Cây cầu 120 năm tuổi sắp bị dỡ bỏ: bước ngoặt hạ tầng giao thông

Từ biểu tượng lịch sử đến quyết định dỡ bỏ cây cầu

Việc dỡ bỏ cây cầu 120 năm tuổi và thay thế cầu mới 1.800 tỷ đồng là một bước ngoặt hạ tầng giao thông, đặt ra thách thức bảo đảm lưu thông, an toàn kỹ thuật và giữ gìn ký ức đô thị, đồng thời cho thấy sự chuyển dịch ưu tiên từ bảo tồn đơn thuần sang tối ưu năng lực vận tải đa phương thức của một thành phố đang phát triển nhanh.

Cầu Đuống hiện hữu được đưa vào khai thác từ năm 1902, là một trong những cây cầu lâu đời nhất, gắn liền với lịch sử giao thông Thủ đô và kết nối khu vực Đông Bắc với trung tâm thành phố. Sau hơn một thế kỷ, nó không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà còn là ký ức tập thể của người dân. Thế nhưng, cùng lúc đó, hạ tầng giao thông phải đối mặt với bài toán quá tải, khoang thông thuyền hẹp 26m và tĩnh không thấp đã biến cây cầu 120 năm tuổi thành điểm nghẽn trên hành lang vận tải đường bộ, đường sắt và đường thủy. Quyết định dỡ bỏ cây cầu vì thế mang tính tất yếu: an toàn và năng lực vận tải được đặt lên trước, dù cảm xúc tiếc nuối là điều khó tránh.

Cây cầu 1.800 tỷ đồng: tham vọng thay thế cầu cũ bằng hạ tầng hiện đại

Dự án thay thế cầu Đuống cũ bằng hệ thống cầu mới hơn 1.800 tỷ đồng không chỉ là bổ sung một công trình lớn, mà là sự tái cấu trúc năng lực vận tải phía Đông Bắc Hà Nội, đặt nền cho phát triển đô thị và logistics tương lai. Thay vì chắp vá sửa chữa cây cầu 120 năm tuổi, lựa chọn một cầu mới với cấu trúc tối ưu cho cả đường bộ, đường sắt và đường thủy thể hiện cách tiếp cận dứt khoát, đúng với nhu cầu tăng trưởng vận tải hiện nay. "Dự án xây dựng cầu Đuống mới được phê duyệt năm 2022 với tổng mức đầu tư hơn 1.800 tỷ đồng" là tuyên bố cho thấy quy mô và quyết tâm trong hiện đại hóa hạ tầng.

Điểm đáng chú ý là dự án xây dựng song song hai cây cầu cách nhau khoảng 100m, tách biệt đường bộ và đường sắt để tăng an toàn và khả năng khai thác. Tĩnh không thông thuyền được nâng lên 7m và có phương án tăng tới 9,5m trong tương lai, vừa giải quyết ách tắc trên sông Đuống, vừa đón trước quy hoạch đường sắt đô thị số 1. Đây là cách thiết kế nhìn xa: không chỉ giải quyết bài toán hôm nay, mà chuẩn bị cho một mạng lưới hạ tầng giao thông linh hoạt, thích ứng.

Hành trình thi công nước rút: giữ nhịp giao thông trong khi thay thế cầu

Thách thức lớn nhất của việc thay thế cây cầu 120 năm tuổi không nằm ở khối lượng bê tông hay thép, mà ở việc duy trì dòng chảy giao thông liên tục trong khi kết cấu cũ và mới cùng tồn tại. Nhà thầu không thể đơn giản đóng cầu, dỡ bỏ cây cầu rồi xây lại từ đầu, bởi hành lang vận tải phía Đông Bắc Hà Nội phải được giữ nhịp, nếu không sẽ kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên cả đường bộ, đường sắt và đường thủy. Vì vậy, thiết kế hai cầu mới song song và tổ chức thi công theo giai đoạn là một quyết định kỹ thuật khôn ngoan thay vì mạo hiểm.

