Thị trường carbon Việt Nam: Định nghĩa lại giai đoạn chuyển động
Thị trường carbon Việt Nam là hệ thống chính sách, hạ tầng giao dịch và mạng lưới các chủ thể cung – cầu hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, được xây dựng để biến cam kết giảm phát thải thành giao dịch minh bạch, có thể đo lường, qua đó tạo động lực tài chính cho chuyển đổi xanh trong nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Carbon 2026 tại TP. Hồ Chí Minh ngày 14/8 là dấu mốc cho thấy chúng ta đã rời khỏi giai đoạn viết luật để bước sang giai đoạn vận hành thị trường carbon Việt Nam trên thực tế. Đáng chú ý, diễn đàn không bàn chuyện khái niệm chung chung mà đi thẳng vào câu hỏi khó nhất: làm sao biến các dòng chữ trong nghị định, thông tư thành giao dịch, dòng tiền và dự án giảm phát thải cụ thể.
Diễn đàn Carbon 2026: Bức tranh nhiều chủ thể, một mục tiêu chung
Điểm nổi bật nhất của Diễn đàn Carbon 2026 là độ dày của mạng lưới các bên tham gia và mức độ "ngồi cùng bàn" lần này. Sự kiện được phối hợp tổ chức bởi Cục Biến đổi khí hậu thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế IFC và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ SECO cùng các đối tác. Khoảng 400 đại biểu từ các bộ, ngành trung ương, UBND TP. Hồ Chí Minh, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính, hệ thống ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp phát thải và giảm phát thải, đơn vị có dự án tín chỉ carbon, các tổ chức quốc tế UNDP, JICA… cùng giới chuyên gia, nhà khoa học đã hiện diện. Khi các bên quản lý, tài chính, công nghệ và doanh nghiệp cùng xuất hiện với mật độ này, thông điệp rất rõ: thị trường carbon không thể vận hành nếu bị giao cho một nhóm nhỏ công chức hoặc một vài doanh nghiệp tiên phong – nó là cuộc chơi hệ thống.
Từ nghị định, thông tư đến con số giao dịch và kết nối cung – cầu
Diễn đàn lần này chứng minh thị trường carbon Việt Nam đã có cấu phần vận hành chứ không chỉ là văn bản. Một quotable đáng chú ý: "Hệ thống đăng ký quốc gia ghi nhận 92 tổ chức tham gia, với tổng khối lượng hạn ngạch đăng ký hơn 510 triệu tấn; hơn 1.200 tấn CO₂e đã được giao dịch, tổng trị giá hơn 161 triệu đồng". Đó là bằng chứng cho thấy sàn giao dịch tín chỉ carbon nội địa, vận hành thí điểm từ 29/6, đang bắt đầu tạo ra hành vi thị trường. Quan trọng hơn, diễn đàn không chỉ nói về khung chính sách như Nghị định 29/NĐ-CP, Nghị định 112/NĐ-CP và Thông tư 11/TT-BNNMT mà đi vào các nút thắt rất cụ thể: tiêu chuẩn carbon, quy trình MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định), chất lượng dữ liệu… Đồng thời, hai biên bản ghi nhớ về kết nối cung cầu hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon được ký ngay tại chỗ, biến thảo luận thành cam kết hợp tác thực tế.
Doanh nghiệp, tài chính xanh và giá trị thực của tín chỉ carbon
Nếu phải chỉ ra chuyển dịch tư duy quan trọng nhất, đó là cách diễn đàn buộc doanh nghiệp nhìn lại tín chỉ carbon và thị trường carbon như một phần chiến lược, không phải "món hàng" để bán cho có. Các tham luận nhấn mạnh rằng lượng giảm phát thải không mặc nhiên trở thành tín chỉ carbon; dự án phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy trình thẩm định, chứng nhận nghiêm ngặt để giữ chất lượng và niềm tin thị trường. Ở góc độ thực hành, nhiều đại biểu doanh nghiệp cho rằng đầu tư giảm phát thải ngay trong vận hành – ví dụ quản trị năng lượng, tối ưu chuỗi cung ứng, công nghệ sạch – hợp lý hơn việc chạy theo những dự án chỉ để tạo tín chỉ để bán. Khi hệ thống quản trị carbon được xây dựng, doanh nghiệp có thể dùng nó như "hồ sơ xanh" để tiếp cận nguồn tài chính xanh, thị trường xuất khẩu khó tính, nhà đầu tư quốc tế. Tín chỉ carbon khi đó trở thành giá trị cộng thêm của quá trình chuyển đổi, chứ không phải đích đến duy nhất.
Tham vọng thị trường minh bạch và cánh cửa quốc tế
Dù bức tranh tương đối tích cực, Diễn đàn Carbon 2026 không tô hồng thực trạng. Các đại biểu thẳng thắn rằng có thị trường và sàn giao dịch mới chỉ là bước đầu; tiêu chuẩn carbon, phương pháp luận, hệ thống dữ liệu, thủ tục theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris vẫn cần được hướng dẫn rõ hơn để doanh nghiệp có thể chuyển giao kết quả giảm phát thải ra quốc tế. Điểm sáng là cơ quan quản lý đã bắt đầu thiết kế biểu mẫu, quy trình theo hướng hài hòa với thông lệ quốc tế, đồng thời gợi mở việc rút ngắn quy trình cấp tín chỉ khi hệ thống báo cáo trực tuyến và cơ sở dữ liệu hoàn thiện hơn. Nhìn tổng thể, diễn đàn cho thấy một lựa chọn chiến lược: nếu muốn thị trường carbon minh bạch, hiệu quả, Việt Nam phải coi kết nối các bên, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy tài chính xanh là một quá trình liên tục. Kết luận hợp lý ở thời điểm này là: khung pháp lý đã tương đối rõ, áp lực tiếp theo thuộc về năng lực thực thi – và không ai đứng ngoài cuộc chơi đó.
