Khi Gen Z học lịch sử bằng trò chơi và hóa thân nhân vật
Học tập trải nghiệm lịch sử là cách tổ chức việc học để học sinh chủ động tham gia vào các hoạt động thực hành, hóa thân, thiết kế sản phẩm và kể lại câu chuyện quá khứ bằng ngôn ngữ của chính mình, qua đó biến kiến thức lịch sử và văn học từ những dòng chữ khô khan trên trang sách thành trải nghiệm trực quan, gắn với cảm xúc, kỹ năng và đời sống hiện tại của người học. Dự án “Lê Quý Đôn Re:code” và “Le Quy Don Records – A Journey to Decode Heritage” là minh chứng rõ ràng: hơn 1.500 học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn đã không học về nhà bác học bằng cách chép bài, mà bằng việc tái hiện di sản văn hóa qua sân khấu, trò chơi và các dự án học sinh sáng tạo. Điểm đáng nói ở đây không phải là quy mô sự kiện, mà là thái độ học tập: Gen Z sẵn sàng khoác áo truyền thống, khăn gói quả mướp, bước vào vai sĩ tử lều chõng, đồng thời thiết kế bộ trò chơi Monopoly phiên bản văn học để “giải mã” một danh nhân sống cách mình 300 năm. Khi một thế hệ vốn bị gắn mác “mê màn hình” lại chọn sân khấu và bàn cờ làm công cụ học, đó là tín hiệu cho thấy nếu giáo dục qua trò chơi và trải nghiệm được thiết kế đúng, lịch sử hoàn toàn có thể trở thành môn học được mong chờ chứ không phải nỗi ám ảnh.
Monopoly phiên bản văn học: giáo dục qua trò chơi không còn là khẩu hiệu
Trong dự án “Le Quy Don Records – A Journey to Decode Heritage”, học sinh đã tự mình xây dựng hai bộ trò chơi dạng board game dựa trên cấu trúc quen thuộc của Monopoly, nhưng nội dung xoay quanh cuộc đời và kho tàng tri thức của Lê Quý Đôn. Đây không phải trò chơi trang trí cho đẹp buổi báo cáo, mà là công cụ giáo dục qua trò chơi được thiết kế có chủ đích: mỗi ô trên bàn cờ gắn với một tác phẩm, một sự kiện khoa cử, một chuyến đi sứ hay một câu chuyện về nhân cách của nhà bác học. Một học sinh lớp 10A12 chia sẻ mục tiêu rất thẳng thắn: “The purpose of creating this board game is to make it easier and more accessible for young people to learn about the scholar Le Quy Don. Through the game, we not only have fun but also learn more in-depth knowledge about this cultural figure.” Câu nói này cho thấy Gen Z không phủ nhận nhu cầu “vui”, nhưng các em muốn niềm vui gắn với chiều sâu tri thức. Khi trò chơi buộc người chơi phải đọc, phải hỏi, phải tranh luận để đi tiếp, học tập trải nghiệm lịch sử trở thành một quá trình chủ động hệ thống hóa kiến thức chứ không còn là học thuộc lòng.
Khăn gói quả mướp, lều chõng: sân khấu hóa để tái hiện di sản văn hóa
Sáng 12/10, khuôn viên Trường THPT Lê Quý Đôn biến thành không gian khoa cử xưa: học sinh Gen Z khoác trang phục truyền thống, khăn gói quả mướp, tái hiện hình ảnh sĩ tử lều chõng đi thi Đình. Những hoạt cảnh trên sân khấu dẫn người xem đi qua các dấu mốc cuộc đời Lê Quý Đôn: từ tuổi niên thiếu, hành trình lên kinh dự thi, cảnh vinh quy bái tổ đến chuyến đi sứ đầy trách nhiệm với quốc gia. Đặc biệt, khoảnh khắc “sĩ tử Gen Z” hóa thân thành Lê Quý Đôn, dõng dạc khẳng định bổng lộc triều đình là mồ hôi nước mắt của trăm họ, đã khiến thông điệp về đạo làm quan vang lên trong ngôn ngữ rất gần với khán giả trẻ. Ở đây, tái hiện di sản văn hóa không dừng ở việc mặc áo dài hay dựng phông nền cổ. Học sinh phải nghiên cứu bối cảnh, lời thoại, cách xưng hô, phải hiểu vì sao một câu trả lời ứng thi lại được xem là “xuất chúng” để thể hiện cho đúng. Các em vừa là người tìm hiểu lịch sử, vừa là người kể chuyện trên sân khấu, biến môn Ngữ văn thành điểm giao thoa giữa lịch sử, nghệ thuật biểu diễn và công nghệ. Khi di sản được kể lại bằng giọng nói, ánh mắt, bước chân của chính người trẻ, nó không còn là tượng đài xa lạ mà trở thành tấm gương có thể đối thoại.