Cây cầu mới đang được các nhà thầu tăng tốc thi công, phấn đấu hợp long phần cầu đường bộ trước ngày 10/9 và hoàn thành toàn bộ dự án vào cuối năm 2026. Tại bờ Gia Lâm, 5 mũi thi công được tổ chức, nhưng 4 mũi phải tạm dừng để nhường mặt bằng cho mũi đúc dầm nhịp chính, cho thấy ưu tiên tuyệt đối cho mục tiêu hợp long đúng thời điểm. Ở gói thầu XL02, phần cầu chính đã đạt khoảng 97,4% khối lượng – một thông số thể hiện áp lực tiến độ được đẩy lên tối đa. Kịch bản vận hành sau đó cũng được tính sẵn: khi cầu đường bộ mới khai thác, phương tiện sẽ chuyển luồng, cầu Đuống cũ dừng khai thác để kết nối ray cầu đường sắt mới với tuyến Hà Nội – Đồng Đăng. Việc tháo dỡ cầu cũ chỉ diễn ra khi tuyến vận tải thủy sông Đuống được nâng cấp xong, bảo đảm không tạo cú sốc giao thông.

Ba ngày phá dỡ cầu sắt Quần Liêu: một bài học về an toàn hạ tầng

Song song với câu chuyện cầu Đuống, việc phá dỡ cầu sắt Quần Liêu hơn 20 năm tuổi trong 3 ngày, bắt đầu từ 7/9, là một minh họa khác cho bài toán an toàn hạ tầng giao thông ở quy mô nhỏ hơn nhưng không kém phần quan trọng. Ở đây, cảm xúc gắn bó của người dân địa phương với tuyến qua kênh quen thuộc được đặt cạnh nguy cơ tai nạn do cầu xuống cấp nghiêm trọng. Quyết định dỡ bỏ cầu sắt cho thấy một nguyên tắc rõ ràng: hạ tầng giao thông, dù là cây cầu lớn hay cầu nhỏ ở xã, đều phải đáp ứng tiêu chí an toàn tối thiểu; khi không còn đáp ứng, tháo dỡ là lựa chọn cần thiết chứ không phải cực đoan.

Cầu sắt Quần Liêu vốn được lắp đặt từ năm 2004 bằng một cầu giàn thép đã qua sử dụng và không có hồ sơ thiết kế, chỉ để kịp đáp ứng nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa của người dân thôn Quần Liêu và vùng lân cận. Sau hơn hai thập niên, công trình không được duy tu, bảo dưỡng thường xuyên nên nhiều hạng mục hư hỏng nặng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người và phương tiện, cả trên cầu lẫn dưới lòng kênh. UBND xã đã phải chủ động dừng lưu thông, hàn khung tuýp kẽm chắn hai đầu cầu, lắp biển cảnh báo. Khi tổ chức phá dỡ, Sở Xây dựng thông báo hạn chế giao thông đường thủy trên đoạn từ Km0+700 đến Km1+700 trong 3 ngày, cấm luồng toàn bộ khu vực thi công để bảo đảm an toàn. Đây là một quy trình đáng được nhân rộng: dừng khai thác sớm, cảnh báo rõ, tổ chức thi công có kiểm soát, thay vì chờ đến khi sự cố xảy ra.

Kết luận: hiện đại hóa hạ tầng giao thông và cái giá của chia tay di sản

Nhìn từ cầu Đuống và cầu sắt Quần Liêu, có thể thấy tương lai hạ tầng giao thông không cho phép chúng ta bám víu mãi vào những công trình đã quá tuổi thiết kế. Cây cầu 120 năm tuổi ở Hà Nội đang nhường chỗ cho một hệ thống cầu mới, lớn hơn, hiện đại hơn, với năng lực vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy được cải thiện rõ rệt. Ở Ninh Bình, một cầu sắt tạm bợ được dỡ bỏ sau khi đã trở thành mối nguy cho người dân. Cái giá phải trả chính là cảm giác mất đi một phần ký ức địa phương – nhưng đánh đổi lại là khả năng lưu thông an toàn, thông suốt.

Thách thức kỹ thuật khi dỡ bỏ cây cầu cũ và thay thế cầu mới nằm ở lập kế hoạch theo giai đoạn, kết hợp thi công song song, điều tiết giao thông và tôn trọng cả đường bộ lẫn đường thủy. Nếu làm tốt, những dự án như cầu Đuống sẽ là minh chứng cho việc hiện đại hóa hạ tầng giao thông mà không gây đứt gãy dòng chảy kinh tế – xã hội. Điều quan trọng là các địa phương không xem những vụ phá dỡ chỉ là công việc cơ học, mà coi đó là dịp rà soát lại toàn bộ mạng lưới cầu, nhận diện sớm các điểm rủi ro, và đối thoại với cộng đồng về việc chia tay những cây cầu đã hết sứ mệnh. Chỉ khi đó, quá trình nâng cấp hạ tầng mới được đồng thuận và trở thành một phần câu chuyện phát triển chứ không phải vết cắt đau đớn trong ký ức đô thị.