Từ bài học Ngữ văn đến hành trình kể chuyện di sản
Dự án Lê Quý Đôn RE:CODE là một mô hình học tập dự án, trong đó hơn 1.500 học sinh trung học phổ thông chủ động nghiên cứu và kể lại di sản văn hóa lịch sử của nhà bác học Lê Quý Đôn bằng các hình thức sáng tạo như sân khấu hóa, thiết kế board game, sản phẩm truyền thông số và hoạt động trải nghiệm, thay cho cách học thụ động đọc – chép truyền thống. Điểm đáng nói là dự án không coi di sản như “chất liệu để thuộc lòng”, mà như một câu chuyện cần được giải mã bằng góc nhìn của Gen Z. Học sinh được đặt vào vai người kể chuyện, người thiết kế trò chơi, người biên tập nội dung. Câu hỏi khởi đầu “Một nhà bác học của thế kỷ XVIII đã để lại điều gì cho chúng ta hôm nay?” buộc các em phải đối thoại với lịch sử, thay vì đứng ngoài quan sát. Đây là bước chuyển quan trọng để Ngữ văn hiện đại gắn với năng lực tư duy và giao tiếp, chứ không chỉ là môn học thi cử.
Quy mô 1.500 học sinh: khi sân trường thành không gian di sản sống
Sáng 12/10, sân trường Lê Quý Đôn biến thành một “bảo tàng sống” khi hơn 1.500 học sinh và 16 câu lạc bộ cùng báo cáo kết quả dự án Lê Quý Đôn RE:CODE. Đây không phải là buổi tổng kết hình thức: tiếng reo hò, cổ vũ của học sinh cho thấy các em xem di sản văn hóa lịch sử là câu chuyện của chính mình, không phải bài kiểm tra trên giấy. Các hoạt cảnh sân khấu hóa tái hiện cuộc đời và sự nghiệp của Lê Quý Đôn trở thành điểm nhấn, giúp lịch sử bước xuống khỏi trang sách và bước lên sân khấu. Từ hành trình đi sứ nhà Thanh đến cảnh vinh quy bái tổ, học sinh hóa thân thành nhân vật, đối thoại, tranh luận, “đàm phán” trước hàng trăm bạn bè. Một câu nói đáng nhớ của học sinh: “Ông học tập là để giúp đời… mình học hành không chỉ cho bản thân mà còn giúp gia đình, bạn bè và đất nước phát triển”. Đó là lúc di sản chạm tới hệ giá trị cá nhân.
Board game, podcast, sân khấu hóa: sáng tạo học sinh làm mới di sản
Nếu trước đây di sản văn hóa lịch sử thường gắn với bảo tàng và bài thuyết minh khô khan, thì trong dự án này, di sản được “recode” bằng ngôn ngữ của Gen Z học tập: board game, infographic, podcast, video, tranh biện. Học sinh thiết kế hai bộ board game dựa trên cấu trúc Cờ tỉ phú, biến tri thức về Lê Quý Đôn thành các ô chơi, thử thách, cơ hội. Mục tiêu không chỉ là giải trí, mà là giúp bạn bè tiếp cận kiến thức về danh nhân văn hóa một cách dễ hiểu và mạch lạc. Song song với trò chơi tư duy, sân khấu hóa và nhập vai nhân vật lịch sử mang lại trải nghiệm thực tiễn: các em phải nghiên cứu tính cách, bối cảnh, ngôn ngữ, rồi chuyển hóa thành lời thoại, động tác, xung đột trên sân khấu. Những sản phẩm vốn có thể nằm yên trên trang giấy nay xuất hiện dưới dạng brochure, poster, podcast, video, khiến Ngữ văn hiện đại trở thành “xưởng sáng tạo nội dung” hơn là lớp học ghi chép.
Học tập dự án: từ khai phá kiến thức đến năng lực số và liên môn
Cốt lõi của học tập dự án trong Lê Quý Đôn RE:CODE là trao quyền cho học sinh đi trọn hành trình tri thức: tìm kiếm tư liệu, chọn lọc thông tin, xây dựng ý tưởng, chuyển hóa thành sản phẩm và trình bày trước cộng đồng. Đọc hiểu văn bản không dừng ở việc nắm nội dung, mà mở rộng sang đặt câu hỏi, kiểm chứng tư liệu, diễn đạt quan điểm, phản biện và hợp tác. Mô hình này buộc Ngữ văn phải kết nối chặt với Lịch sử, Địa lý, khoa học tự nhiên, đúng tinh thần “học đi đôi với hành”. Các hạng mục Relife, Reborn, Reman cho phép học sinh khám phá kho tàng tri thức của Lê Quý Đôn từ nhiều lĩnh vực, đồng thời rèn kỹ năng phân tích dữ liệu số, tư duy đa chiều và giao tiếp trước đám đông. Đây là kiểu Gen Z học tập: không chấp nhận vai trò người nghe thụ động, mà đòi hỏi được tham gia thiết kế nội dung, thử nghiệm hình thức, và để lại dấu ấn cá nhân trên di sản chung.
Khi học sinh trở thành người kể chuyện di sản
Dự án Lê Quý Đôn RE:CODE cho thấy một sự thật: muốn di sản văn hóa lịch sử sống trong đời sống trẻ, phải trao cho học sinh quyền kể lại câu chuyện theo ngôn ngữ của thế hệ mình. Khi các em được tự chủ thu thập dữ liệu, giải mã di sản, thiết kế sản phẩm và trình diễn, Ngữ văn hiện đại không còn là môn “sợ điểm thấp”, mà là không gian để thử nghiệm ý tưởng và xây dựng bản sắc. Điều đáng kỳ vọng là cách tiếp cận này không chỉ phù hợp với một dự án kỷ niệm 300 năm ngày sinh Lê Quý Đôn, mà có thể mở rộng sang nhiều di sản khác. Nếu nhà trường tiếp tục đưa văn chương ra khỏi trang sách, kết nối với sân khấu, trò chơi, nền tảng số, thì mỗi nhân vật lịch sử, mỗi tác phẩm văn học đều có cơ hội được “recode” bởi sáng tạo học sinh. Và khi đó, Gen Z học tập không còn đối diện quá khứ như gánh nặng, mà như nguồn cảm hứng để viết tiếp câu chuyện của hiện tại.
