Miễn phí phải đi cùng cơ hội tiếp cận công bằng
Dạy học tăng cường là những hoạt động giáo dục được nhà trường tổ chức bên cạnh chương trình chính khóa nhằm tạo thêm cơ hội trải nghiệm, thực hành và phát triển năng lực, không thu tiền học sinh theo yêu cầu của Thông tư 85. Quy định này có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, đặt ra một mục tiêu đáng ủng hộ: cơ hội tham gia không nên phụ thuộc vào khả năng đóng thêm của gia đình. Nhưng miễn phí trên văn bản chưa đủ bảo đảm công bằng nếu mỗi trường có điều kiện tổ chức rất khác nhau. Tại một số trường ở Hà Nội, học sinh được học thêm thể thao, tin học, nghệ thuật, tiếng Anh và kỹ năng mà không phải trả phí. Những chương trình ấy cho thấy hướng đi khả thi, song cũng nhấn mạnh rằng chất lượng và phạm vi hoạt động phụ thuộc đáng kể vào nguồn lực sẵn có.
Ở Trường Tiểu học Cầu Giấy B, các tiết tăng cường do giáo viên của trường đảm nhiệm; học sinh được học bóng rổ, bơi, tin học và tiếng Anh tùy khối lớp. Hiệu trưởng Nguyễn Thanh Huyền cho biết trường không tổ chức môn liên kết. Đây là lựa chọn giúp nhà trường giữ hoạt động trong khuôn khổ giáo dục công, nhưng không phải trường nào cũng có đội ngũ và cơ sở vật chất tương tự. Vì vậy, yêu cầu không thu phí cần được nhìn cùng câu hỏi thiết thực hơn: trường lấy giáo viên, thời gian và điều kiện tổ chức ở đâu để duy trì hoạt động có chất lượng?
Không thu phí không có nghĩa là không tốn nguồn lực
Nhân lực và kinh phí là hai trở ngại các trường nêu ra, và đây không phải những vướng mắc có thể giải quyết bằng cách yêu cầu giáo viên gánh thêm việc. Một tiết học thể thao, nghệ thuật hay trải nghiệm vẫn cần người hướng dẫn, không gian, thiết bị và thời gian trong thời khóa biểu. Trường có sân bãi, bể bơi hoặc đội ngũ phù hợp dễ mở rộng lựa chọn hơn; nơi thiếu các điều kiện ấy có nguy cơ chỉ đáp ứng yêu cầu trên danh nghĩa hoặc thu hẹp hoạt động xuống mức tối thiểu. Nếu không có cơ chế bảo đảm nguồn lực, chính sách miễn phí có thể vô tình làm khoảng cách giữa các trường rộng thêm.
Thực tế tại Cầu Giấy B cho thấy việc thêm tiết học làm lịch học kéo dài: học sinh có ngày học bảy tiết và ngày kết thúc lúc 16 giờ. Đây là lời nhắc rằng năng lực tổ chức không chỉ nằm ở ngân sách hay số giáo viên, mà còn ở cách bố trí thời gian phù hợp với học sinh. Nhà trường cần tính đến tải học, cơ sở vật chất và chuyên môn của người dạy trước khi mở rộng danh mục hoạt động. Muốn chính sách bền vững, ngành giáo dục phải xem nguồn lực là điều kiện triển khai, không phải phần việc để từng trường tự xoay xở.
Phân định hoạt động để bảo vệ quyền lợi học sinh
Thông tư 85 không chỉ yêu cầu tổ chức hoạt động tăng cường không thu phí; văn bản còn đòi hỏi phân biệt rõ mục tiêu, nội dung và cách thực hiện. Hoạt động tăng cường không được biến thành dạy trước, dạy lại chương trình, ôn tập, luyện thi hay dạy thêm dưới tên gọi khác. Hoạt động theo nhu cầu người học hướng đến nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu, phù hợp năng lực, sở thích và định hướng cá nhân. Ranh giới này có ý nghĩa trực tiếp với quyền lợi học sinh: các em không nên bị tạo cảm giác phải tham gia giờ học thêm mới theo kịp chương trình chính khóa.
Trách nhiệm vì thế không dừng ở việc xếp tiết và miễn thu tiền. Nhà trường cần xây dựng, thẩm định kế hoạch trước khi triển khai, xác định đối tượng và mục tiêu, đồng thời theo dõi nội dung thực tế. Với học sinh cần hỗ trợ, giáo viên có thể nhận diện khó khăn trong quá trình học tập để đề xuất giải pháp kịp thời; với học sinh có năng khiếu, hoạt động cần phục vụ phát triển năng lực chứ không biến thành luyện thi đại trà. Phân định nghiêm túc sẽ giúp hoạt động giáo dục giữ đúng giá trị, thay vì trở thành một tầng học bắt buộc không tên.
Muốn chính sách có ý nghĩa, phải đầu tư vào cách thực hiện
Thông tư 85 đặt ra một nguyên tắc đúng: học sinh được tiếp cận thêm hoạt động giáo dục mà không phải trả phí, đồng thời được bảo vệ khỏi việc biến giờ tăng cường thành dạy thêm trá hình. Nhưng nguyên tắc chỉ thành cơ hội thật khi trường có đủ giáo viên, kinh phí và điều kiện tổ chức, cùng quyền chủ động thiết kế hoạt động phù hợp nhu cầu của học sinh. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, gánh nặng dễ dồn lên đội ngũ và chất lượng không đồng đều giữa các trường.
Do đó, đánh giá việc thực hiện không nên chỉ dựa vào số tiết miễn phí được đưa vào thời khóa biểu. Điều quan trọng hơn là học sinh có được trải nghiệm hữu ích, hoạt động có đúng mục tiêu và nhà trường có đủ nguồn lực để duy trì hay không. Gỡ nút thắt nhân lực, kinh phí và kiểm soát ranh giới giữa các loại hình không phải khâu phụ; đó là điều kiện để chính sách công bằng trên giấy trở thành quyền lợi học sinh trong thực tế.
