Non: khi nhạc cụ truyền thống Việt bước vào không gian điện tử
Non là sản phẩm âm nhạc cá nhân đầu tay của nghệ sĩ Phú An, nơi cô đưa âm sắc nhạc cụ truyền thống Việt vào cấu trúc âm nhạc điện tử lai, kết hợp cảm hứng dân ca Nam Bộ với chất liệu electronic/synth để tạo nên một fusion nhạc dân tộc chú trọng không gian, chất âm và trải nghiệm nghe hơn là khuôn mẫu thể loại cố định. Quan trọng hơn, Non khẳng định một thái độ nghề: nghệ sĩ dân tộc không chỉ giữ gìn, mà có quyền thử nghiệm, va chạm với công nghệ, synth, beat và tư duy sản xuất hiện đại.
Điểm đáng nói ở Non là nó không được lên ý tưởng như một dự án solo ngay từ đầu, mà xuất phát từ lời mời tham gia dự án Trống cơm của ban nhạc rock YAMA/DẠ MA do Hưng BlackhearteD dẫn dắt. Từ cú chạm ban đầu với quy trình sáng tác và sản xuất, Phú An tự học thêm về DAW, phối khí, cách làm việc với producer. Khi những phác thảo âm thanh dần rõ nét, Non hình thành như một quyết định “đứng tên chính mình” thay vì tiếp tục ẩn sau dàn nhạc. Đó là bước ngoặt tâm thế: từ người chơi nhạc cụ dân tộc sang nghệ sĩ chủ động định hình sản phẩm âm nhạc cá nhân.
Hơn 15 năm với đàn bầu, đàn tranh: vốn liếng để bước ra khỏi vùng an toàn
Nếu Non mang màu sắc thử nghiệm thì nền tảng giúp nó không bị vụn vỡ chính là quãng thời gian hơn 15 năm Phú An gắn bó với nhạc cụ truyền thống. Cô bắt đầu học nhạc cụ dân tộc tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam từ năm 2009, khi còn là học sinh cấp 2. Từ đó đến nay, đàn bầu, đàn tranh, đàn nguyệt, sáo trúc, bộ gõ dân tộc trở thành “ngôn ngữ mẹ đẻ” trên sân khấu của cô. Theo một nguồn ghi nhận, Phú An hiện là thành viên Dàn nhạc Dân tộc Sức Sống Mới và ban nhạc Dân tộc Chuông Gió, đồng thời giảng dạy tại hệ thống trường Archimedes.
Chính trải nghiệm biểu diễn liên tục, từ dàn nhạc dưới sự dẫn dắt của nhạc trưởng Đồng Quang Vinh đến việc dàn dựng chương trình nghệ thuật cho học sinh, khiến cô hiểu nhạc cụ truyền thống ở cả chiều sâu kỹ thuật lẫn sức sống trên sân khấu. Vì vậy, khi bước vào sáng tác và sản xuất, Phú An không phải “sáng tạo từ con số 0” mà dùng kho ký ức về âm sắc, luyến láy, cách đối thoại giữa nhạc cụ để chuyển sang ngôn ngữ điện tử. Điểm đáng giá ở Non không nằm ở việc dùng nhiều nhạc cụ dân tộc, mà ở chỗ mỗi tiếng gõ, mỗi câu đàn bầu đều mang kinh nghiệm biểu diễn lâu năm, giúp bản phối điện tử không bị rỗng ruột.
Non và vai trò kép: nghệ sĩ dân tộc trở thành nhà sáng tác, nhà sản xuất
Non là lần đầu Phú An bước ra khỏi vai trò thuần túy nghệ sĩ biểu diễn để đảm nhận song song vị trí đồng sáng tác và đồng sản xuất một sản phẩm âm nhạc cá nhân. Trong ca khúc, cô tự chơi đàn bầu và bộ gõ dân tộc, đồng thời tham gia sáng tác, sản xuất cùng Antoni – người phụ trách phối khí, bên cạnh các nghệ sĩ Quang Minh Vũ Đỗ (đàn tranh), Nguyễn Văn Đức (đàn nguyệt), Lê Nam (sáo trúc) và giọng hát của NSƯT Đoàn Hoa Mai. Sự cộng tác này cho thấy một mô hình mới: nghệ sĩ nhạc cụ dân tộc không chỉ “thu âm theo yêu cầu” mà là đồng tác giả trong quyết định đường đi âm thanh.
