Lớp học số bắt đầu từ quyền được thực hành
Trường học số là môi trường giáo dục kết hợp thiết bị kết nối, học liệu trực tuyến và công cụ tương tác để học sinh tiếp cận kiến thức, thực hành và tự học linh hoạt hơn. Giá trị của mô hình không nằm ở số lượng màn hình, mà ở việc mỗi em có cơ hội trực tiếp tham gia vào bài học.
Tại Trường THCS Giảng Võ, học sinh dùng laptop trong giờ học để tải tài liệu, làm bài tập và kiểm tra. Trong một tiết Khoa học tự nhiên, các em làm bài trên Google Forms, quan sát hình ảnh về cây cối rồi chia sẻ bài làm lên màn hình lớn. Kết quả được ghi nhận tự động, giúp giáo viên theo dõi bài làm và thống kê điểm thuận tiện hơn. Trường công lập này triển khai mô hình laptop theo tỉ lệ 1:1, tức mỗi học sinh có một máy để học.
Phường Giảng Võ đã trang bị khoảng 200 laptop Chromebook; trong năm học này, số học sinh tham gia lớp học Google tăng gấp đôi, lên khoảng 400. Cuối năm học, trường dự kiến mở rộng lớp học số tới khoảng 2.800 học sinh, tương đương 50% toàn trường. Đây là bước tiến đáng chú ý, nhưng laptop học sinh chỉ tạo khác biệt khi được dùng để làm, trao đổi và trình bày, chứ không trở thành chiếc bảng viết đắt công nghệ.
Thư viện số đưa việc học ra ngoài lớp
Thiết bị cá nhân giúp học sinh tham gia ngay trong tiết học; thư viện số lại mở rộng việc học ra ngoài thời khóa biểu. Từ hè năm học 2025–2026, Trường Tiểu học Võ Trường Toản ở TPHCM khai thác thư viện số như một kênh hỗ trợ thường xuyên. Kho tài nguyên có hơn 10.000 nội dung, gồm sách điện tử, video bài giảng, podcast, bài trắc nghiệm, thẻ học tiếng Anh và thí nghiệm ảo, được cập nhật liên tục.
Học sinh và giáo viên có thể truy cập bằng máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng, không bị giới hạn bởi giờ mở cửa thư viện. Nguồn học liệu trực tuyến đa dạng giúp giáo viên bổ sung cách giảng dạy, còn học sinh có thể tìm tài liệu, ôn tập và khám phá chủ đề mình quan tâm theo nhu cầu. Thí nghiệm ảo đặc biệt hữu ích với nội dung khó tổ chức trực tiếp vì thiếu thiết bị, hạn chế thời gian hoặc yêu cầu an toàn.
Thư viện số vì thế không chỉ là kho tài liệu được đưa lên mạng. Khi học sinh biết tìm kiếm, chọn lọc và quay lại với nguồn học phù hợp, công nghệ góp phần hình thành thói quen tự học thay vì chỉ cung cấp thêm một nơi để tải bài.
Tương tác có ý nghĩa hơn việc nhìn vào màn hình
Kết hợp laptop với học liệu trực tuyến có thể khiến giờ học trực quan và có nhiều lượt tham gia hơn: học sinh quan sát hình ảnh, tự làm bài, trao đổi với bạn rồi trình bày kết quả. Kho tài nguyên số còn bổ sung mô phỏng và thí nghiệm ảo để minh họa những hiện tượng khó quan sát trong lớp. Điểm đáng giá không phải là đưa mọi hoạt động lên màn hình, mà là tạo thêm cách để học sinh đặt câu hỏi, thử nghiệm và nhận phản hồi.
Tuy nhiên, thiết bị không tự tạo ra sự tương tác. Giáo viên vẫn phải thiết kế nhiệm vụ, theo dõi ai đang trực tiếp làm và ai chỉ ngồi xem. Nếu bài giảng chỉ thay trang sách bằng màn hình, trường học số có thể đổi hình thức mà không đổi trải nghiệm học tập. Việc học liệu được giáo viên cùng xây dựng và chọn lọc, đồng thời phù hợp mục tiêu bài học, mới quyết định công nghệ có hỗ trợ tư duy hay chỉ làm tiết học thêm náo nhiệt.
Hạ tầng đồng bộ mới biến công nghệ thành cơ hội
Khoảng cách giữa lớp học 1:1 và điều kiện của nhiều trường cho thấy vì sao thiết bị không thể là khoản đầu tư đơn lẻ. Ở Trường TH&THCS Sơn Điện, 31 học sinh lớp 7A1 phải luân phiên thực hành trên tám máy còn hoạt động; hai trong số mười máy của phòng Tin học đã hỏng. Một số điểm trường còn thiếu kết nối internet ổn định, khiến nội dung cần truy cập mạng bị ảnh hưởng.
Khi nhiều em dùng chung một máy, giáo viên phải chia lượt để từng học sinh tự thao tác, tránh tình trạng bạn thành thạo làm thay còn người khác chỉ quan sát. Đó là giải pháp tận dụng nguồn lực, nhưng không thể thay thế đủ thiết bị, mạng băng thông rộng, điện và biện pháp chống sét an toàn. Các lớp học số ở Giảng Võ được bố trí Wi-Fi riêng; sự chuẩn bị ấy nhắc rằng đường truyền và quy tắc sử dụng cũng là một phần của bài học.
Trong kế hoạch năm học 2026–2027, Trường THCS Nga Thắng đặt mục tiêu tăng ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong dạy học, quản trị, đồng thời đề xuất đầu tư đồng bộ phòng học và phòng chức năng. Hướng đi đúng không phải là trang bị thật nhanh, mà là bảo đảm thiết bị, hạ tầng, học liệu và năng lực giáo viên cùng tiến lên. Khi các điều kiện ấy gặp nhau, công nghệ mới giúp mọi học sinh học chủ động hơn.