Cấu trúc dự án theo chương trình mới: từ “Giải mã” đến “Kiến tạo”
Điều làm dự án “Lê Quý Đôn Re:code” khác với một buổi ngoại khóa thông thường là cách nó được thiết kế ăn khớp với tinh thần chương trình giáo dục phổ thông mới: học theo dự án, tích hợp liên môn, nhấn mạnh năng lực thay vì chỉ kiểm tra trí nhớ. Dự án được chia thành các nhóm hoạt động: “Giải mã” chuyên nghiên cứu, tìm hiểu tư liệu; “Khai bút” tập trung viết và kể chuyện; “Hóa thân” đưa nhân vật, câu chuyện lên sân khấu; “Kiến tạo” phát triển sản phẩm sáng tạo, ứng dụng công nghệ và thiết kế. Dưới sự định hướng và giám sát của giáo viên, học sinh chủ trì việc thiết kế brochure, poster, infographic, podcast, animation, video, sân khấu hóa, tranh biện… để hệ thống hóa kho di sản học thuật của Lê Quý Đôn và viết tiếp ước mơ nối dài truyền thống hiếu học của ngôi trường mang tên ông. Theo một giáo viên Ngữ văn, chính việc học sinh được kể lại lịch sử bằng ngôn ngữ hiện đại, gần gũi với lứa tuổi đã khiến việc học trở nên sinh động hơn, đồng thời phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy và sáng tạo. Nói cách khác, đây là một dự án học sinh sáng tạo đúng nghĩa: sản phẩm không phải để chấm điểm rồi cất vào tủ, mà để trưng bày, chia sẻ và tiếp tục truyền cảm hứng.
Ý nghĩa của một lễ kỷ niệm 300 năm nhìn từ thế hệ học trò
Cả “Le Quy Don Records – A Journey to Decode Heritage” lẫn “Lê Quý Đôn Re:code” đều được tổ chức để kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726–2026). Nhưng nếu chỉ xem đây là hoạt động tưởng niệm, chúng ta sẽ bỏ lỡ thông điệp quan trọng hơn: cách một thế hệ học trò đang học cách nối dài di sản bằng chính năng lực và ngôn ngữ của mình. Hơn 1.500 học sinh tham gia chuỗi hoạt động tìm hiểu, tái hiện cuộc đời và sự nghiệp, hệ thống hóa kho di sản học thuật của nhà bác học, rồi từ đó sáng tác các sản phẩm học tập cá nhân thể hiện suy nghĩ, tình cảm và ước mơ. Nhiều học sinh thừa nhận đây là lần đầu tiên các em hiểu đầy đủ về cuộc đời và tấm gương học tập của Lê Quý Đôn, cũng như nhận ra khắp cả nước có hơn 100 cơ sở giáo dục, giải thưởng, thư viện mang tên ông – một minh chứng cho tinh thần phụng sự giáo dục. Khi một lễ kỷ niệm 300 năm được thiết kế như một hành trình học tập trải nghiệm lịch sử, kết hợp ngôn ngữ văn học, sân khấu và công nghệ, nó không chỉ “nhắc nhớ” về quá khứ mà còn đặt câu hỏi cho hiện tại: chúng ta sẽ tiếp nối truyền thống hiếu học ấy bằng điều gì cụ thể trong đời sống học đường hôm nay? Câu trả lời, ít nhất tại một ngôi trường, đã bắt đầu bằng trò chơi, trang phục truyền thống và những dự án học sinh sáng tạo.