Đáng chú ý, Phú An không che giấu những hạn chế của mình khi bước vào sáng tác và sản xuất. Cô thẳng thắn thừa nhận sau nhiều năm làm việc với nhạc cụ truyền thống, bản thân vẫn “Non” trong lĩnh vực sáng tác, sản xuất. Nhưng thay vì xem sự non nớt là điểm yếu, Phú An coi đó là động lực để tiếp tục thử nghiệm, không đóng khung mình trong bất kỳ công thức lai ghép cố định nào giữa âm nhạc dân gian và hiện đại. Chính thái độ chấp nhận mình còn phải học, dám lùi lại để lắng nghe góp ý của cộng sự, khiến Non mang tinh thần mở: nó là phác thảo đầu tiên, nhưng đủ thành hình để khơi gợi tò mò về giai đoạn trưởng thành tiếp theo.
Âm nhạc điện tử lai và tham vọng đưa dân tộc đến gần khán giả trẻ
Về mặt thẩm mỹ, Non phát triển từ cảm hứng dân ca Nam Bộ, nhưng được đặt trong không gian điện tử với chất liệu electronic/synth, tạo nên một dạng âm nhạc điện tử lai giữa truyền thống và đương đại. Những âm sắc quen thuộc của đàn bầu, đàn tranh, đàn nguyệt, sáo trúc, bộ gõ dân tộc được tái sắp đặt trên nền beat, bass, pad synth, khiến chúng thôi đóng vai “nhân vật cổ” chỉ xuất hiện trong không gian nghi lễ, sân khấu chính thống. Mục tiêu mà Phú An hướng đến rõ ràng: đưa âm thanh nhạc cụ truyền thống vào một không gian gần gũi hơn với khán giả đương đại, đặc biệt là người trẻ.
Ở góc độ rộng hơn, lựa chọn này phản ánh một xu hướng ngày càng rõ: nghệ sĩ nhạc cụ dân tộc không chấp nhận chỉ đứng trong “bảo tàng sống” của di sản, mà muốn xuất hiện trong đời sống âm nhạc hiện hành – từ playlist lo-fi, ambient, đến pop điện tử. Phú An cũng chia sẻ quan niệm mới rằng nhạc cụ dân tộc không nên bị giới hạn trong những không gian biểu diễn mang tính truyền thống, mà có thể tiếp tục hiện diện trong các hình thức âm nhạc mới. Non vì thế không phải bản tuyên ngôn, mà là lời đề nghị: khán giả trẻ có sẵn sàng nghe đàn tranh trên nền synth, và giới nghệ sĩ dân tộc có dám học thêm kỹ năng số để tự kể câu chuyện của mình?
Điểm khởi đầu của một thế hệ nghệ sĩ dân tộc số hóa
Tên gọi Non mang nhiều tầng nghĩa: non sông, non nước – gợi tới quê hương, văn hóa Việt Nam – đồng thời phản ánh vị trí “còn non” của chính Phú An khi bước vào địa hạt sáng tác, sản xuất. Điều đáng để kỳ vọng ở Non không chỉ là chất liệu fusion nhạc dân tộc mà nó mang, mà là thái độ tiếp cận: không tham vọng tìm ra “công thức vàng” cho việc kết hợp dân gian – hiện đại, mà kiên trì thử nhiều cách biểu đạt để âm sắc nhạc cụ truyền thống có thể xuất hiện tự nhiên trong đời sống nhạc đương đại.
Từ một lời mời tham gia dự án Trống cơm đến việc hình thành sản phẩm solo, hành trình của Phú An phản chiếu chuyển động lớn hơn: thế hệ nghệ sĩ dân tộc bắt đầu tự tìm hiểu quy trình sáng tác, sản xuất, không ngại DAW, synth, mixer. Với Non, cô gửi lời cảm ơn tới thầy cô, đàn anh đàn chị đã truyền nghề, đồng thời mở ra một lối đi riêng cho mình: vừa giữ gốc dân tộc, vừa đối thoại với âm nhạc điện tử. Nếu xem Non như một điểm bắt đầu, thì điều đáng chờ đợi không chỉ là sản phẩm tiếp theo của Phú An, mà là những dự án khác sẽ nối dài xu hướng lai ghép ấy trong tương lai.
