiêu này có vẻ tham vọng, nhưng không phải thiếu cơ sở. Hạ tầng hàng không vùng ở Tây Bắc hiện còn mỏng, trong khi nhu cầu du lịch, di cư lao động và vận chuyển nông sản chất lượng cao đang tăng. Vấn đề không phải là “có thừa sân bay hay không”, mà là làm sao tạo đủ dòng khách để tránh kịch bản sân bay đẹp nhưng trống.
Lịch sử Nà Sản từng cho thấy rủi ro: trước đây, dù từng có thời kỳ Vietnam Airlines khai thác khoảng 5 chuyến/tuần bằng ATR72, sân bay vẫn phải dừng hoạt động do đường băng xuống cấp và lượng khách không đủ để biện minh cho nâng cấp lớn. Nếu quy hoạch mới chỉ tăng công suất trên giấy mà không gắn chặt với chiến lược phát triển du lịch, logistics, nông nghiệp và công nghiệp nhẹ, công suất 2 triệu khách/năm có thể trở thành con số khó đạt. Ngược lại, nếu hạ tầng hàng không vùng đi cùng kế hoạch phát triển kinh tế, nó có thể tái định nghĩa vai trò cửa ngõ của Sơn La trong hành lang Tây Bắc.
Kết nối vùng: vì sao Tây Bắc cần một cảng hàng không đầu mối
Sơn La và vùng Tây Bắc không thể kỳ vọng bứt phá nếu tiếp tục phụ thuộc vào các tuyến quốc lộ dài, dễ tắc, chi phí cao. Chính các tài liệu quy hoạch đã thừa nhận: trong điều kiện kết nối đường bộ còn khó khăn, khôi phục và phát triển hạ tầng hàng không nhằm tăng khả năng kết nối Sơn La với các địa phương khác, phục vụ nhu cầu đi lại và các hoạt động kinh tế – xã hội. Nói cách khác, cảng hàng không Tây Bắc không chỉ phục vụ hành khách, mà là “công cụ rút ngắn khoảng cách” cho một vùng địa hình phức tạp.
Quy hoạch sân bay Nà Sản hướng đến việc biến cảng hàng không này trở thành đầu mối giao thương quan trọng của vùng Tây Bắc. Nếu triển khai đúng hướng, sân bay sẽ tạo thêm một phương thức kết nối cho Sơn La, hỗ trợ du lịch, xuất khẩu nông sản và thu hút đầu tư dịch vụ. "Nếu như được triển khai theo định hướng, sân bay này sẽ có cơ hội trở lại mạng lưới hàng không, tạo thêm một phương thức kết nối cho Sơn La và khu vực Tây Bắc". Thành công hay thất bại của Nà Sản vì thế sẽ là thước đo hiệu quả của chiến lược hạ tầng hàng không vùng trong giai đoạn mới.
Kết luận: Nà Sản là phép thử, không chỉ là một cuộc hồi sinh
Nà Sản không đơn thuần là câu chuyện một sân bay từng bị bỏ quên được đánh thức sau 22 năm. Đây là phép thử đầy đủ cho nhiều câu hỏi cùng lúc: Việt Nam có dám đặt cược vào cảng hàng không Tây Bắc như một động lực phát triển vùng; ACV và các bộ, ngành có phối hợp đủ chặt để tránh lặp lại kịch bản “quy hoạch treo”; và các địa phương có biến hạ tầng mới thành lợi thế cạnh tranh thực sự hay không.
Chiến lược khôi phục sân bay Nà Sản khôi phục và phát triển sân bay cấp 4C Việt Nam ở những tỉnh thưa dân là một bước đi táo bạo nhưng cần thiết. Nếu quy hoạch sân bay mới gắn liền với chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, Nà Sản có thể trở thành biểu tượng cho cách hạ tầng hàng không vùng được thiết kế lại để thu hẹp khoảng cách phát triển. Còn nếu không, nó có nguy cơ trở thành một ví dụ khác cho bài toán “sân bay đẹp nhưng vắng”, lặp lại vòng luẩn quẩn của quá khứ.
